اقشا-نەسيە ساياساتى – كەز-كەلگەن مەملەكەتتٸڭ ەكونوميكالىق ساياساتىنىڭ نەگٸزگٸ باعىتتارىنىڭ بٸرٸ جەنە ول ەكونوميكانىڭ تۇراقتىلىعى مەن اينالىمداعى اقشانىڭ تەڭگەرٸمٸن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا ورتالىق بانك سيياقتى ٶكٸلەتتٸ ۇيىم تاراپىنان جٷرگٸزٸلەدٸ. بٸزدٸڭ ەلدە بۇل رٶلدٸ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق بانكٸ اتقارادى.
بۇل بانكتٸڭ ماقساتى – ەكونوميكانى قاجەتتٸ مونەتارلىق رەسۋرستارمەن قامتاماسىز ەتۋگە جەنە ەكونوميكالىق ٶسۋ مەن ينفلياتسييانى قولايلى دەڭگەيدە ۇستاپ تۇرۋعا باعىتتالعان اقشا-نەسيە ساياساتىن جٷزەگە اسىرۋ. ۇلتتىق دامۋ ستراتەگيياسىندا كٶزدەلگەن ماقساتتارعا قول جەتكٸزۋ جەنە قازاقستاننىڭ ەلەمدەگٸ ەڭ دامىعان 50 ەلدٸڭ قاتارىنا كٸرۋٸ ٷشٸن اقشا-نەسيە ساياساتىن دۇرىس ەرٸ تيٸمدٸ تٷردە جٷزەگە اسىرۋ قاجەت. سونىمەن بٸرگە, تۇراقتى ەكونوميكالىق دامۋ ٷشٸن مەملەكەتتٸڭ ماڭىزدى مٸندەتتەرٸنٸڭ بٸرٸ ەلدەگٸ ينفلياتسييا دەڭگەيٸن بٸرتە-بٸرتە تٶمەندەتۋ ٷشٸن جاعداي جاساۋ جەنە تيٸستٸ شارالار قابىلداۋ بولىپ تابىلادى.
«قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق بانكٸ تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ 1995 جىلعى 30 ناۋرىزداعى No2155 زاڭىندا بانكتٸڭ نەگٸزگٸ ماقساتى ەلدە باعا تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋ ەكەنٸ كٶرسەتٸلگەن. قازاقستاننىڭ پروگرەسسيۆتٸ دامۋىمەن مەملەكەتتٸڭ اقشا-نەسيە ساياساتىنا سەيكەس بۇل زاڭعا ٶزگەرٸستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگٸزٸلدٸ. تۇراقتى جەنە تيٸمدٸ اقشا-نەسيە ساياساتىنا قول جەتكٸزۋ بارىسىندا قازاقستان سوڭعى 27 جىلداعى نەگٸزگٸ ماكروەكونوميكالىق ٷردٸستەردٸ كٶرسەتەتٸن بٸرقاتار ماڭىزدى كەزەڭدەردٸ باستان ٶتكەردٸ. ەربٸر كەزەڭ ٷشٸن ۇلتتىق بانكتٸڭ اقشا-نەسيە ساياساتىنىڭ تيٸستٸ شارالارى مەن مٸندەتتەرٸ انىقتالدى, ولاردىڭ ورىندالۋى ينفلياتسييانى تٶمەندەتۋ جەنە ۇلتتىق ۆاليۋتانىڭ تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋ قاجەتتٸلٸگٸنە بايلانىستى بولدى.
جىل سايىن ۇلتتىق بانك ٶتكەن جىلعى اقشا-نەسيە ساياساتىنىڭ نەتيجەلەرٸ مەن الداعى كەزەڭگە ارنالعان نەگٸزگٸ دامۋ باعىتتارىن قامتيتىن قۇجات ەزٸرلەيدٸ.
ۇلتتىق بانك سوڭعى ٷش جىلدا ينفلياتسييانىڭ جىلدىق كٶرسەتكٸشتەرٸن بەلگٸلەۋدە.
