فوتو: اشىق دەرەككٶز
قازاقستاندا ەكسپورتتالاتىن IT-قىزمەتتەردٸڭ كٶلەمٸ سەنٸمدٸ تٷردە ارتىپ كەلەدٸ: 2024 جىلدىڭ توعىز ايىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ول شامامەن $471 ملن-عا جەتٸپ, ٶتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 26%-عا ٶستٸ, دەپ حابارلايدى Ult.kz.
مەملەكەت 2026 جىلعا قاراي بۇل كٶرسەتكٸشتٸ $1 ملرد كٶلەمٸنە جەتكٸزۋدٸ كٶزدەپ وتىر. 2024 جىلى ولاردىڭ جالپى تابىسى 620 ملرد تەڭگەنٸ قۇرادى, ونىڭ ٸشٸندە 227 ملرد تەڭگەسٸ ($430 ملن) — ەكسپورتتىق تٷسٸم. گەوگرافيياسى بٷگٸندە 90-نان استام ەلدٸ قامتيدى.
الايدا تەك ينفراقۇرىمنىڭ بولۋى جەتكٸلٸكسٸز. ەلگە جاھاندىق نارىقتا بەسەكەگە قابٸلەتتٸ ٶنٸمدەر جاساي الاتىن جوعارى بٸلٸكتٸ ماماندار قاجەت. سوندىقتان IT بٸلٸم بەرۋ قوسىمشا باعىت ەمەس, كەرٸسٸنشە ەكسپورتتىق ٶسٸمنٸڭ نەگٸزگٸ فاكتورى بولىپ وتىر. سالانىڭ دامۋىنا بٸلٸمنٸڭ قانشالىقتى ىقپال ەتەتٸنٸن تٷسٸنۋ ٷشٸن بٸز قازٸرگٸ زامانعى IT يندۋستريياسىنا ماماندار دايارلايتىن IT STEP Academy («شاگ كومپيۋتەرلٸك اكادەميياسى») HR بٶلٸمٸنٸڭ باسشىسى مارييا يوسيفيديمەن سۇحباتتاستىق.
نەلٸكتەن IT-قىزمەتتەر ەكسپورتى قازاقستان ٷشٸن باسىم باعىتقا اينالدى?
سوڭعى ەكٸ جىلدا قازاقستاننىڭ جاھاندىق نارىقتاعى بەينەسٸ ايتارلىقتاي ٶزگەردٸ: جەرگٸلٸكتٸ كوماندالار ەندٸ «ٶڭٸرلٸك مەردٸگەر» رەتٸندە ەمەس, تولىققاندى حالىقارالىق ويىنشى رەتٸندە قابىلدانۋدا. ستارتاپتار ەلەمدٸك اكسەلەراتورلارعا قاتىسىپ, ٶزگە ەلدەرگە شىعۋدا, ال قازاقستاندىق كومپانييالار شەتەلدٸك كەلٸسٸمشارتتار ٷشٸن بەسەكەگە تٷسە الاتىن دەڭگەيگە جەتتٸ.
مارييا يوسيفيديدٸڭ ايتۋىنشا, بۇل ٶزگەرٸسكە ەكٸ نەگٸزگٸ فاكتور ىقپال ەتٸپ وتىر: ەزٸرلەمەگە تۇراقتى سۇرانىس جەنە كادرلىق بازانىڭ كەڭەيۋٸ.
«كومپانييا شەتەلدٸك نارىققا شىققاندا, ساپاعا قويىلاتىن تالاپتار كٷرت جوعارىلايدى. وسى سەتتە مامانداردىڭ دايىندىق دەڭگەيٸ شەشۋشٸ رٶل اتقارادى» - دەيدٸ ول.
قازاقستانعا حالىقارالىق كوماندالاردىڭ كەلۋٸ بەسەكەلەستٸكتٸ كٷشەيتٸپ, جۇمىس ستاندارتتارىن جاڭا دەڭگەيگە كٶتەردٸ. ەلدە جاھاندىق تەجٸريبەنٸ, پروتسەستەر مەن جۇمىس مەدەنيەتٸن ەنگٸزەتٸن كوماندالار پايدا بولدى — بۇل ٶز كەزەگٸندە ەكوجٷيەنٸڭ دامۋىن جەدەلدەتەدٸ.
وسىلايشا, IT-قىزمەتتەر ەكسپورتى ۋاقىتشا قۇبىلىس ەمەس, ۇزاق مەرزٸمدٸ ترەند ەكەنٸن ناقتى كٶرسەتتٸ. ونىڭ تۇراقتى ٶسۋٸ جاڭا ماماندار لەگٸنە تٸكەلەي بايلانىستى, ال جاڭا كادرلاردى دايىنداۋدا بٸلٸم بەرۋ جٷيەسٸ باستى رٶل اتقارادى.
