كيبەرششيت (كيبەرقالقان) – اقپارات قاۋٸپسٸزدٸگٸ نەمەسە قيبەرقاۋٸپسٸزدٸك دەپ اتالادى, ياعني ەلەكتروندى اقپاراتتىق رەسۋرستاردىڭ, ەرتٷرلٸ اقپارات جٷيەسٸنٸڭ جەنە اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتسييالىق ينفراقۇرىلىمنىڭ سىرتقى نەمەسە ٸشكٸ قكيبەرقاۋٸپتەردەن قورعايتىن قاۋٸپسٸزدٸك. سول سەبەپتٸ كيبەرششيتتٸڭ ماقساتى – كەز كەلگەن ەلەكتروندى اقپاراتتىڭ قاۋٸپسٸزدٸكدٸگٸن ساقتاۋ.
كيبەرقىلمىستىڭ ٶسۋٸ قازٸرگٸ زاماننىڭ ٶزەكتٸ مەسەلەسٸ بولىپ وتىر. ول تٸپتٸ قاۋٸپسٸزدٸككە قاۋٸپ تٶندٸرۋمەن قاتار, مەملەكەت مٷددەسٸنە تٸكەلەي نەمەسە جاناما تٷردە زييان كەلتٸرۋٸ مٷمكٸن. وسىنداي جەنە ٶزگە دە قاۋٸپتٸ قۇبىلىستاردىڭ الدىن الۋ ٷشٸن رەسپۋبليكا كيبەرقىلمىسپەن كٷرەس جٶنٸندەگٸ باعدارلامانىڭ تۇجىرىمداماسىن قابىلداعان بولاتىن.
ول ينتەرنەتتەگٸ قاۋٸپسٸزدٸكتٸ قامتاماسىز ەتە الادى, سونىڭ ٸشٸندە ەرتٷرلٸ الاياقتار مەن تٷرلٸ كيبەرشابۋىلداردان, جەكە دەرەكتەردٸڭ جارييا بولىپ كەتپەۋٸنەن قورعاي الادى. سونداي-اق, قابىلدانعان تۇجىرىم حالىقتى اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتسييالىق تەحنولوگييالار مەسەلەلەرٸمەن حاباردار ەتۋدٸ, اقپاراتتىق قاۋٸپسٸزدٸكتٸ باسقارۋعا قابٸلەتتٸ جوعارى تەحنولوگييالىق مەملەكەتتٸك جٷيەنٸ قۇرۋ, تابيعي جەنە تەحنوگەندٸك سيپاتتاعى تٶتەنشە جاعدايلار, تٶتەنشە نەمەسە سوعىس جاعدايىلارىن ەنگٸزۋدٸڭ الدىن الۋ جەنە جەدەل دەن قويۋ مەسەلەلەرٸن قاراستىرادى.
قازاقستاندا كيبەرششيت 2016 جىلى ەلەۋمەتتٸك جەلٸدە ادام ٶمٸرٸنە قاۋٸپ تٶندٸرەتٸن ينتەرنەت ويىننىڭ پايدا بولۋىنان كەيٸن قولعا الىندى. 2017 جىلى قازاقستاننىڭ ەكس-پرەزيدەنتٸ نۇرسۇلتان نازارباەۆ قاۋٸپسٸزدٸك سەرتيفيكاتىن قامتيتىن "قازاقستاننىڭ كيبەرقاۋٸپسٸزدٸگٸ" باعدارلاماسىن ەزٸرلەۋدٸ تاپسىردى. ۇلتتىق قاۋٸپسٸزدٸك كوميتەتٸ قاۋٸپسٸزدٸك سەرتيفيكاتىن وتاندىق ماماندار ەزٸرلەگەنٸن, شەتەلدٸكتەردٸڭ بۇل ٸسكە تارتىلماعانىن ايتتى.
ەلەمنٸڭ ەڭ دامىعان 30 ەلٸنٸڭ قاتارىنا ەنۋگە باعىتتالعان "قازاقستان-2050" ستراتەگيياسى ەسكەرٸلە وتىرىپ, قازاقستان پرەزيدەنتٸنٸڭ قازاقستاننىڭ ٷشٸنشٸ جاڭعىرۋى: جاھاندىق بەسەكەگە قابٸلەتتٸلٸك" جولداۋىنا سەيكەس كيبەرقالقان تۇجىرىمى ەزٸرلەندٸ. ول جايلى قازاقستان رەسپۋبليكاسى ٷكٸمەتٸنٸڭ 2017 جىلدىڭ 30 ماۋسىمداعى № 407 قاۋلىسىندا ايتىلدى, ياعني, قازاقستانداعى كيبەرقالقان زاڭى قابىلداندى. تۇجىرىمداما مەملەكەتتٸك مەكەمەلەردٸ اقپاراتپەن قامتاماسىز ەتۋ, مەملەكەتتٸك كٶرسەتٸلەتٸن قىزمەتتەردٸ اۆتوماتتاندىرۋ, "تسيفرلى" ەكونوميكانى دامىتۋ جەنە ٶنەركەسٸپتەگٸ ٶندٸرٸستٸك پروتسەستەردٸ تەحنولوگييالىق جاڭعىرتۋ دامىتۋ جولدارى, اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتسييالىق قىزمەتتەر كٶرسەتۋ اياسىن كەڭەيتۋ سالاسىنداعى جاعدايدى باعالاۋعا نەگٸزدەلگەن.