مىسالى, 2017 جىلى ەلدەگٸ ينفلياتسييا ۇلتتىق بانك بەلگٸلەگەن 6-8%-دىق بولجام شەگٸندە بولىپ, 7,1% دەڭگەيٸنە جەتتٸ. بۇل ينفلياتسييا دەڭگەيٸ 8,5% بولعان 2016 جىلعى كٶرسەتكٸشتەن تٶمەن. 2018 جىلدان باستاپ بۇل پارامەترلەر ورتا مەرزٸمدٸ ينفلياتسيياعا قول جەتكٸزۋ ستراتەگيياسى شەڭبەرٸندە بٸرتٸندەپ تٶمەندەپ كەلەدٸ. ۇلتتىق بانك باسقارماسىنىڭ 2017 جىلعى 29 قاراشاداعى No242 قاۋلىسى مەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ 2018 جىلعا ارنالعان اقشا-نەسيە ساياساتىنىڭ نەگٸزگٸ باعىتتارى بەكٸتٸلدٸ, وعان سەيكەس بانك ينفلياتسييالىق تارگەتتەۋ قاعيداتتارىنا سٷيەنۋدٸ جالعاستىردى. بۇل قاعيداتتاردى قولدانۋ تۋرالى ۇلتتىق بانك
2015 جىلدىڭ 20 تامىزىندا شەشٸم قابىلداعان بولاتىن. دامىعان ەلدەردٸڭ تەجٸريبەسٸ كٶرسەتكەندەي, ينفلياتسييالىق تارگەتتەۋ ينفلياتسييا دەڭگەيٸن بەسەڭدەتۋ مەن تۇراقتاندىرۋدا تيٸمدٸ رەتتەۋ قۇرالى بولىپ تابىلادى.
2018 جىلدىڭ سوڭىندا ۇلتتىق بانك باسقارماسى 2019 جىلعا ارنالعان اقشا-نەسيە ساياساتىنىڭ نەگٸزگٸ باعىتتارىن ماقۇلدادى. قۇجات, سونداي-اق, 2018 جىلعى اقشا-نەسيە ساياساتىنىڭ ٸسكە اسىرىلۋى تۋرالى ەسەپتٸ قامتيدى. ٶتكەن جىلدىڭ نەگٸزگٸ جەتٸستٸكتەرٸنٸڭ بٸرٸ ينفلياتسييالىق ٷدەرٸستٸڭ باياۋلاۋى بولدى. 2018 جىلعا ارنالعان بولجامدى ينفلياتسييا دەڭگەيٸ 5-7% شەڭبەرٸندە بەلگٸلەندٸ جەنە جىل سوڭىنا قاراي ۇلتتىق بانك ينفلياتسييانى بەلگٸلٸنگەن مەجەنٸڭ ەڭ تٶمەنگٸ شەگٸنە جاقىن 5,3% دەڭگەيٸندە ساقتادى, بۇل 2017 جىلعا قاراعاندا 1,8%-عا تٶمەن. بۇل تٶمەندەۋ ٷردٸسٸنە اقشا-نەسيە جاعدايلارىن تيٸستٸ دەڭگەيدە ۇستاپ تۇرۋ, سونداي-اق, قازاقستاننىڭ ساۋدا سەرٸكتەستەرٸنەن ەكەلەتٸن ٶنٸمدەرٸندەگٸ ينفلياتسييانىڭ تٶمەن دەڭگەيٸ سيياقتى فاكتورلار مەن بٸرقاتار تيٸمدٸ شارالار ىقپال ەتتٸ. ينفلياتسييانىڭ كٷرت تٶمەندەۋٸنٸڭ تاعى بٸر فاكتورى تۇتىنۋشىلىق نەسيەلەندٸرۋدٸڭ وڭ ٶسۋ قارقىنى بولدى. ينفلياتسييالىق تارگەتتەۋمەن قاتار, ۇلتتىق بانك ۇلتتىق ۆاليۋتانىڭ ەركٸن ٶزگەرمەلٸ ايىرباس باعامى رەجيمٸن ۇستانۋدى جالعاستىردى.
تەڭگە باعامى 2018 جىلى دەربەس تٷردە قالىپتاستى, رەتتەۋشٸ ورگاننىڭ ارالاسۋى ەڭ از دەرەجەدە بولدى. نەتيجەسٸندە ينفلياتسييانىڭ بەسەڭدەۋٸ باعامى بٸر جىل ٸشٸندە 12%-عا قۇنسىزدانعان ۇلتتىق ۆاليۋتانىڭ دەۆالۆاتسيياسى اياسىندا بولدى.
ۇلتتىق بانك 2019 جىلى دا اقشا-نەسيە ساياساتىن ينفلياتسييالىق تارگەتتەۋ قاعيداتتارىنا سەيكەس جٷزەگە اسىرا بەرمەك.
