قازاقستاندىقتاردىڭ كٶبٸ رەسەي مەن ۋكراينا نە ٷشٸن سوعىسىپ جاتقانىن بٸلمەيدٸ — ساۋالناما

فوتو: ەۆگەنيي مالولەتكا / AP

2025 جىلعى 27 قاڭتار مەن 5 اقپان ارالىعىندا DEMOSCOPE قوعامدىق پٸكٸردٸڭ ەسپرەسس-مونيتوريڭ بيۋروسى حالىق اراسىندا «قازاقستاندىقتاردىڭ ۋكرايناداعى سوعىسقا كٶزقاراسى» دەگەن تاقىرىپتا ساۋالناما جٷرگٸزدٸ, دەپ حابارلايدى Ult.kz.

2022, 2023 جەنە 2025 جىلدارى بٸر ەدٸستەمە بويىنشا جٷرگٸزٸلگەن ساۋالناما دەرەكتەرٸ ارقىلى قازاقستاندىقتاردىڭ سوعىسقا دەگەن كٶزقاراسىنىڭ ٶزگەرۋ ديناميكاسىن كٶرسەتەدٸ.

قازاقستاندىقتاردىڭ ٷشتەن بٸرٸ سوعىستى اقتايدى

زەرتتەۋ نەتيجەلەرٸ رەسەي پروپاگانداسىنىڭ قازاقستاندىقتاردىڭ قوعامدىق پٸكٸرٸنە ەلٸ دە ەسەر ەتەتٸنٸن كٶرسەتەدٸ – ەل ازاماتتارىنىڭ 27,8%-ٸ ۋكرايناداعى سوعىستى رەسەي پروپوگانداسىنىڭ نەگٸزگٸ تەزيستەرٸ ارقىلى قابىلدايدى:

• 10,7%-ٸ رەسەي ۋكرايناداعى ناتسيستەرگە قارسى «ارنايى ەسكەري وپەراتسييا» جٷرگٸزٸپ جاتىر دەپ سەنەدٸ.
• 17,1%-ٸ بۇل سوعىستى رەسەيدٸڭ باتىس ەلدەرٸ مەن ناتو-عا قارسى كٷرەسٸ دەپ ويلايدى.

2022 جىلى كرەملدٸڭ ۇستانىمىن 33,2%, ال 2023 جىلى 31,8% قولداعان. بۇل كٶرسەتكٸشتٸڭ تۇراقتىلىعى قازاقستاننىڭ اقپاراتتىق كەڭٸستٸگٸنٸڭ وسال ەكەنٸن كٶرسەتەدٸ. قازاقستاندا رەسەيلٸك, سونىڭ ٸشٸندە پروپاگاندالىق كونتەنت ٷزدٸكسٸز تارالىپ, بەلگٸلٸ بٸر اۋديتوريياعا تۇراقتى ىقپال ەتٸپ وتىر.

سوعىسقا قارسى كٶزقاراس تا ٷش جىل ٸشٸندە ايتارلىقتاي ٶزگەرگەن جوق. 2025 جىلى ساۋالناماعا قاتىسقانداردىڭ 24%-ٸ رەسەيدٸڭ ماقساتى ۋكراينانى باسىپ الىپ, ٶزٸنە قوسۋ ەكەنٸن ايتتى (2022 جىلى – 22,1%, 2023 جىلى – 28,4%). سونىمەن قاتار, رەسپوندەنتتەردٸڭ جارتىسىنا جۋىعى (48,2%) ناقتى جاۋاپ بەرۋگە قينالعان.