IT-بٸلٸم بەرۋ ەلدٸڭ ەكسپورتتىق ەلەۋەتٸنە قالاي ەسەر ەتەدٸ?
جاھاندىق نارىقتا سەنٸمدٸ ورىن الۋ ٷشٸن قازاقستانعا حالىقارالىق تالاپتارمەن جۇمىس ٸستەي الاتىن ماماندار قاجەت: ماماندار تيٸمدٸ كوممۋنيكاتسييا جٷرگٸزە الۋى, تاپسىرمالاردى دۇرىس قۇجاتتاي بٸلۋٸ, كوماندالىق ٶزارا ەرەكەتتەسۋدٸ تٷسٸنۋٸ تيٸس.
«تەحنيكالىق بٸلٸم جەتكٸلٸكسٸز. حالىقارالىق كليەنت ماماننىڭ تەرتٸبٸن, قارىم-قاتىناس جاساۋ قابٸلەتٸن جەنە جۇمىس ساپاسىن باعالايدى. مۇنداي داعدىلاردى ستۋدەنتتەرگە وقۋ كەزەڭٸندە قالىپتاستىرۋ قاجەت», — دەپ اتاپ ٶتەدٸ مارييا يوسيفيدي.
2021 جىلدان بەرٸ 114 مىڭنان استام مامان دايارلاندى, ونىڭ 33 مىڭى — تەك 2024 جىلى دايىندىقتان ٶتتٸ. TechOrda باعدارلاماسى سۇرانىسقا يە باعىتتار بويىنشا وقىتۋدى جەدەلدەتۋگە كٶمەكتەسەدٸ, ال تٷلەكتەردٸڭ شامامەن 90%-ىنىڭ جۇمىسپەن قامتىلۋى - نارىقتاعى جوعارى سۇرانىستى كٶرسەتەدٸ.
دەگەنمەن ەكسپورتقا باعدارلانعان كومپانييالار ٷشٸن تەجٸريبەنٸڭ تەرەڭدٸگٸ اسا ماڭىزدى. اقش, ەۋروپا جەنە تاياۋ شىعىس نارىقتارىمەن جۇمىس ٸستەيتٸن كٶپتەگەن قازاقستاندىق كومپانييالار جاڭا مامانداردىڭ حالىقارالىق پروتسەستەرمەن جۇمىس تەجٸريبەسٸنٸڭ جەتكٸلٸكسٸزدٸگٸنە جيٸ كەزٸگەدٸ. ستۋدەنتتەردٸڭ پراكتيكالىق بريفينگتەر كەزٸندە جۇمىس ٸستەۋٸ, كوماندالىق جوبالارعا قاتىسۋى جەنە تاپسىرىس بەرۋشٸمەن تٸكەلەي قارىم-قاتىناس ورناتۋى — بۇل الشاقتىقتى ازايتۋدىڭ تيٸمدٸ جولى.
قازٸرگٸ IT-بٸلٸم بەرۋ ەكسپورتپەن تٸكەلەي ۇشتاسۋدا
ەكسپورتتىڭ ٶسۋٸ تٸكەلەي جاڭا مامانداردىڭ دايىندىق ساپاسىنا تەۋەلدٸ. ەلدە حالىقارالىق ستاندارتتارعا باعىتتالعان باعدارلامالار سانى ارتىپ كەلەدٸ.
TechOrda باعدارلاماسى ەزٸرلەمە, تەستٸلەۋ, اناليتيكا, ديزاين جەنە كيبەرقاۋٸپسٸزدٸك باعىتتارىندا پراكتيكالىق دايىندىقتى كٷشەيتٸپ جاتىر. مارييا يوسيفيدي بۇل تۋرالى: «ستۋدەنت شىنايى ٶمٸردەگٸ تاپسىرمالارمەن جۇمىس ٸستەگەندە, ول جۇمىس پروتسەسٸنە تەزٸرەك ەنٸپ, كومپانيياعا العاشقى اپتالاردان باستاپ پايدا ەكەلەدٸ» - دەيدٸ.