وسى ستراتەگييا شەڭبەرٸندە 2019 جىلعا ارنالعان ينفلياتسييا بولجامى 1%-عا تٶمەندەدٸ. دەمەك, نەگٸزگٸ ماقساتتاردىڭ بٸرٸ ينفلياتسييانى 2020 جىلدىڭ سوڭىنا دەيٸن 4%-عا دەيٸن تٶمەندەتۋ جەنە كەيٸنگٸ جىلدارى وسى دەڭگەيدە ۇستاپ تۇرۋ ٷشٸن ينفلياتسييا دەڭگەيٸن 4-6% شەگٸندە ساقتاۋ بولىپ تابىلادى. اقشا-نەسيە ساياساتى تۋرالى شەشٸم قابىلداعان كەزدە ۇلتتىق بانك ەلدەگٸ ەكونوميكالىق جاعدايعا تەرٸس ەسەر ەتە الاتىن ٸشكٸ جەنە سىرتقى فاكتورلاردىڭ ەسەرٸن قاداعالاپ, باقىلايتىن بولادى. مۇناي باعالارى مەن رەسەي رۋبلٸنٸڭ ديناميكاسى نەگٸزگٸ سىرتقى فاكتورلار بولىپ قالا بەرمەك.
جاعىمسىز سىرتقى ەسەر ورىن العان جاعدايدا, ۇلتتىق بانك قاتاڭ اقشا-نەسيە ساياساتىن جٷرگٸزۋگە دايىن. سوڭعى ٷش جىلدا ۇلتتىق بانك ەلدەگٸ بانك سەكتورىنىڭ تۇراقتىلىعىن جەنە بەسەكەگە قابٸلەتتٸلٸگٸن ارتتىرۋعا جەنە تۇتاستاي العاندا بٷكٸل ەكونوميكانىڭ تۇراقتى ٶسۋٸنە باعىتتالعان بٸرقاتار شارالاردى قابىلدادى. 2018 جىلى رەزەرۆتٸك مٸندەتتەمەلەر مەن اكتيۆتەردٸڭ قۇرىلىمى جەنە ستاندارتتار دەڭگەيٸ بويىنشا ەڭ تٶمەنگٸ رەزەرۆتٸك تالاپتار تەتٸگٸنٸڭ تيٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋ جٶنٸندەگٸ 2017 جىلى باستالعان جۇمىستاردىڭ اياقتالعانىن اتاپ ٶتكەن جٶن.
اقشا-نەسيە ساياساتىنىڭ الداعى كەزەڭگە ارنالعان نەگٸزگٸ مٸندەتتەرٸ بەلگٸلەندٸ دەپ ايتۋعا بولادى. ۇلتتىق بانكتٸڭ نەگٸزگٸ مٸندەتٸ بيىلعى جىلى دا باعا تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋ جەنە جىلدىق ينفلياتسييانىڭ تٶمەن دەڭگەيٸن قامتاماسىز ەتۋ بولىپ قالادى. ال رەتتەۋشٸ ورگان اقشا-نەسيە ساياساتىنىڭ قۇرالدارىن جەتٸلدٸرۋگە باعىتتالاتىن بولادى. ۇلتتىق بانك الداعى كەزەڭدە دە ۇلتتىق ۆاليۋتانىڭ ەركٸن ٶزگەرمەلٸ قاعيداتتارىن ۇستانۋدى جالعاستىرادى, ال ايىرباس باعامىنىڭ تۇراقسىزداندىراتىن اۋىتقۋىن تٷزەتۋ ٷشٸن ۆاليۋتالىق ينتەرۆەنتسييالاردى جٷرگٸزەتٸن بولادى. بازالىق مٶلشەرلەمە نەگٸزگٸ قۇرال رەتٸندە قالادى, ونىڭ مٶلشەرٸ ەلدەگٸ ينفلياتسييانىڭ ناقتى جەنە بولجامدى كٶرسەتكٸشتەرٸنە جەنە باسقا دا پارامەترلەرگە بايلانىستى انىقتالادى. ۇلتتىق بانك 2019 جىلى بازالىق مٶلشەرلەمە بويىنشا شەشٸمدەر سەگٸز رەت قابىلداناتىنىن انىقتادى, ولاردىڭ تٶرتەۋٸ ٶزگەرمەلٸ ايىرباس باعامىنا ٶتۋ جەنە ينفلياتسييالىق تارگەتتەۋدٸ ەنگٸزۋ شەڭبەرٸندە جاسالعان بانكتٸڭ تالداۋ جەنە بولجاۋ جٷيەسٸنٸڭ نەتيجەلەرٸنە نەگٸزدەلەتٸن بولادى. بۇل رەتتە بازالىق مٶلشەرلەمە ۇزاق مەرزٸمدٸ ەلەۋەتتٸ ەكونوميكالىق ٶسۋ قارقىنىمەن سالىستىرمالى دەڭگەيدە ساقتالادى. ۇلتتىق بانك اقشا-نەسيە ساياساتىنىڭ بەدەلٸن ارتتىرۋجەنە ينفلياتسييالىق مەجەنٸ تەجەۋ ماقساتىندا ٶز جۇمىسىنىڭ اشىقتىعى مەن بولجامدىلىعىن ارتتىرۋدى جوسپارلاپ وتىر.
جاندوس رانوۆ