سوعىسقا قاتىستى كٶزقاراستى بٸلدٸرەتٸن تاعى بٸر ماڭىزدى ينديكاتور – ەكٸ تاراپتى قولداۋ دەڭگەيٸ. ٶتكەن ٷش زەرتتەۋدٸڭ نەتيجەلەرٸ اۋديتورييانىڭ وسى مەسەلە بويىنشا تۇراقتى بەيتاراپ ۇستانىمىن كٶرسەتەدٸ. 2025 جىلعى ساۋالناما قورىتىندىسى بويىنشا بۇل پوزيتسييا 55,5%, 2022 جىلى – 59,1%, 2023 جىلى – 59,8%.
سوعىسقا كٶزقاراس ايىرماشىلىعى  – ازاماتتاردىڭ جاستارىنا بايلانىستى ەرتٷرلٸ. رەسەيدٸ ەڭ كٶپ قولدايتىن توپ – 60 جاستان اسقاندار (37,7%), بۇل 50-59 جاس ارالىعىنداعى (17,3%) رەسپوندەنتتەرگە قاراعاندا ەكٸ ەسە, ال 30-39 جاستاعىلارعا (7,1%) قاراعاندا بەس ەسە كٶپ.

ال ۋكراينانى قولداۋ دەڭگەيٸنە قاتىستى جاس توپتارى اراسىندا – 15,4%-تەن 28,9%-كە دەيٸن بٸرقالىپتى ٶزگەرٸپ وتىرادى.

سوعىسقا دەگەن قىزىعۋشىلىقتىڭ ازايۋ تەندەنتسيياسى

قوعامنىڭ سوعىسقا دەگەن قىزىعۋشىلىعى ازايىپ بارا جاتقانىمەن, بۇل تاقىرىپتىڭ ٶزەكتٸ ەكەنٸ انىق بايقالادى. 2025 جىلى رەسپوندەنتتەردٸڭ 42%-ٸ مايدانداعى جاعدايدى باقىلاۋىن جالعاستىرادى. ولاردىڭ 11,8%-ٸ كٷن سايىن جاڭالىقتاردى قاداعالاسا, 30,2%-ٸ ارا-تۇرا قاراپ وتىرادى. 2023 جىلى بۇل كٶرسەتكٸش 53%, ال 2022 جىلى 62,6% بولعان. قىزىعۋشىلىقتىڭ ازايۋى اۋديتورييانىڭ سوعىس تاقىرىبىنان شارشاپ, ٸشكٸ ەكونوميكالىق جەنە ساياسي مەسەلەگە نازاردىڭ اۋىسۋىمەن بايلانىستى بولۋى مٷمكٸن.

ساۋالناما نەتيجەسٸ كٶرسەتكەندەي, سوعىس تۋرالى اقپارات الۋدىڭ نەگٸزگٸ كٶزٸ – ەلەۋمەتتٸك جەلٸ (55,8%). سونداي-اق, رەسپوندەنتتەر قازاقستاندىق باق-تان (19,9%), تانىستارى مەن تۋىستارىنان (13,6%), رەسەيلٸك باق-تان (9,3%) مەلٸمەت الادى. ۋكراينا (2,9%) جەنە باسقا ەلدەردٸڭ (2,4%) باق-تارى اسا تانىمال ەمەس.
سوعىستىڭ نەتيجەسٸنە قاتىستى كٶپشٸلٸك بەيبٸت كەلٸسسٶزدەردٸ كٷتەدٸ. رەسپوندەتتەردٸڭ 57,4%-ٸنٸڭ پٸكٸرٸنشە, ەكٸ تاراپ باسقا ەلدەردٸڭ ارالاسۋىمەن ىمىراعا كەلەدٸ. 11,8%-ٸ رەسەي جەڭەدٸ, ال 4,7%-ٸ ۋكراينا جەڭەدٸ دەپ ەسەپتەيدٸ.

