Qazaqstanda COVID-19 qarsy vaktsina alǵandar kóbeiýde jáne virýsqa qarsy ujymdyq immýnitet qalyptasyp keledi. 12-17 jas aralyǵyndaǵy jasóspirimderge arnalǵan Pfizer vaktsinasy jyl sońynda jetkiziledi. Osy jáne ózge de jańalyqtar týraly QR Densaýlyq saqtaý vitse-ministri – Bas memlekettik sanitarlyq dárigeri Erlan Qiiasov QazAqparat halyqaralyq aqparat agenttigine bergen suhbatynda aitty.
– Erlan Ańsaǵanuly, eldegi epidemiologiialyq ahýal týraly aityp berińizshi. Jaqynda Qazaqstanda toi ótkizýge ruqsat berildi. Bul eldegi jalpy jaǵdaidyń jaqsarǵanyn bildire me?
– Jalpy tamyz aiynyń ekinshi jartysynan bastap respýblika boiynsha epidemiologiialyq jaǵdaidyń turaqtanýy baiqalýda. Oǵan koronavirýs infektsiiasyna qarsy ekpe alǵandar sanynyń kóbeiýi, «Ashyq» jobasynyń engizilýi áser etti.
Tiisinshe, respýblikada koronavirýs infektsiianyń boiynsha epidemiologiialyq jaǵdaidyń turaqtanýyna bailanysty 27 qyrkúiekten bastap qaýipsiz (jasyl) mártebedegi adamdarǵa ǵana merekelik sharalardy ótkizýge ruqsat berildi. Ondaǵy adam sany da óńirdiń jasyl, sary nemese qyzyl aimaqta bolýyna bailanysty 100 oryn, 70 oryn nemese 50 oryn dep belgilengen. Bul rette saltanatty is-sharalardy ótkizý de qatań baqylaýda bolatynyn eske salǵym keledi.
– Qyrkúiek aiynda Qazaqstanda koronavirýstyń jańa shtamy – «Eta» anyqtaldy. KVI-diń bul túri qanshalyqty qaýipti jáne bul shtamm qai qalalarda tarap jatyr?
– «Eta» shtammy respýblikanyń 4 aýmaǵynda – Qaraǵandy, Mańǵystaý, Pavlodar oblastary jáne Nur-Sultan qalasynda anyqtaldy. Dúniejúzilik densaýlyq saqtaý uiymynyń málimeti boiynsha virýstyń bul túri baqylaýdy qajet etetin shtamǵa jatady jáne onyń klinikalyq kórinisi «Alfa», «Beta» shtamdaryna uqsas bolady, sondyqtan barlyq profilaktikalyq sharalardy saqtaý qajet.
– Nigeriialyq «Eta», úndistandyq «Delta» nemese britandyq «Alfa» shtamynyń qaisysy qaýiptirek bolyp otyr? Virýstyń taǵy qandai mýtatsiialanǵan túri shyǵýy múmkin?
– Qazirgi tańda koronavirýs infektsiiasynyń neǵurlym baqylaýdy qajet etetin 8 túri bar, Qazaqstanda onyń tórteýi anyqtaldy: britandyq, ontústikafrikalyq, úndistandyq jáne nigeriialyq shtammdar. Onyń ishinen undistandyq nemese «Delta» shtamy Qazaqstanda maýsym aiynda anyqtaldy jáne koronavirýs infektsiiasynyń basqa túrlerine qaraǵanda neǵurlym aýyr ótedi jáne aǵzaǵa tez tarap, barlyq organdardy zaqymdaidy.
Al «Eta» shtammy Dúniejúzilik densaýlyq saqtaý uiymynyń málimeti boiynsha, monitoring júrgizýdi qajet etetin koronavirýs infektsiiasynyń bir túri. Koronavirýstyń barlyq túri de adam densaýlyǵyna áser etip, ziian tigizýi múmkin, sondyqtan aýrýdan keiin asqynýdy boldyrmaý úshin der kezinde koronavirýs infektsiiasyna qarsy ekpe alý qajet.
– Elimizde koronavirýsqa qarsy vaktsinalaý aqpan aiynan bastalǵan edi. Olarǵa 6 ai nemese bir jylda qaita vaktsina saldyrý qajettigi aityldy. Qaita vaktsinalaý jumystary qalai uiymdastyrylady? Mysaly QazVac saldyrǵandar neshe aidan keiin qaita vaktsinalanýy tiis?
