قازاقستاندا COVID-19 قارسى ۆاكتسينا العاندار كٶبەيۋدە جەنە ۆيرۋسقا قارسى ۇجىمدىق يممۋنيتەت قالىپتاسىپ كەلەدٸ. 12-17 جاس ارالىعىنداعى جاسٶسپٸرٸمدەرگە ارنالعان Pfizer ۆاكتسيناسى جىل سوڭىندا جەتكٸزٸلەدٸ. وسى جەنە ٶزگە دە جاڭالىقتار تۋرالى قر دەنساۋلىق ساقتاۋ ۆيتسە-مينيسترٸ – باس مەملەكەتتٸك سانيتارلىق دەرٸگەرٸ ەرلان قيياسوۆ قازاقپارات حالىقارالىق اقپارات اگەنتتٸگٸنە بەرگەن سۇحباتىندا ايتتى.
– ەرلان اڭساعانۇلى, ەلدەگٸ ەپيدەميولوگييالىق احۋال تۋرالى ايتىپ بەرٸڭٸزشٸ. جاقىندا قازاقستاندا توي ٶتكٸزۋگە رۇقسات بەرٸلدٸ. بۇل ەلدەگٸ جالپى جاعدايدىڭ جاقسارعانىن بٸلدٸرە مە?
– جالپى تامىز ايىنىڭ ەكٸنشٸ جارتىسىنان باستاپ رەسپۋبليكا بويىنشا ەپيدەميولوگييالىق جاعدايدىڭ تۇراقتانۋى بايقالۋدا. وعان كوروناۆيرۋس ينفەكتسيياسىنا قارسى ەكپە العاندار سانىنىڭ كٶبەيۋٸ, «Ashyq» جوباسىنىڭ ەنگٸزٸلۋٸ ەسەر ەتتٸ.
تيٸسٸنشە, رەسپۋبليكادا كوروناۆيرۋس ينفەكتسييانىڭ بويىنشا ەپيدەميولوگييالىق جاعدايدىڭ تۇراقتانۋىنا بايلانىستى 27 قىركٷيەكتەن باستاپ قاۋٸپسٸز (جاسىل) مەرتەبەدەگٸ ادامدارعا عانا مەرەكەلٸك شارالاردى ٶتكٸزۋگە رۇقسات بەرٸلدٸ. ونداعى ادام سانى دا ٶڭٸردٸڭ جاسىل, سارى نەمەسە قىزىل ايماقتا بولۋىنا بايلانىستى 100 ورىن, 70 ورىن نەمەسە 50 ورىن دەپ بەلگٸلەنگەن. بۇل رەتتە سالتاناتتى ٸس-شارالاردى ٶتكٸزۋ دە قاتاڭ باقىلاۋدا بولاتىنىن ەسكە سالعىم كەلەدٸ.
– قىركٷيەك ايىندا قازاقستاندا كوروناۆيرۋستىڭ جاڭا شتامى – «Eta» انىقتالدى. كۆي-دٸڭ بۇل تٷرٸ قانشالىقتى قاۋٸپتٸ جەنە بۇل شتامم قاي قالالاردا تاراپ جاتىر?
– «Eta» شتاممى رەسپۋبليكانىڭ 4 اۋماعىندا – قاراعاندى, ماڭعىستاۋ, پاۆلودار وبلاستارى جەنە نۇر-سۇلتان قالاسىندا انىقتالدى. دٷنيەجٷزٸلٸك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ مەلٸمەتٸ بويىنشا ۆيرۋستىڭ بۇل تٷرٸ باقىلاۋدى قاجەت ەتەتٸن شتامعا جاتادى جەنە ونىڭ كلينيكالىق كٶرٸنٸسٸ «الفا», «بەتا» شتامدارىنا ۇقساس بولادى, سوندىقتان بارلىق پروفيلاكتيكالىق شارالاردى ساقتاۋ قاجەت.
