قازاقستاندىق ەكسپەديتسييا ەۆەرەسكە شىعۋ ٷشٸن قولايلى جاعدايدى كٷتەدٸ

© AFP / Handout / Project Possible

ەۆەرەست بازالىق لاگەرٸ, گيمالاي. «Kazakh Everest Team» ەكسپەديتسيياسىنىڭ قاتىسۋشىلارى ايلەند پيككە (6186 م) سەتتٸ كٶتەرٸلگەننەن كەيٸن تاۋداعى مۇزدى جاتتىعۋلارىن جاڭعىرتتى. قازاقستاندىق الپينيستەر توبى بازالىق لاگەردەن شىعىپ, كحۋمبۋ مۇزدىعىنا قاراي باعىت الدى, ول 22 كم-گە سوزىلىپ جاتقان 5700-5900 م بيٸكتە. مۇزدىقتىڭ بٷكٸل ۇزىندىعى بويىنشا بيٸكتٸگٸ 20-30 م-گە دەيٸن سوزىلاتىن سۇر شەكپەن (مۇز تٸستەرٸ مەن تٸرەكتەرٸ) كەزدەسەدٸ. وسى اپتانىڭ سوڭىنا دەيٸن سوزىلاتىن جاتتىعۋلارعا باسپالداقتار, ارقاندار جەنە باسقا دا الپينيستٸك قۇرالداردى قولدانا وتىرىپ, جارىقتار ارقىلى ٶتۋ كٸرەدٸ. توپ مٷشەلەرٸ جٸبەرگەن فوتوسۋرەتتەر بۇلت بيٸگٸندەگٸ ۋچاسكەلەر قانشالىقتى كٷردەلٸ جەنە قاۋٸپتٸ ەكەنٸن كٶرسەتەدٸ.

ەستەرٸڭٸزگە سالا كەتەيٸك, ٶتكەن اپتانىڭ ورتاسىندا «Kazakh Everest Team» ەكسپەديتسيياسىنىڭ قاتىسۋشىلارى العاشقى كٷردەلٸ بيٸكتٸككە – ايلەند شىڭىنا اككليماتيزاتسييالىق كٶتەرٸلۋگە بەل بۋعاننان كەيٸن بازالىق لاگەرگە (5350 م) تٷسكەن بولاتىن. بٸزدٸڭ تاۋ باعىندىرۋشىلارىمىز – ەكسپەديتسييا جەتەكشٸسٸ ماقسۇت جۇماەۆ پەن انار بۋراشەۆا ايلەند پيككە شىقتى, ولاردى جەرگٸلٸكتٸ شەرپتەردەن گيد ەرتٸپ جٷردٸ. ونىڭ باسىندا ەكسپەديتسييا قۇرامىندا بولعان قالعان قاتىسۋشىلار ماقسۇت جۇماەۆتىڭ شەشٸمٸ بويىنشا 6 000 م-دەن كەرٸ جٸبەرٸلدٸ. وعان قاتىسۋشىلاردىڭ دەنساۋلىعىنا قاۋٸپ تٶندٸرەتٸن كٷتپەگەن جاعدايلاردىڭ الدىن الۋ سەبەپ بولعان. ولار ارالىق لاگەرگە امان-ەسەن ورالدى.

گيمالايدا جەنە بٷكٸل مارشرۋت بويىندا كوماندا مٷشەلەرٸ قوسىمشا قاجەتتٸ فيزيكالىق كٷش-جٸگەر الىپ, بيٸكتە بولۋعا بەيٸمدەلدٸ. الايدا شارشاۋ مەن كٷشتٸڭ جەتٸسپەۋشٸلٸگٸ دەنەگە اسا قاجەت بولاتىن وتتەگٸ الۋىنا ىقپال ەتەدٸ, سوندىقتان تاۋ اۋرۋىنا تەن كٶرٸنٸسٸ ەرٸ ادامدارعا وسى قيىن جاعدايلارعا بەيٸمدەلۋ ٷشٸن ەرتٷرلٸ ۋاقىت قاجەت ەكەنٸن اتاپ ٶتكەن جٶن. قاتىسۋشىلاردىڭ دايىندىعىنا قاراماستان, بيٸكتٸك تە, ونىمەن بايلانىستى «تاۋ اۋرۋى» دا كەدەرگٸ بولاتىنىن ۇمىتپاۋ كەرەك. ماقسۇت جۇماەۆتىڭ ايتۋىنشا, ەكسپەديتسييا مٷشەلەرٸ ەكسترەمالدى تاۋلى جەرلەرگە بەيٸمدەلۋ قيىن بولادى دەپ بولجاعان. اككليماتيزاتسييا پروتسەسٸ وڭاي ەمەس – باس اۋرۋى, جٶتەل, قۇسۋ جەنە تەبەت پەن كٷشتٸڭ بولماۋى بەلگٸلەرٸمەن كەلەتٸن گيپوكسييا. ماقسۇت جۇماەۆتىڭ ايتۋىنشا, بۇل بارلىق جاعدايدا بولا بەرمەسە دە, مۇنداي بيٸكتٸكتە جەنە وسىنداي جاعدايلاردا جيٸ كەزدەسەتٸن قۇبىلىس.