– Qazirgi ýaqytta vaktsinalaýdan keiingi immýnitettiń uzaqtyǵy týraly zertteýler áli de jalǵasyp keledi. Álemdik deńgeide KVI-ǵa qarsy revaktsinatsiia júrgizýge qatysty resmi usynymdar shyǵarylǵan joq.
Bul usynymdar immýnitettiń uzaqtyǵy týraly jańa málimetter paida bolǵan soń qoljetimdi bolýy múmkin jáne koronavirýstyń mýtatsiialyq faktorlaryna da bailanysty. Osyǵan bailanysty búgingi kúni revaktsinatsiia júrgizý tártibin belgileý máselesi talqylaý satysynda tur.
– Qaita vaktsinalaý kezinde basqa ekpe saldyrýǵa bola ma? Mysaly jyldyń basynda Sputnik-V alǵan adam, kúzde nemese qysta qazaqstandyq vaktsina saldyrsa, qorǵanys qabiletine qalai áser etedi?
– Joǵaryda aityp ótkenimdei, qazirgi ýaqytta revaktsinatsiia júrgizý tártibin belgileý máselesi talqylaý satysynda tur. Barlyq suraqtar revaktsinatsiia júrgizý týraly resmi usynymdardan keiin anyqtalady.
– Amerikalyq Pfizer vaktsinasyn Qazaqstanǵa jetkizý jumystary qalai júrip jatyr? Shamamen qai ýaqytta qazaqstandyqtar Pfizer ekpesin saldyra alady?
– Amerikalyq Pfizer vaktsinasyn Qazaqstanǵa jetkizý jumystary júrgizilip jatyr. Pfizer ekpesimen vaktsinalaý jumystary da áli talqylaý satysynda.
Jalpy 2021 jylǵy aqpannan bastap óńirlerge 16,7 mln astam vaktsina dozasy jetkizildi, onyń ishinde 8,6 mln doza – birinshi komponent jáne 8,1 mln doza – ekinshi komponent bar. Vaktsinalardy jetkizý turaqty júzege asyrylady, biylǵy qazan aiynda «QazVac» vaktsinasynyń 750 myń dozasyn jáne «Spýtnik V» vaktsinasynyń 877 myń dozasyn jetkizý josparlanýda.
Qazirgi ýaqytta respýblika azamattaryna «Gam-KOVID-Vak» (Spýtnik V), «QazVac», «Hayat-Vax», «KoronaVak» jáne «Sinofarm» syndy bes túrli vaktsina qoljetimdi. Barlyq vaktsinalar birdei qaýipsiz jáne birdei tiimdi.
– Qazaqstan QazVac vaktsinasyn Saýd Arabiiasyna jetkizýdi usynýda. Qazaqstandyq vaktsinany alýǵa qandai elder qyzyǵýshylyq tanytyp otyr? Qazaqstandyq vaktsinanyń sheteldik analogtardan qandai artyqshylyqtary bar?
– Búginde otandyq QazVac vaktsinasy Qazaqstan aýmaǵynda qoldanylady. Institýt gýmanitarlyq kómek retinde Qyrǵyz Respýblikasyna vaktsinanyń 25 myń dozasyn jiberdi. Syrtqy ister ministrligi jelisi boiynsha Indoneziia, Iordaniia, Iran jáne t.b. elderden ótinishter kelip túsýde. Qazaqstandyq vaktsina óltirilgen virýsty qoldaný arqyly jasaldy, al reseilik, amerikalyq jáne eýropalyq vaktsinalarda vektorlar nemese jekelegen aqýyzdar qoldanylady. Óltirilgen (belsendi emes) virýsty qoldaný vaktsinada antigenderdiń (aqýyzdardyń) tolyq jiyntyǵyn qamtamasyz etýge múmkindik beredi, olarǵa aǵza antidenelerdiń joǵary titrimen jáne tiisti qorǵanysymen aiqyn jaýap beredi. Birinshiden, bul otandyq preparat. Álemde kóptegen jetekshi derjavalardyń da óz vaktsinasy joq, onyń ústine vaktsina óziniń tiimdiligin kórsetedi. Ekinshiden, óltirilgen virýsty qoldanýǵa bailanysty qaýipsizdik joǵary. Úshinshiden, antigenderdiń (aqýyzdardyń) tolyq jiyntyǵyn qoldaný turaqty immýnitetti damytýǵa múmkindik beredi. Tórtinshiden, tasymaldaý men saqtaýdyń qarapaiym sharttary bar.
