Foto: ashyq derekkóz
Qazaqstanda eksporttalatyn IT-qyzmetterdiń kólemi senimdi túrde artyp keledi: 2024 jyldyń toǵyz aiynyń qorytyndysy boiynsha ol shamamen $471 mln-ǵa jetip, ótken jylmen salystyrǵanda 26%-ǵa ósti, dep habarlaidy Ult.kz.
Memleket 2026 jylǵa qarai bul kórsetkishti $1 mlrd kólemine jetkizýdi kózdep otyr. 2024 jyly olardyń jalpy tabysy 620 mlrd teńgeni qurady, onyń ishinde 227 mlrd teńgesi ($430 mln) — eksporttyq túsim. Geografiiasy búginde 90-nan astam eldi qamtidy.
Alaida tek infraqurymnyń bolýy jetkiliksiz. Elge jahandyq naryqta básekege qabiletti ónimder jasai alatyn joǵary bilikti mamandar qajet. Sondyqtan IT bilim berý qosymsha baǵyt emes, kerisinshe eksporttyq ósimniń negizgi faktory bolyp otyr. Salanyń damýyna bilimniń qanshalyqty yqpal etetinin túsiný úshin biz qazirgi zamanǵy IT indýstriiasyna mamandar daiarlaityn IT STEP Academy («ShAG Kompiýterlik Akademiiasy») HR bóliminiń basshysy Mariia Iosifidimen suhbattastyq.
Nelikten IT-qyzmetter eksporty Qazaqstan úshin basym baǵytqa ainaldy?
Sońǵy eki jylda Qazaqstannyń jahandyq naryqtaǵy beinesi aitarlyqtai ózgerdi: jergilikti komandalar endi «óńirlik merdiger» retinde emes, tolyqqandy halyqaralyq oiynshy retinde qabyldanýda. Startaptar álemdik akseleratorlarǵa qatysyp, ózge elderge shyǵýda, al qazaqstandyq kompaniialar sheteldik kelisimsharttar úshin básekege túse alatyn deńgeige jetti.
Mariia Iosifididiń aitýynsha, bul ózgeriske eki negizgi faktor yqpal etip otyr: ázirlemege turaqty suranys jáne kadrlyq bazanyń keńeiýi.
«Kompaniia sheteldik naryqqa shyqqanda, sapaǵa qoiylatyn talaptar kúrt joǵarylaidy. Osy sátte mamandardyń daiyndyq deńgeii sheshýshi ról atqarady» - deidi ol.
Qazaqstanǵa halyqaralyq komandalardyń kelýi básekelestikti kúsheitip, jumys standarttaryn jańa deńgeige kóterdi. Elde jahandyq tájiribeni, protsester men jumys mádenietin engizetin komandalar paida boldy — bul óz kezeginde ekojúieniń damýyn jedeldetedi.
Osylaisha, IT-qyzmetter eksporty ýaqytsha qubylys emes, uzaq merzimdi trend ekenin naqty kórsetti. Onyń turaqty ósýi jańa mamandar legine tikelei bailanysty, al jańa kadrlardy daiyndaýda bilim berý júiesi basty ról atqarady.
IT-bilim berý eldiń eksporttyq áleýetine qalai áser etedi?
Jahandyq naryqta senimdi oryn alý úshin Qazaqstanǵa halyqaralyq talaptarmen jumys istei alatyn mamandar qajet: mamandar tiimdi kommýnikatsiia júrgize alýy, tapsyrmalardy durys qujattai bilýi, komandalyq ózara árekettesýdi túsinýi tiis.
«Tehnikalyq bilim jetkiliksiz. Halyqaralyq klient mamannyń tártibin, qarym-qatynas jasaý qabiletin jáne jumys sapasyn baǵalaidy. Mundai daǵdylardy stýdentterge oqý kezeńinde qalyptastyrý qajet», — dep atap ótedi Mariia Iosifidi.
2021 jyldan beri 114 myńnan astam maman daiarlandy, onyń 33 myńy — tek 2024 jyly daiyndyqtan ótti. TechOrda baǵdarlamasy suranysqa ie baǵyttar boiynsha oqytýdy jedeldetýge kómektesedi, al túlekterdiń shamamen 90%-ynyń jumyspen qamtylýy - naryqtaǵy joǵary suranysty kórsetedi.