– نيگەرييالىق «Eta», ٷندٸستاندىق «Delta» نەمەسە بريتاندىق «Alfa» شتامىنىڭ قايسىسى قاۋٸپتٸرەك بولىپ وتىر? ۆيرۋستىڭ تاعى قانداي مۋتاتسييالانعان تٷرٸ شىعۋى مٷمكٸن?
– قازٸرگٸ تاڭدا كوروناۆيرۋس ينفەكتسيياسىنىڭ نەعۇرلىم باقىلاۋدى قاجەت ەتەتٸن 8 تٷرٸ بار, قازاقستاندا ونىڭ تٶرتەۋٸ انىقتالدى: بريتاندىق, ونتٷستٸكافريكالىق, ٷندٸستاندىق جەنە نيگەرييالىق شتاممدار. ونىڭ ٸشٸنەن ۇندٸستاندىق نەمەسە «دەلتا» شتامى قازاقستاندا ماۋسىم ايىندا انىقتالدى جەنە كوروناۆيرۋس ينفەكتسيياسىنىڭ باسقا تٷرلەرٸنە قاراعاندا نەعۇرلىم اۋىر ٶتەدٸ جەنە اعزاعا تەز تاراپ, بارلىق ورگانداردى زاقىمدايدى.
ال «Eta» شتاممى دٷنيەجٷزٸلٸك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ مەلٸمەتٸ بويىنشا, مونيتورينگ جٷرگٸزۋدٸ قاجەت ەتەتٸن كوروناۆيرۋس ينفەكتسيياسىنىڭ بٸر تٷرٸ. كوروناۆيرۋستىڭ بارلىق تٷرٸ دە ادام دەنساۋلىعىنا ەسەر ەتٸپ, زييان تيگٸزۋٸ مٷمكٸن, سوندىقتان اۋرۋدان كەيٸن اسقىنۋدى بولدىرماۋ ٷشٸن دەر كەزٸندە كوروناۆيرۋس ينفەكتسيياسىنا قارسى ەكپە الۋ قاجەت.
– ەلٸمٸزدە كوروناۆيرۋسقا قارسى ۆاكتسينالاۋ اقپان ايىنان باستالعان ەدٸ. ولارعا 6 اي نەمەسە بٸر جىلدا قايتا ۆاكتسينا سالدىرۋ قاجەتتٸگٸ ايتىلدى. قايتا ۆاكتسينالاۋ جۇمىستارى قالاي ۇيىمداستىرىلادى? مىسالى QazVac سالدىرعاندار نەشە ايدان كەيٸن قايتا ۆاكتسينالانۋى تيٸس?
– قازٸرگٸ ۋاقىتتا ۆاكتسينالاۋدان كەيٸنگٸ يممۋنيتەتتٸڭ ۇزاقتىعى تۋرالى زەرتتەۋلەر ەلٸ دە جالعاسىپ كەلەدٸ. ەلەمدٸك دەڭگەيدە كۆي-عا قارسى رەۆاكتسيناتسييا جٷرگٸزۋگە قاتىستى رەسمي ۇسىنىمدار شىعارىلعان جوق.
بۇل ۇسىنىمدار يممۋنيتەتتٸڭ ۇزاقتىعى تۋرالى جاڭا مەلٸمەتتەر پايدا بولعان سوڭ قولجەتٸمدٸ بولۋى مٷمكٸن جەنە كوروناۆيرۋستىڭ مۋتاتسييالىق فاكتورلارىنا دا بايلانىستى. وسىعان بايلانىستى بٷگٸنگٸ كٷنٸ رەۆاكتسيناتسييا جٷرگٸزۋ تەرتٸبٸن بەلگٸلەۋ مەسەلەسٸ تالقىلاۋ ساتىسىندا تۇر.
– قايتا ۆاكتسينالاۋ كەزٸندە باسقا ەكپە سالدىرۋعا بولا ما? مىسالى جىلدىڭ باسىندا Sputnik-V العان ادام, كٷزدە نەمەسە قىستا قازاقستاندىق ۆاكتسينا سالدىرسا, قورعانىس قابٸلەتٸنە قالاي ەسەر ەتەدٸ?