بۇعان دەيٸن قازاقستاندا "ۇلتتىق اقپاراتتىق ينفراقۇرىلىمدى, اقپاراتتاندىرۋ پروتسەستەرٸن قالىپتاستىرۋ مەن دامىتۋ جەنە اقپاراتتىق قاۋٸپسٸزدٸكتٸ قامتاماسىز ەتۋ" تۋرالى رەسپۋبليكا ٷكٸمەتٸنٸڭ زاڭى 1998 جىلى 31 جەلتوقسانىندا قابىلدانعان بولاتىن. ودان بەرٸ بۇل زاڭ ٷش رەت رەداكتسييالاندى. ول جەردە اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتسييالىق جەلٸلەر, "ەلەكتروندىق ٷكٸمەت" تاقىرىبى بويىنشا تيٸستٸ ٶزگەرتۋلەر ەنگٸزٸلدٸ.
ەلدەگٸ كيبەرقاۋٸپسٸزدٸڭ تۇجىرىمداماسىن ٸسكە اسىرۋ ەكٸ كەزەڭنەن تۇرادى: بٸرٸنشٸ كەزەڭ – 2017-2018 جىلدار, ەكٸنشٸ كەزەڭ-2019-2022 جىلدار ارالىعى. بٸرٸنشٸ كەزەڭدە قاۋٸپسٸزدٸكتٸ قامتاماسىز ەتۋدە بەلگٸلەنگەن تالاپتار مەن شارالاردى ساقتاۋدىڭ بەلگٸلٸ بٸر تەجٸريبەسٸ قالىپتاستى. وسى تەجٸريبە بارىسىندا زاڭناماعا ٶزگەرٸستەر ەنگٸزٸلدٸ. وسى ناقتى مەسەلە بويىنشا ماماندار سانى ارتتى. كيبەرشابۋىلعا ارنالعان ورتالىقتار اشىلدى.
2017-2018 جىلدار ارالىعىنداعى بٸرٸنشٸ كەزەڭدە قازاقستان كيبەرشابۋلى بويىنشا ەلەم بويىنشا 40-ورىندا تۇر. حالىقتىڭ كيبەرقاۋٸپسٸزدٸك قاتەرلەرٸ تۋرالى حابار الىپ وتىرۋى 63%-دى قۇرايدى, ال اقپاراتتىق قاۋٸپسٸزدٸك سالاسىن قىزمەتكەرلەرمەن قامتاماسىز ەتۋ 46% بولدى.
ايتا كەتۋ كەرەك, ٶتكەن جىلدىڭ دەرەگٸ بويىنشا, قازاقستاندا اقپاراتتىق قاۋٸپسٸزدٸك بويىنشا ەكٸ جەدەل ورتالىق جەنە كومپيۋتەرلٸك شۇعىل جاعدايعا بايلانىستى ٷش جەدەل ەرەكەت قىزمەتٸ مەن 700-دەن استام بٸلٸكتٸ مەملەكەتتٸك قىزمەتكەر جۇمىس ٸستەپ جاتىر.
ال ەكٸنشٸ كەزەڭدە كيبەر قورعانىستى ودان ەرٸ دامىتۋ جوسپارلانعان بولاتىن. وسىعان وراي 2016 جىلدان 2022 جىلعا دەيٸنگٸ جوسپار قۇرىلدى. ەندٸ بەلگٸلەنگەن مەجەلٸ ۋاقىتقا دەيٸن كيبەرقاۋٸپسٸزدٸك, ونىڭ ٸشٸندە ەل ازاماتتارىنىڭ كيبەرقاۋٸپسٸزدٸك جايلى اقپاراتى 100%-عا جەتۋٸ تيٸس.
ستاتيستيكاعا سەيكەس, كيبەرقاۋٸپسٸزدٸك 2018 جىلى 20%, 2019 جىلى 40% بولدى. 2020 جىلى 60% بولۋى كەرەك, ال 2021 جىلى 80% بولادى دەپ كٷتٸلۋدە, ال 2022 جىلى 100% بولادى. اقپاراتتىق قاۋٸپسٸزدٸككە تٶنەتٸن قاۋٸپ-قاتەر جايلى حابارلاۋدى 2018 جىلمەن سالىستىرعاندا 2019 جىلى 5%-عا, 2020 جىلى ون پايىزعا, 2021 جىلى 15%-عا, 2022 جىلى جيىرما پايىزعا ارتتىرۋ كٶزدەلگەن. سونداي-اق, ەدەگٸ كيبەرقاۋٸپسٸزدٸكتٸ قامتاماسىز ەتەتٸن ماماندار سانىنا دا كٶڭٸل بٶلٸنگەن. دەمەك, 2018 جىلى 300 مامان قايتا دايارلانىپ شىقسا, 2022 جىلعا دەيٸن ونىڭ سانى سەگٸز جٷز ادامعا جەتەدٸ. KZ جەنە .قاز دومەنٸ بار ينتەرنەت-رەسۋرستارىنىڭ شيفرلانعان دەرەكتەرٸن 2020 جىلى 60%-عا جەتكٸزٸپ, 2022 جىلى جٷز پايىزعا جەتكٸزۋ كٶزدەلگەن.