«مۇنداي بيٸكتٸكتە قاراپايىم ٶمٸردە ەرەكشە مەن بەرە بەرمەيتٸن نەرسەلەر تۋرالى ويلانۋىڭىز كەرەك. مىسالى ەگەر ىڭعايسىز كٷيدە ۇيىقتاساڭىز, وندا تاڭەرتەڭ مويىن ٶتە ۇزاق ۋاقىت بويى اۋىرادى», - دەپ بٶلٸسەدٸ ەسەرٸن انار.

بٸزدٸڭ قاتىسۋشىلاردا اۋرۋدىڭ بارلىق بەلگٸلەرٸن جەڭٸلدەتەتٸن قاجەتتٸ دەرٸ-دەرمەك بار. بازالىق لاگەردە ەكسپەديتسيياعا قاتىسۋشىنىڭ بەرٸ دە جاعدايىن باقىلايتىن جەرگٸلٸكتٸ دەرٸگەرلەر جۇمىس ٸستەيدٸ.

الايدا «Kazakh Everest Team» ٶكٸلدەرٸ سوعان قاراماستان رۋحى مىقتى ەرٸ ەكسپەديتسييانى جالعاستىرۋعا بەل بۋىپ وتىر. ولار بازالىق لاگەردە جاتتىعۋ كەزٸندە جالپى جاعداي تۇراقتانادى جەنە ولار كٶپ ۇزاماي بەلگٸلٸ بٸر بيٸكتەرگە بەيٸمدەلەتٸنٸنە سەنٸمدٸ. مورالدىق ەرٸك-جٸگەرٸ بيٸككە ٶرلەۋ مەن جاتتىعۋدا شەشۋشٸ رٶل اتقارادى.

«بازالىق لاگەردە الپينيستەردٸڭ بولۋى قۋانىش سىيلايدى, مەن ٶزٸم «اتلانتتار» دەپ اتايمىن, ولاردىڭ وتتەگٸسٸز 14 سەگٸزمىڭدىق شىڭعا كٶتەرٸلگەن تەجٸريبەسٸ بار, ولاردىڭ بٸرٸ – بٸزدٸڭ ماقسات, بٸز جولىمىز بولدى دەپ ويلايمىن! بۇل الپينيستەردٸڭ بولۋى مەنٸ جٸگەرلەندٸرٸپ, جەتٸستٸككە جەتەتٸنٸمە سەنٸم بەرەدٸ!» - دەيدٸ انار جٸبەرگەن داۋىستىق حابارلامالارىندا.

- كوماندا ەدەتتەن تىس سۋىق تەمپەراتۋراعا بوي ٷيرەتٸپ جاتىر, ەسٸرەسە تٷندە. بازالىق لاگەردەگٸ تاماقتانۋىمىز دا ٶتە جاقسى, ورگانيزمنٸڭ بارلىق قاجەتتٸلٸگٸن ٶتەيدٸ, اقۋىزدىڭ كٶزٸ رەتٸندە ەت, كٶكٶنٸستەر, جىلىناتىن سۋسىندار بار.  بەلگٸلٸ بٸر قيىندىقتارعا قاراماستان, ەكسپەديتسييا مٷشەلەرٸ بۇدان كەيٸنگٸ ٶرمەلەۋگە دايىن دەپ سانايمىن, - دەپ اتاپ ٶتتٸ ەكسپەديتسييا جەتەكشٸسٸ ماقسۇت جۇماەۆ.