ەكسپورتتىڭ ٶسۋٸنە كەدەرگٸ جاسايتىن فاكتورلار مەن ەڭسەرٸلۋٸ تيٸس شەكتەۋلەر
نەگٸزگٸ قيىندىق — ستاندارتتارداعى ايىرماشىلىق. حالىقارالىق تاپسىرىس بەرۋشٸلەر جوعارى تەرتٸپتٸ, ساپالى كودتى, ساۋاتتى جاسالعان قۇجاتتامانى جەنە جەتٸك مەڭگەرٸلگەن اعىلشىن تٸلٸن تالاپ ەتەدٸ. جاس ماماندار كٶبٸنە تەجٸريبە مەن كوممۋنيكاتسييالىق داعدىلاردىڭ جەتٸسپەۋشٸلٸگٸنە تاپ بولادى.
مارييا يوسيفيدي اتاپ ٶتكەندەي: «كٶپتەگەن ماماندار قۇرالداردى بٸلەدٸ, بٸراق جۇمىستىڭ قۇرىلىمىن دۇرىس تٷسٸنبەيدٸ. تاپسىرمالاردى تالقىلاۋ, شەشٸمدٸ قۇجاتتاۋ داعدىلارىن الدىن الا قالىپتاستىرۋ ٶتە ماڭىزدى».
ەكٸنشٸ مەسەلە — تەجٸريبەلٸ كادرلاردىڭ تاپشىلىعى. جاڭا ماماندار كٶپ بولعانىمەن, كٷردەلٸ حالىقارالىق جوبالاردى باسقارا الاتىن جوعارى دەڭگەيلٸ ساراپشىلار جەتكٸلٸكسٸز, بۇل دا ەكسپورتتىڭ ٶسۋٸن تەجەيتٸن فاكتور بولىپ تابىلادى.
ٷشٸنشٸ توسقاۋىل — كوممەرتسييالاندىرۋ مەدەنيەتٸنٸڭ قالىپتاسپاۋى: ٶنٸمدٸ قاپتاي بٸلۋ, ونى دۇرىس تانىستىرۋ, كليەنت نەمەسە ينۆەستور تابۋ قابٸلەتٸ - سىرتقى نارىققا شىعۋدىڭ ماڭىزدى بٶلٸگٸ.
وسى مەسەلەلەردٸڭ بارلىعىن شەشۋگە بولادى: تەجٸريبەنٸ كٷشەيتۋ, اعىلشىن تٸلٸن جەتٸلدٸرۋ, بٸلٸم بەرۋ ورتالىقتارى مەن كومپانييالار اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى كەڭەيتۋ. ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا, IT ەكسپورتى — بۇل تەك تەحنولوگييا عانا ەمەس, كەسٸبي مەدەنيەتتٸڭ دە كٶرٸنٸسٸ.
قازاقستاننىڭ تسيفرلىق شەشٸمدەردٸڭ جەتەكشٸ جەتكٸزۋشٸسٸنە اينالۋى ٷشٸن نە قاجەت?
تۇراقتى ٶسۋدٸ قامتاماسىز ەتۋ ٷشٸن ٷش نەگٸزگٸ تٸرەك قاجەت:
- 1. حالىقارالىق ستاندارتتارعا ساي دايىندالعان مىقتى ماماندار;
- 2. مامانداردىڭ ٶز داعدىلارىن قولدانا الۋى ٷشٸن جەتكٸلٸكتٸ جوبالار سانى;
- 3. تەورييانى عانا ەمەس, پراكتيكا مەن كەسٸبي داعدىلاردى دا ٷيرەتەتٸن بٸلٸم بەرۋ جٷيەسٸ.
قازاقستان قازٸردٸڭ ٶزٸندە وسى باعىتتا قادام جاساپ كەلەدٸ: حالىقارالىق حابتار, تسيفرلىق كٶشپەندٸلەر باعدارلاماسى, ستارتاپتاردىڭ ٶسۋٸ, جەكە اكادەمييالار ارقىلى وقىتۋ ەكوجٷيەنٸ ايتارلىقتاي كٷشەيتتٸ.
مارييا يوسيفيديدٸڭ ايتۋىنشا, IT ەكسپورتى — بۇل ەكونوميكانى ەرتاراپتاندىرۋدىڭ, جاڭا جۇمىس ورىندارىن قۇرۋدىڭ جەنە ۆاليۋتالىق تٷسٸم تارتۋدىڭ ماڭىزدى مٷمكٸندٸگٸ. ەلٸمٸزدە «مەكتەپ — كوللەدج/جوو — اكادەمييالار — جوبالار» تٸزبەگٸ نەعۇرلىم ەرتەرەك قالىپتاسسا, قازاقستاننىڭ تسيفرلىق شەشٸمدەر جەتكٸزۋشٸسٸ رەتٸندە ورنىعۋى دا سوعۇرلىم جىلدام جٷزەگە اسادى.
