شىمكەنتتٸك تۇرعىن ابىلاي قازىباەۆ - ەكٸنشٸ دٷنيەجٷزٸلٸك سوعىسقا قاتىسىپ, جەڭٸس كٷنٸن كەنيگسبەرگتە قارسى العان ارداگەردٸڭ بٸرٸ. سول جىلدارى مايدانگەرگە كەنيگسبەرگتٸ باسىپ العانى ٷشٸن «قىزىل جۇلدىز» وردەنٸ بەرٸلگەن, دەپ حابارلايدى قازاقپارات.
ابىلاي قازىباەۆ 1925 جىلدىڭ 1 شٸلدە كٷنٸ تٷركٸستان وبلىسىنىڭ قايناربۇلاق اۋىلىندا دٷنيەگە كەلگەن. 1943 جىلى ەسكەر قاتارىنا الىنىپ, تاشكەنت قالاسىندا ەسكەري دايىندىقتان ٶتتٸ. قولىنا قارۋ ۇستاپ كٶرمەگەن قازاق بالاسى ٷشٸن بۇل ايتارلىقتاي قيىنعا سوقتى. دەگەنمەن ايلاپ ٷيرەنۋگە ۋاقىت تاپشى بولعاندىقتان, سول كەزدٸڭ تالابىنا تەز بەيٸمدەلۋگە تۋرا كەلدٸ.
سودان بوزبالا 17 جاسىندا ەسكەرگە اتتانىپ, جاۋ قولىندا قالعان قالالاردى ازات ەتۋگە جولعا شىقتى.
219-شى ديۆيزييانىڭ 2-شٸ گۆاردييالىق پولكٸ قۇرامىندا حاركوۆ, ۆوروشيلوۆ قالالارى تٷبٸندەگٸ ۇرىستارعا قاتىستى. 4-ۋكراين, 3-شٸ بەلورۋس مايداندارىنا قاتىسىپ, سەۆاستوپول قالاسىن, لاتۆييا, ليتۆانى ازات ەتٸپ, كەنيگسبەرگ ارقىلى بەرلينگە دەيٸن بارىپ قايتتى. جەڭٸستەن سوڭ 1946-1950 جىلدارى پۋشكين, لەنينگراد, موسكۆا جەنە باسقا دا قالالاردى مينادان تازارتتى. 1950 جىلى ەلگە ورالىپ, شىمكەنت قالاسىنداعى سمۋ-4, قورعاسىن زاۋىتىندا, تەتس-2 كەسٸپورىندارىندا جۇمىس ٸستەدٸ.
سوعىس كەزٸندە «قىزىل جۇلدىز», ٸٸ دەرەجەلٸ «وتان سوعىسى», كەيٸن «ەڭبەك قىزىل تۋ» وردەندەرٸمەن, «جاۋىنگەرلٸك قىزمەتٸ ٷشٸن» جەنە باسقا كٶپتەگەن مەدالدارمەن ماراپاتتالدى.
ارداگەر سوعىس جىلدارىن ەسكە العاندا ەرەكشە تەبٸرەنٸسكە تٷسەدٸ. جولداستارى مەن دوستارىنىڭ ەرلٸكتەرٸن ايتىپ, كٶڭٸلٸ قۇلازىپ, كٶزٸنە جاس الىپ قالادى.
«ٶلٸممەن بەتپە-بەت كەلگەن كەزٸمٸز كٶپ. سونىڭ ەكەۋٸ ەسٸمدە قالىپتى. بٸرٸندە كومانديرٸمٸز قورعاپ قالدى. قولىندا اۆتوماتى بار جاۋدىڭ سولداتى سەل بولماعاندا بارشامىزدى جايراتىپ سالاتىن ەدٸ. تۇتقيىلدان كەلگەن ونى كومانديرٸمٸز بايقاپ قالىپ, اتىپ ٶلتٸردٸ. ال, ەكٸنشٸسٸ كەنيگسبەرگ جەرٸندە بولدى. وندا دا تۋ سىرتىمىزدا كەلگەن جاۋدى بايقاماي قالدىق. اللانىڭ قولداۋىمەن امان قالدىق», - دەيدٸ ول.
جاڭبىرشا جاۋعان وت پەن وتتىڭ ورتاسىندا جٷرٸپ ەل قورعاعان ارداگەر بيىل 97 جاسقا تولدى. جارىنىڭ باقيلىق بولعانىنا دا بٸرشاما ۋاقىت بولعان. قازٸر ۇلىنان تاراعان نەمەرەلەرٸ مەن شٶبەرەلەرٸنە اقىلشى بولىپ وتىر.
«بار تٸلەيتٸنٸم ەلدە بەيبٸتشٸلٸك بولسىن. بٸزدٸڭ كٶرگەن سوعىستى كەلەر ۇرپاققا كٶرمەسٸن. قازٸر ەلدە بارلىعى بار. تەك تەۋبە ەتۋٸمٸز كەرەك. ال, جاستار جاقسى وقىپ, بٸلٸكتٸ مامان اتانىپ ەلگە قىزمەت ەتۋٸ قاجەت», - دەيدٸ ومىراۋى وردەنگە تولى اقساقال.
ارداگەر بوس ۋاقىتىندا بولاشاق ەسكەري قىزمەتشٸلەرگە كەڭەسٸن بەرٸپ, ارنايى دەرٸستەر ٶتٸپ وتىرادى. سوعىستاعى كٶرگەنٸمەن بٶلٸسٸپ, جاۋدى قالاي جەڭگەنٸن ەڭگٸمەلەيدٸ. جاستاردى وتانسٷيگٸشتٸككە باۋليتىن جيىندارعا كٶپتەپ قاتىسادى.
«بٸز قاسىمىزداعى بٸر ناندى بٶلٸپ جەپ جٷرگەن زامانداستارىمىزدىڭ كٶز الدىمىزدا وققا ۇشىپ جاتقانىن كٶردٸك. قورشاۋعا دا تٷستٸك. دەگەنمەن, ەپتٸلٸك تانىتىپ امان شىقتىق. مۇنىڭ بارشاسىدا ەۋەلٸ اللانىڭ ارقاسى دەپ بٸلەمٸن. بٸر ٷلكەن روتادان ساناۋلى عانا ادامدى كٶرگەندە امان قالاتىنىمىزعا سەنبەدٸك», - دەيدٸ ارداگەر.