اگرەسسيياعا قاتىستى پٸكٸردٸڭ ەكٸگە بٶلٸنۋٸ

DEMOSCOPE بيۋروسى 2022 جىلدان بەرٸ ساۋالناما جٷرگٸزٸپ, قازاقستان قوعامىندا رەسەيگە قاتىستى ٷرەيدٸڭ بار ەكەنٸن تٸركەپ كەلەدٸ. 2025 جىلى قازاقستاندىقتاردىڭ 25,8%-ٸ رەسەيدٸڭ قازاقستانعا شابۋىل جاساۋ مٷمكٸندٸگٸن جوققا شىعارمايدى. ولاردىڭ 8,8%-ٸ مۇنداي ستسەنارييدٸ تولىق مٷمكٸن دەپ ساناسا, 17%-ٸ ەسكەري اگرەسسييا بولۋى ىقتيمال, بٸراق بەلگٸلٸ بٸر جاعدايلاردا عانا دەپ ەسەپتەيدٸ. رەسپوندەنتتەردٸڭ 58%-ٸ ەشقانداي اگرەسسييا بولمايدى, مٷمكٸن ەمەس دەپ سانايدى, ال 16,2%-ٸ بۇل سۇراققا جاۋاپ بەرۋگە قينالعان.

رەسپوندەنتتەرگە سوعىس باستالعاننان كەيٸن ەكٸ ەلگە دەگەن كٶزقاراسى ٶزگەردٸ مە دەگەن سۇراق قويىلدى. قازاقستاندىقتاردىڭ 14,6%-ٸنٸڭ ۋكرايناعا, ال 4,3%-ٸنٸڭ رەسەيگە دەگەن كٶزقاراسى جاقسارعان. سونىمەن بٸرگە, 28,8%-ٸ رەسەيگە, 14,6%-ٸ ۋكرايناعا دەگەن كٶزقاراسىنىڭ ناشارلاعانىن مەلٸمدەگەن. ساۋالناماعا قاتىسۋشىلاردىڭ جارتىسىنان استامىنىڭ (54,1% – رەسەيگە, 57,7% – ۋكرايناعا قاتىستى) بۇل ەلدەرگە دەگەن كٶزقاراسى ٶزگەرٸسسٸز قالعان.

ساۋالناما نەتيجەسٸ كٶرسەتكەندەي, رەسپوندەنتتەردٸڭ ٷشتەن بٸرٸنەن استامى (35,1%) سوعىستىڭ قازاقستان ەكونوميكاسىنا تەرٸس ەسەر ەتكەنٸن ايتادى. تەك 5%-ٸ وڭ ٶزگەرٸستەردٸ بايقاعان, ال 41,3%-ٸ سوعىس پەن ەكونوميكالىق جاعدايدىڭ ناشارلاۋى اراسىندا بايلانىس كٶرمەيتٸنٸن جەتكٸزگەن.

قورىتىندى

قوعامدىق پٸكٸر – مەملەكەتتٸك شەشٸمدەرگە ىقپال ەتەتٸن ماڭىزدى ينديكاتور ەرٸ قۇرال. DEMOSCOPE زەرتتەۋلەرٸ قازاقستاندىقتاردىڭ ەدەۋٸر بٶلٸگٸ ۋكرايناداعى سوعىستىڭ مەنٸ مەن سەبەپتەرٸن باعالاۋدا رەسەيلٸك پروپاگاندانىڭ ىقپالىنا ۇشىرايتىنىن راستايدى. سونىمەن قاتار, قازاقستاننىڭ رەسمي باق-تارى سوعىس تۋرالى مٷلدە اقپارات تاراتپايدى, وسىلايشا ٸشكٸ اقپاراتتىق كٷن تەرتٸبٸن قالىپتاستىرۋ مٷمكٸندٸگٸن رەسەيلٸك مەديانىڭ قولىنا بەرٸپ وتىر.

گەوساياسي تۇراقسىزدىق ارتىپ كەلە جاتقان جاعدايدا مۇنداي تەسٸل قوعامنىڭ جٸكتەلۋٸنە جەنە كسەنوفوبييانىڭ كٷشەيۋٸنە ەكەلۋٸ مٷمكٸن. بۇل اقپاراتتىق قاۋٸپسٸزدٸك ساياساتىن قايتا قاراۋدى, سونداي-اق مەدياساۋاتتى جٷيەلٸ تٷردە ەنگٸزۋدٸ جەنە جالعان اقپاراتپەن كٷرەسۋدٸ تالاپ ەتەدٸ.