قازٸرگٸ ۋاقىتتا بازالىق لاگەردەگٸ اۋا رايى كٷردەلٸ. وسى ۋاقىتقا دەيٸن باسقا ەلدەردەن كەلگەن ەكسپەديتسييالاردىڭ بارلىعى دەرلٸك بازالىق لاگەرگە تولىق قۇرامدا جەتە العان جوق. اۋا رايىنا بايلانىستى كەستەدە ايتارلىقتاي كەشٸگٸپ, شەرپتەر كومانداسى I لاگەرگە (6100 م) كەلدٸ, ونىڭ الدىندا كحۋمبۋ مۇزدىعى ارقىلى II لاگەرگە (6400 م) مارشرۋت جٷرگٸزۋ مٸندەتٸ تۇر. اۋا رايىنىڭ قولايسىزدىعىنا بايلانىستى قازٸر گيمالايداعى كٶپتەگەن ەكسپەديتسييا, سونىڭ ٸشٸندە «Kazakh Everest Team» كٶتەرٸلۋ ۋاقىتىن II لاگەرگە اۋىستىرۋعا مەجبٷر بولادى. ماقسۇت جۇماەۆتىڭ ايتۋىنشا, وسى بيٸكتٸككە دايىندالعان الپينيستەردٸڭ كەمٸندە 100-150 ادامى ٶتٸپ, كەز كەلگەن قاۋٸپتٸ جويىپ, مارشرۋتتى سىناپ كٶرگەننەن كەيٸن عانا ەكٸنشٸ لاگەرگە شىعۋى كەرەك. ەۆەرەست شىڭىنا اقىرعى كٶتەرٸلۋ الدىندا 7300 م بيٸكتە ورنالاسقان III لاگەرگە كٶتەرٸلۋ ەزٸرشە جوسپاردا جوق.

بۇل دەگەنٸمٸز «Kazakh Everest Team» ەكسپەديتسيياسىنىڭ قاتىسۋشىلارى ەۆەرەست شىڭىنا (8848 م) سوڭعى كٶتەرٸلۋدٸڭ باستالۋى ۋاقىت بويىنشا اۋىساتىنىن بٸلدٸرەدٸ. كوماندا مارشرۋتتى شەرپتەر مەن باسقا دا جاپپاي ەكسپەديتسييالاردىڭ تەجٸريبەلٸ الپينيستەرٸ تولىق پىسىقتاعانشا كٷتەدٸ.

- «Kazakh Everest Team» II لاگەرگە دەيٸن اسىعىس شىعۋعا ەرەكەت جاسامايدى, ال بٸز جاتتىعۋلار مەن اككليماتيزاتسييانى جالعاستىرامىز جەنە بازالىق لاگەردە بەتكەيلەردٸڭ جاي-كٷيٸ جەنە III لاگەردٸڭ ەكسپەديتسييالاردى قابىلداۋعا دايىندىعى تۋرالى جاڭالىقتاردى كٷتەمٸز. III لاگەردٸ ورناتۋدىڭ بولجامدى كٷنٸن ەشكٸم بٸلمەيدٸ. بٸزدٸڭ مٸندەتتەرٸمٸز: قاتىسۋشىلاردىڭ حال-احۋالىن تۇراقتاندىرۋ, بيٸكتەگٸ جاتتىعۋلاردى جالعاستىرۋ, الپينيستٸك داعدىلار مەن دەنە شىنىقتىرۋدى جاقسارتۋ, ەڭ باستىسى, قولايلى سەتتٸ كٷتۋ, - دەدٸ «Kazakh Everest Team» ەكسپەديتسيياسىنىڭ جەتەكشٸسٸ ماقسۇت جۇماەۆ.

كوماندا گيمالايدان بايلانىس بولعان كەزدە ٶز جوسپارلارىن حابارلاۋعا جەنە قازٸرگٸ جاعدايىن حابارلاۋعا ۋەدە بەردٸ. بازالىق لاگەردە ەكسپەديتسييا قاتىسۋشىلارىمەن بٸرگە ۆيدەووپەراتورلار بريگاداسى دا بار. ولار پلانەتانىڭ ەڭ بيٸك شىعى ەۆەرەسكە ٶرلەيتٸن باتىل قازاقستاندىق كوماندا تۋرالى فيلم تٷسٸرٸپ جاتىر.