– جوعارىدا ايتىپ ٶتكەنٸمدەي, قازٸرگٸ ۋاقىتتا رەۆاكتسيناتسييا جٷرگٸزۋ تەرتٸبٸن بەلگٸلەۋ مەسەلەسٸ تالقىلاۋ ساتىسىندا تۇر. بارلىق سۇراقتار رەۆاكتسيناتسييا جٷرگٸزۋ تۋرالى رەسمي ۇسىنىمداردان كەيٸن انىقتالادى.
– امەريكالىق Pfizer ۆاكتسيناسىن قازاقستانعا جەتكٸزۋ جۇمىستارى قالاي جٷرٸپ جاتىر? شامامەن قاي ۋاقىتتا قازاقستاندىقتار Pfizer ەكپەسٸن سالدىرا الادى?
– امەريكالىق Pfizer ۆاكتسيناسىن قازاقستانعا جەتكٸزۋ جۇمىستارى جٷرگٸزٸلٸپ جاتىر. Pfizer ەكپەسٸمەن ۆاكتسينالاۋ جۇمىستارى دا ەلٸ تالقىلاۋ ساتىسىندا.
جالپى 2021 جىلعى اقپاننان باستاپ ٶڭٸرلەرگە 16,7 ملن استام ۆاكتسينا دوزاسى جەتكٸزٸلدٸ, ونىڭ ٸشٸندە 8,6 ملن دوزا – بٸرٸنشٸ كومپونەنت جەنە 8,1 ملن دوزا – ەكٸنشٸ كومپونەنت بار. ۆاكتسينالاردى جەتكٸزۋ تۇراقتى جٷزەگە اسىرىلادى, بيىلعى قازان ايىندا «QazVac» ۆاكتسيناسىنىڭ 750 مىڭ دوزاسىن جەنە «سپۋتنيك V» ۆاكتسيناسىنىڭ 877 مىڭ دوزاسىن جەتكٸزۋ جوسپارلانۋدا.
قازٸرگٸ ۋاقىتتا رەسپۋبليكا ازاماتتارىنا «گام-كوۆيد-ۆاك» (سپۋتنيك V), «QazVac», «Hayat-Vax», «كوروناۆاك» جەنە «سينوفارم» سىندى بەس تٷرلٸ ۆاكتسينا قولجەتٸمدٸ. بارلىق ۆاكتسينالار بٸردەي قاۋٸپسٸز جەنە بٸردەي تيٸمدٸ.
– قازاقستان QazVac ۆاكتسيناسىن ساۋد ارابيياسىنا جەتكٸزۋدٸ ۇسىنۋدا. قازاقستاندىق ۆاكتسينانى الۋعا قانداي ەلدەر قىزىعۋشىلىق تانىتىپ وتىر? قازاقستاندىق ۆاكتسينانىڭ شەتەلدٸك انالوگتاردان قانداي ارتىقشىلىقتارى بار?