– Qazaqstanda 16 jasqa deiingi balalardy vaktsinalaý qandai merzimge josparlanýda? Balalarǵa qandai vaktsinalardy usynar edińiz?
– Qazirgi ýaqytta 12-17 jas aralyǵyndaǵy jasóspirimderdi vaktsinalaý máselesi ministrliktiń konsýltativtik organy – QR halyqty immýndaý jónindegi konsýltativtik komissiiasynda (IKK) talqylanyp jatyr. IKK usynymyn alǵannan keiin túpkilikti sheshim qabyldanady. Aita ketý kerek, qazirgi ýaqytta COVID-19-ke qarsy Pfizer-BioNTech vaktsinasy – 12 jastan asqan balalar men júkti áielder úshin qoljetimdi jalǵyz vaktsina.
Osyǵan bailanysty, bizdiń ministrlik Pfizer vaktsinasyna 12 jastan asqan balalar men júkti áielderdiń qoljetimdiligin qamtamasyz etý úshin sharalar qabyldaýda. Qazirgi ýaqytta vaktsinanyń qajetti kólemin esepteý, sýyq tizbek jaǵdaiyn qamtamasyz etý jumystary júrip jatyr (Pfizer vaktsinasy úshin ýltratómen temperatýralyq rejimdi – minýs 60 -90 gradýsty saqtaý qajet). Jasóspirimderdi vaktsinalaýǵa arnalǵan vaktsina shamamen 2021 jyldyń 4-toqsanynda jetkiziledi. Bul rette vaktsina salatyndardy tolyq aqparattandyryp, ózderiniń erikti kelisimin alǵan soń, ata-analarynyń nemese resmi ókilderiniń ruqsatymen ǵana júzege asyrylady.
– KVI aýyrǵan adamdardyń qozǵalysyn shekteitin «Ashyq» jobasy óz tiimdiligin kórsetti me? Bul tájiribege ózge memleketter qyzyǵýshylyq tanytyp jatyr ma?
– «Ashyq» qosymshasy birinshi kezekte COVID-19 koronovirýs infektsiiasyn juqtyrǵan nemese mindetti túrde 14 kúnge oqshaýlanýy tiis, naýqastarmen jaqyn bailanysta bolǵan azamattardyń qozǵalysyn shekteýge baǵyttalǵan. Oqshaýlaý tártibin saqtamaý, olardyń qoǵamdyq oryndarǵa barýy halyq arasynda qaýipti juqpaly aýrýdyń taralý qaýpin týdyrady.
Jalpy, joba halyq arasynda KVI taralý qaýpin azaitýǵa múmkindik berdi. Mysaly, 10 maýsymnan bastap jalpy respýblika boiynsha «Ashyq» jobasyna qatysatyn kásipkerlik nysandarynda kelýshiler arasynda 75 854 karantindy buzýshylar anyqtaldy. Onyń ishinde 54 280 juqtyrǵan jáne 21 574 bailanysta bolǵan adamdar boldy, olar óz kezeginde KVI-di taratýshy kózderi boldy jáne onyń deni saý halyq arasynda taralý qaýpin tóndiredi.
– Qazaqstanda ujymdyq immýniet qalyptasty ma? Qansha adam vaktsina saldyrdy? Burynǵy qalypty ómirge oralý úshin taǵy ne isteý kerek?
– Búgingi tańda KVI-ǵa qarsy vaktsinamen qamtý boiynsha Qazaqstan TMD elderi arasynda 2-shi jáne álemniń barlyq elderi arasynda 42-shi orynda tur. Qazaqstanda 9,9 mln adamǵa bes túrli vaktsina dozalary qoljetimdi. Álemdik praktikada KVI-ǵa qarsy ujymdyq immýnitetke qol jetkizý úshin halyqtyń 60%-dan astamyn osy infektsiiaǵa qarsy vaktsinalaýmen qamtýǵa qol jetkizý usynylady. Bizdiń elimizde de COVID-19-dan ujymdyq immýnitet qalyptasyp jatyr. 2021 jylǵy 4 qazandaǵy málimet boiynsha Qazaqstanda ekpeniń I komponentin 7 716 723 adam saldyrǵan. Vaktsinanyń II komponentin alǵandar sany - 6 671 959.