Degenmen eksportqa baǵdarlanǵan kompaniialar úshin tájiribeniń tereńdigi asa mańyzdy. AQSh, Eýropa jáne Taiaý Shyǵys naryqtarymen jumys isteitin kóptegen qazaqstandyq kompaniialar jańa mamandardyń halyqaralyq protsestermen jumys tájiribesiniń jetkiliksizdigine jii kezigedi. Stýdentterdiń praktikalyq brifingter kezinde jumys isteýi, komandalyq jobalarǵa qatysýy jáne tapsyrys berýshimen tikelei qarym-qatynas ornatýy — bul alshaqtyqty azaitýdyń tiimdi joly.
Qazirgi IT-bilim berý eksportpen tikelei ushtasýda
Eksporttyń ósýi tikelei jańa mamandardyń daiyndyq sapasyna táýeldi. Elde halyqaralyq standarttarǵa baǵyttalǵan baǵdarlamalar sany artyp keledi.
TechOrda baǵdarlamasy ázirleme, testileý, analitika, dizain jáne kiberqaýipsizdik baǵyttarynda praktikalyq daiyndyqty kúsheitip jatyr. Mariia Iosifidi bul týraly: «Stýdent shynaiy ómirdegi tapsyrmalarmen jumys istegende, ol jumys protsesine tezirek enip, kompaniiaǵa alǵashqy aptalardan bastap paida ákeledi» - deidi.
Eksporttyń ósýine kedergi jasaityn faktorlar men eńserilýi tiis shekteýler
Negizgi qiyndyq — standarttardaǵy aiyrmashylyq. Halyqaralyq tapsyrys berýshiler joǵary tártipti, sapaly kodty, saýatty jasalǵan qujattamany jáne jetik meńgerilgen aǵylshyn tilin talap etedi. Jas mamandar kóbine tájiribe men kommýnikatsiialyq daǵdylardyń jetispeýshiligine tap bolady.
Mariia Iosifidi atap ótkendei: «Kóptegen mamandar quraldardy biledi, biraq jumystyń qurylymyn durys túsinbeidi. Tapsyrmalardy talqylaý, sheshimdi qujattaý daǵdylaryn aldyn ala qalyptastyrý óte mańyzdy».
Ekinshi másele — tájiribeli kadrlardyń tapshylyǵy. Jańa mamandar kóp bolǵanymen, kúrdeli halyqaralyq jobalardy basqara alatyn joǵary deńgeili sarapshylar jetkiliksiz, bul da eksporttyń ósýin tejeitin faktor bolyp tabylady.
Úshinshi tosqaýyl — kommertsiialandyrý mádenietiniń qalyptaspaýy: ónimdi qaptai bilý, ony durys tanystyrý, klient nemese investor tabý qabileti - syrtqy naryqqa shyǵýdyń mańyzdy bóligi.
Osy máselelerdiń barlyǵyn sheshýge bolady: tájiribeni kúsheitý, aǵylshyn tilin jetildirý, bilim berý ortalyqtary men kompaniialar arasyndaǵy yntymaqtastyqty keńeitý. Sarapshynyń aitýynsha, IT eksporty — bul tek tehnologiia ǵana emes, kásibi mádeniettiń de kórinisi.
Qazaqstannyń tsifrlyq sheshimderdiń jetekshi jetkizýshisine ainalýy úshin ne qajet?
Turaqty ósýdi qamtamasyz etý úshin úsh negizgi tirek qajet:
- 1. halyqaralyq standarttarǵa sai daiyndalǵan myqty mamandar;
- 2. mamandardyń óz daǵdylaryn qoldana alýy úshin jetkilikti jobalar sany;
- 3. teoriiany ǵana emes, praktika men kásibi daǵdylardy da úiretetin bilim berý júiesi.
Qazaqstan qazirdiń ózinde osy baǵytta qadam jasap keledi: halyqaralyq habtar, tsifrlyq kóshpendiler baǵdarlamasy, startaptardyń ósýi, jeke akademiialar arqyly oqytý ekojúieni aitarlyqtai kúsheitti.
Mariia Iosifididiń aitýynsha, IT eksporty — bul ekonomikany ártaraptandyrýdyń, jańa jumys oryndaryn qurýdyń jáne valiýtalyq túsim tartýdyń mańyzdy múmkindigi. Elimizde «mektep — kolledj/JOO — akademiialar — jobalar» tizbegi neǵurlym erterek qalyptassa, Qazaqstannyń tsifrlyq sheshimder jetkizýshisi retinde ornyǵýy da soǵurlym jyldam júzege asady.