– بٷگٸندە وتاندىق QazVac ۆاكتسيناسى قازاقستان اۋماعىندا قولدانىلادى. ينستيتۋت گۋمانيتارلىق كٶمەك رەتٸندە قىرعىز رەسپۋبليكاسىنا ۆاكتسينانىڭ 25 مىڭ دوزاسىن جٸبەردٸ. سىرتقى ٸستەر مينيسترلٸگٸ جەلٸسٸ بويىنشا يندونەزييا, يوردانييا, يران جەنە ت.ب. ەلدەردەن ٶتٸنٸشتەر كەلٸپ تٷسۋدە. قازاقستاندىق ۆاكتسينا ٶلتٸرٸلگەن ۆيرۋستى قولدانۋ ارقىلى جاسالدى, ال رەسەيلٸك, امەريكالىق جەنە ەۋروپالىق ۆاكتسينالاردا ۆەكتورلار نەمەسە جەكەلەگەن اقۋىزدار قولدانىلادى. ٶلتٸرٸلگەن (بەلسەندٸ ەمەس) ۆيرۋستى قولدانۋ ۆاكتسينادا انتيگەندەردٸڭ (اقۋىزداردىڭ) تولىق جيىنتىعىن قامتاماسىز ەتۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ, ولارعا اعزا انتيدەنەلەردٸڭ جوعارى تيترٸمەن جەنە تيٸستٸ قورعانىسىمەن ايقىن جاۋاپ بەرەدٸ. بٸرٸنشٸدەن, بۇل وتاندىق پرەپارات. ەلەمدە كٶپتەگەن جەتەكشٸ دەرجاۆالاردىڭ دا ٶز ۆاكتسيناسى جوق, ونىڭ ٷستٸنە ۆاكتسينا ٶزٸنٸڭ تيٸمدٸلٸگٸن كٶرسەتەدٸ. ەكٸنشٸدەن, ٶلتٸرٸلگەن ۆيرۋستى قولدانۋعا بايلانىستى قاۋٸپسٸزدٸك جوعارى. ٷشٸنشٸدەن, انتيگەندەردٸڭ (اقۋىزداردىڭ) تولىق جيىنتىعىن قولدانۋ تۇراقتى يممۋنيتەتتٸ دامىتۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. تٶرتٸنشٸدەن, تاسىمالداۋ مەن ساقتاۋدىڭ قاراپايىم شارتتارى بار.
– قازاقستاندا 16 جاسقا دەيٸنگٸ بالالاردى ۆاكتسينالاۋ قانداي مەرزٸمگە جوسپارلانۋدا? بالالارعا قانداي ۆاكتسينالاردى ۇسىنار ەدٸڭٸز?
– قازٸرگٸ ۋاقىتتا 12-17 جاس ارالىعىنداعى جاسٶسپٸرٸمدەردٸ ۆاكتسينالاۋ مەسەلەسٸ مينيسترلٸكتٸڭ كونسۋلتاتيۆتٸك ورگانى – قر حالىقتى يممۋنداۋ جٶنٸندەگٸ كونسۋلتاتيۆتٸك كوميسسيياسىندا (يكك) تالقىلانىپ جاتىر. يكك ۇسىنىمىن العاننان كەيٸن تٷپكٸلٸكتٸ شەشٸم قابىلدانادى. ايتا كەتۋ كەرەك, قازٸرگٸ ۋاقىتتا COVID-19-كە قارسى Pfizer-BioNTech ۆاكتسيناسى – 12 جاستان اسقان بالالار مەن جٷكتٸ ەيەلدەر ٷشٸن قولجەتٸمدٸ جالعىز ۆاكتسينا.
وسىعان بايلانىستى, بٸزدٸڭ مينيسترلٸك Pfizer ۆاكتسيناسىنا 12 جاستان اسقان بالالار مەن جٷكتٸ ەيەلدەردٸڭ قولجەتٸمدٸلٸگٸن قامتاماسىز ەتۋ ٷشٸن شارالار قابىلداۋدا. قازٸرگٸ ۋاقىتتا ۆاكتسينانىڭ قاجەتتٸ كٶلەمٸن ەسەپتەۋ, سۋىق تٸزبەك جاعدايىن قامتاماسىز ەتۋ جۇمىستارى جٷرٸپ جاتىر (Pfizer ۆاكتسيناسى ٷشٸن ۋلتراتٶمەن تەمپەراتۋرالىق رەجيمدٸ – مينۋس 60 -90 گرادۋستى ساقتاۋ قاجەت). جاسٶسپٸرٸمدەردٸ ۆاكتسينالاۋعا ارنالعان ۆاكتسينا شامامەن 2021 جىلدىڭ 4-توقسانىندا جەتكٸزٸلەدٸ. بۇل رەتتە ۆاكتسينا سالاتىنداردى تولىق اقپاراتتاندىرىپ, ٶزدەرٸنٸڭ ەرٸكتٸ كەلٸسٸمٸن العان سوڭ, اتا-انالارىنىڭ نەمەسە رەسمي ٶكٸلدەرٸنٸڭ رۇقساتىمەن عانا جٷزەگە اسىرىلادى.
