فوتو:okg.kz
قازاقستاننىڭ مەدەني كودى – بۇل ۇلتتىق دەستٷرلەردٸ, رۋحاني قۇندىلىقتاردى جەنە تاريحي مۇرانى ساقتاۋ مەن دەرٸپتەۋگە باعىتتالعان مەملەكەت شارالارىنىڭ جيىنتىعى.
مىسالى 2004 جىلى «مەدەني مۇرا» باعدارلاماسى ٸسكە قوسىلدى. باعدارلاما اياسىندا بٸرقاتار ماقساتتار كەزەڭ-كەزەڭمەن ٸسكە اسىپ كەلەدٸ. بٸرٸنشٸدەن, تاريحي ەسكەرتكٸشتەردٸ قالپىنا كەلتٸرۋ جۇمىستارى جالعاسىن تاۋىپ كەلەدٸ. تٷركٸستانداعى قوجا احمەت ياسساۋي كەسەنەسٸ, تامعالى پەتروگليفتەرٸ سىندى ماڭىزدى ەسكەرتكٸشتەر يۋنەسكو-نىڭ ەلەمدٸك مۇرا تٸزٸمٸنە ەنگٸزٸلگەن. سونىمەن قاتار, وتىرار, سايرام, تاراز سىندى قالاشىقتاردا ارحەولوگييالىق ەسكەرتكٸشتەر قالپىنا كەلتٸرٸلٸپ جاتىر.
باعدارلاما اياسىندا ەدەبي, تاريحي جەنە عىلىمي شىعارمالاردى شەتەل تٸلٸنە اۋدارۋ ماقساتى دا كٶزدەلگەن. جاقىندا قازاقستان تاريحىنا ارنالعان جەتٸ تومدىق جيناق باسىلىپ شىعارىلادى دەپ جوسپارلانعان. بۇل جيناق قازاقستاننىڭ ەجەلگٸ دەۋٸردەن قازٸرگٸ زامانعا دەيٸنگٸ تاريحىن قامتيدى. ونى جازۋعا مارعۇلان اتىنداعى ارحەولوگييا ينستيتۋتى, حالىقارالىق تٷركٸ اكادەميياسى, ۋەليحانوۆ اتىنداعى تاريح جەنە ەتنولوگييا ينستيتۋتى سيياقتى جەتەكشٸ عىلىمي ۇيىمدار اتسالىسادى. بۇل ۇلتتىق بٸرەگەيلٸك پەن ٶتكەننٸڭ ماڭىزدى سەتتەرٸن قايتا جاڭعىرتۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. اتالمىش يگٸ ٸستەر تۋرالى پرەزيدەنت ۇلتتىق قۇرىلتايدا بٸرنەشە رەت اتاپ ٶتكەن ەدٸ.
«رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى اياسىندا «قاسيەتتٸ قازاقستان» جوباسى ٸسكە قوسىلدى. بۇل جوبا ەلٸمٸزدٸڭ كيەلٸ جەرلەرٸن زەرتتەپ, دەرٸپتەۋدە, ەل ٸشٸندەگٸ تۋريستٸك ەلەۋەتتٸ دامىتۋدا ماڭىزدى رٶل اتقارادى. 2023–2024 جىلدارى مەدەني ەسكەرتكٸشتەردٸڭ سانىن كٶبەيتۋ, ولاردى تسيفرلىق فورماتقا اۋىستىرۋ, سونداي-اق قازاقستاننىڭ مەدەني مۇراسىن شەتەلدٸك اۋديتوريياعا تانىستىرۋ سىندى ماڭىزدى ماقساتتار جوسپارلانعان. مىسالى, تاريحي ماڭىزى بار نىساندار تۋرالى 3D كارتالار مەن ساندىق پاسپورتتار قۇرىلىپ, ارنايى سايتتاردا قولجەتٸمدٸ ەتٸلۋدە, ال بۇل ٶز كەزەگٸندە تۋريستەر مەن زەرتتەۋشٸلەرگە ىڭعايلى پلاتفورما ۇسىنادى.
جوبانىڭ بٸر بٶلٸگٸ رەتٸندە BBC جەنە National Geographic ارنالارى قازاقستاننىڭ ساكرالدى جەرلەرٸ تۋرالى دەرەكتٸ فيلمدەردٸ كٶرسەتتٸ. بۇل قازاقستاننىڭ مەدەني-تاريحي يميدجٸن حالىقارالىق دەڭگەيدە نىعايتۋعا ٷلەس قوستى. قازٸرگٸ ۋاقىتتا “100 جاڭا ەسٸم” جەنە “تۋعان جەر” سيياقتى ارنايى باعدارلامالار دا ەل ٸشٸندە پاتريوتيزمدٸ ناسيحاتتاۋعا جەنە مەدەني مۇرانى قولداۋعا باعىتتالعان.
ەلٸمٸزدەن تىس جەردەگٸ ەسكەرتكٸشتەردٸ دە قالپىنا كەلتٸرۋ جۇمىستارى جالعاسىپ جاتىر. مىسالى سيرييانىڭ داماسك قالاسىندا ەل-فارابي كەسەنەسٸ مەن مەدەني ورتالىعىنىڭ قۇرىلىسى جٷرگٸزٸلدٸ. مىسىرداعى سۇلتان بەيبارىس مەشٸتٸنە رەستاۆراتسييا جاسالدى.
سونىمەن بٸرگە, مەدەنيەتتٸڭ دامۋىنا قولداۋ كٶرسەتۋ ماقساتىندا شىعارماشىلىق يندۋسترييالاردى دامىتۋعا ەرەكشە نازار اۋدارىلىپ كەلەدٸ. مىسالى, الماتىدا ەلەمدٸك دەڭگەيدەگٸ ٶنەر مۇراجايى سالىنۋدا. بۇل مۇراجاي قازاقستاندىق ٶنەردٸ ەلەمدٸك دەڭگەيدە تانىتۋعا, سونداي-اق وتاندىق ٶنەر سالاسىنداعى مامانداردىڭ كەسٸبي دامۋىنا ىقپال ەتەتٸن بولادى.
زاماناۋي ٶنەر مۇراجايى وسى جىلدىڭ كٷزٸندە اشىلادى دەگەن اقپارات بار. بۇل جوبانى قازاقستاندىق مەتسەنات نۇرلان سماعۇلوۆ قارجىلاندىرىپ, قۇرىلىسىن شەتەلدٸك كومپانييالار جٷرگٸزٸپ جاتىر.
جوبا الماتى قالاسىنىڭ مەدەني ورتالىعى بولۋعا باعىتتالعان جەنە مۇراجايدا حالىقارالىق ستاندارتتارعا ساي كٶرمە زالدارى, كٶپفۋنكتسيونالدى زالدار, رەستاۆراتسييا شەبەرحانالارى, وقىتۋ شەبەرحانالارى مەن باسقا دا ورىندار بولادى. بۇل مۇراجاي ورتالىق ازييادا زاماناۋي ٶنەرگە ارنالعان العاشقى ورىن بولماق.
مۇنداي شارالار ەلدٸڭ مەدەني-رۋحاني قۇندىلىقتارىن ساقتاپ قانا قويماي, ونى زاماناۋي قوعامعا بەيٸمدەۋگە جەنە ۇلتتىق بولمىسىن نىعايتۋعا باعىتتالعان.