– كۆي اۋىرعان ادامداردىڭ قوزعالىسىن شەكتەيتٸن «Ashyq» جوباسى ٶز تيٸمدٸلٸگٸن كٶرسەتتٸ مە? بۇل تەجٸريبەگە ٶزگە مەملەكەتتەر قىزىعۋشىلىق تانىتىپ جاتىر ما?
– «Ashyq» قوسىمشاسى بٸرٸنشٸ كەزەكتە COVID-19 كورونوۆيرۋس ينفەكتسيياسىن جۇقتىرعان نەمەسە مٸندەتتٸ تٷردە 14 كٷنگە وقشاۋلانۋى تيٸس, ناۋقاستارمەن جاقىن بايلانىستا بولعان ازاماتتاردىڭ قوزعالىسىن شەكتەۋگە باعىتتالعان. وقشاۋلاۋ تەرتٸبٸن ساقتاماۋ, ولاردىڭ قوعامدىق ورىندارعا بارۋى حالىق اراسىندا قاۋٸپتٸ جۇقپالى اۋرۋدىڭ تارالۋ قاۋپٸن تۋدىرادى.
جالپى, جوبا حالىق اراسىندا كۆي تارالۋ قاۋپٸن ازايتۋعا مٷمكٸندٸك بەردٸ. مىسالى, 10 ماۋسىمنان باستاپ جالپى رەسپۋبليكا بويىنشا «Ashyq» جوباسىنا قاتىساتىن كەسٸپكەرلٸك نىساندارىندا كەلۋشٸلەر اراسىندا 75 854 كارانتيندى بۇزۋشىلار انىقتالدى. ونىڭ ٸشٸندە 54 280 جۇقتىرعان جەنە 21 574 بايلانىستا بولعان ادامدار بولدى, ولار ٶز كەزەگٸندە كۆي-دٸ تاراتۋشى كٶزدەرٸ بولدى جەنە ونىڭ دەنٸ ساۋ حالىق اراسىندا تارالۋ قاۋپٸن تٶندٸرەدٸ.
– قازاقستاندا ۇجىمدىق يممۋنيەت قالىپتاستى ما? قانشا ادام ۆاكتسينا سالدىردى? بۇرىنعى قالىپتى ٶمٸرگە ورالۋ ٷشٸن تاعى نە ٸستەۋ كەرەك?
– بٷگٸنگٸ تاڭدا كۆي-عا قارسى ۆاكتسينامەن قامتۋ بويىنشا قازاقستان تمد ەلدەرٸ اراسىندا 2-شٸ جەنە ەلەمنٸڭ بارلىق ەلدەرٸ اراسىندا 42-شٸ ورىندا تۇر. قازاقستاندا 9,9 ملن ادامعا بەس تٷرلٸ ۆاكتسينا دوزالارى قولجەتٸمدٸ. ەلەمدٸك پراكتيكادا كۆي-عا قارسى ۇجىمدىق يممۋنيتەتكە قول جەتكٸزۋ ٷشٸن حالىقتىڭ 60%-دان استامىن وسى ينفەكتسيياعا قارسى ۆاكتسينالاۋمەن قامتۋعا قول جەتكٸزۋ ۇسىنىلادى. بٸزدٸڭ ەلٸمٸزدە دە COVID-19-دان ۇجىمدىق يممۋنيتەت قالىپتاسىپ جاتىر. 2021 جىلعى 4 قازانداعى مەلٸمەت بويىنشا قازاقستاندا ەكپەنٸڭ I كومپونەنتٸن 7 716 723 ادام سالدىرعان. ۆاكتسينانىڭ II كومپونەنتٸن العاندار سانى - 6 671 959.
