قر پرەمەر-مينيسترٸ اسقار ماميننٸڭ تٶراعالىعىمەن ٶتكەن ٷكٸمەت وتىرىسىندا ەكولوگييا, گەولوگييا جەنە تابيعي رەسۋرستار مينيسترٸ م. مىرزاعاليەۆ, يندۋسترييا جەنە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ بٸرٸنشٸ ۆيتسە-مينيسترٸ ق. ٶسكەنباەۆ جەنە بٸرقاتار وبلىستاردىڭ ەكٸمدەرٸ الداعى سۋ تاسقىنى كەزەڭٸنە دايىندىق تۋرالى باياندادى, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات" primeminister.kz سايتىنا سٸلتەمە جاساپ.
ٶزەن باسسەيندەرٸندە قالىپتاسقان گيدرومەتەورولوگييالىق جاعدايلار تۋرالى بايانداي وتىرىپ, ماعزۇم مىرزاعاليەۆ قاردىڭ جينالۋى ناۋرىز ايىندا دا جالعاساتىنىن اتاپ ٶتتٸ.
ٶز كەزەگٸندە, قازگيدرومەت ناۋرىز ايىنان باستاپ اپتا سايىن گيدرولوگييالىق بولجامداردى ۇسىناتىن بولادى. بۇل بولجام 3 كٷن سايىن جاڭارتىلىپ وتىرادى. ودان بٶلەك, سۋ تاسقىنى قاۋپٸ تٶڭگەن جاعدايدا, 2-3 تەۋلٸك بۇرىن داۋىلدى ەسكەرتۋلەر بەرٸلەدٸ. نەگٸزٸ وسىنداي ەسكەرتۋلەر نورما بويىنشا 6 ساعات بۇرىن بەرٸلۋٸ تيٸس.
ناۋرىز ايىنداعى سينوپتيكالىق بولجامعا سەيكەس اۋا تەمپەراتۋراسى مەن جاۋىن-شاشىن مٶلشەرٸ قازاقستاننىڭ باسىم اۋماعىندا كليماتتىق نورمادان جوعارى بولادى دەپ كٷتٸلۋدە.
رەسپۋبليكالىق مەنشٸكتەگٸ گيدروتەحنيكالىق قۇرىلىستاردى تاسقىن سۋلاردى ٶتكٸزۋگە دايىنداۋ ماقساتىندا ەكولوگييا, گەولوگييا جەنە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلٸگٸ قاجەتتٸ شارالاردى قابىلداۋدا. سۋ تاسقىنىنا قارسى كوميسسييا قۇرىلدى.
گيدرولوگييالىق بولجامعا سٷيەنە وتىرىپ, قوسىمشا بوس سىيىمدىلىقتاردى ۇلعايتۋ ماقساتىندا سۋ قويمالارىنىڭ جۇمىس رەجيمٸنٸڭ كەستەسٸ تٷزەتٸلدٸ.
گيدروتەحنيكالىق قۇرىلىستاردىڭ بارلىق مەنشٸك يەلەرٸنە تاسقىن سۋلاردى قاۋٸپسٸز ٶتكٸزۋ جەنە ينەرتتٸ ماتەريالدار مەن تەحنيكانى دايىنداۋ ٷشٸن قاجەتتٸ ٸس-شارالار ٶتكٸزۋ تۋرالى ۇسىنىستار جٸبەرٸلدٸ.
سونداي-اق, بٸز قاۋٸپتٸلٸك كارتاسى جاسالدى. وندا تٶتەنشە جاعدايدىڭ تۋىنداۋ قاۋپٸ نەعۇرلىم جوعارى ورىندار كٶرسەتٸلگەن.
«جاۋعان قاردىڭ ٷلكەن مٶلشەرٸن ەسكەرە وتىرىپ, اۋا تەمپەراتۋراسى كٷرت ارتقان جاعدايدا, بٸز سۋ قويمالارىنان سۋدى ەدەۋٸر اعىزۋعا مەجبٷر بولامىز. وسىعان بايلانىستى, ەكٸمدٸكتەر تٶتەنشە جاعدايعا جول بەرمەۋ جٶنٸندە تيٸستٸ شارالار قابىلداۋى قاجەت», — دەدٸ م. مىرزاعاليەۆ.
ول سوڭعى جىلدارى گيدرومەتەورولوگييالىق قىزمەتتٸ جابدىقتاۋعا ەلەۋلٸ كٶڭٸل بٶلٸنٸپ جاتقانىن اتاپ ٶتتٸ. بۇل ٶز كەزەگٸندە قازاقستان اۋماعىن گيدرومەتەورولوگييالىق مونيتورينگپەن قامتۋدى ارتتىرۋعا, سينوپتيكالىق جەنە گيدرولوگييالىق بولجامداردىڭ ساپاسىن ارتتىرۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
سوڭعى جىلدارى 5 مەتەورولوگييالىق رادار, 14 اۆتوماتتى مەتەورولوگييالىق ستانتسييا جەنە 42 گيدرولوگييالىق بەكەت ساتىپ الىندى.
بۇدان باسقا, جىل سايىن قولدانىستاعى باقىلاۋ بەكەتتەرٸنە گيدرومەتەورولوگييالىق اسپاپتار مەن جابدىقتار ساتىپ الىنادى.
جول ينفراقۇرىلىمىنىڭ دايىندىعى تۋرالى يندۋسترييا جەنە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ بٸرٸنشٸ ۆيتسە-مينيسترٸ ق. ٶسكەنباەۆ باياندادى.
«سۋ تاسقىنى قاۋپٸنٸڭ ۋاقىتىلى الدىن الۋ جەنە ونى جويۋ ماقساتىندا مينيسترلٸك وسى جىلدىڭ سۋ تاسقىنى كەزەڭٸنە اۆتوموبيل جەنە تەمٸر جولداردى دايىنداۋ بويىنشا جۇمىستار جٷرگٸزۋدە», — دەدٸ ق. ٶسكەنباەۆ.
رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار اۆتوجولداردى دايىنداۋ شەڭبەرٸندە سۋ تاسقىنىنا قارسى ٸس-شارالار جوسپارى بەكٸتٸلدٸ, ورتالىق جەنە ٶڭٸرلٸك دەڭگەيلەردە جول قىزمەتتەرٸنٸڭ ٶكٸلدەرٸنەن تۇراتىن كوميسسييالار قۇرىلدى.
اتالعان ٸس-شارالار سۋ تاسقىنى قاۋپٸ بار ۋچاسكەلەر مەن جول قۇرىلىستارىن انىقتاۋ جەنە كٷن سايىن تەكسەرۋ, سۋ تاسقىنىنا قارسى جەنە اپاتتى جۇمىستاردى جٷرگٸزۋ ٷشٸن جول جەنە ينەرتتٸ ماتەريالداردى (قۇم, تاس, قاپتار جەنە ت. ب.) دايىنداۋ, جٷرۋ بٶلٸگٸن, جول جيەكتەرٸن, جول قۇرىلىستارىن قار مەن مۇزدان تازارتۋ بويىنشا جۇمىستاردى جٷرگٸزۋ, سۋ ٶتكٸزۋ قۇبىرلارىنىڭ ساڭىلاۋلارى مەن ارنالارىن تازالاۋ جەنە ت. ب. قامتيدى.
بٷگٸندە رەسپۋبليكالىق جەلٸنٸڭ ۇزىندىعى 24,9 مىڭ كم قۇرايدى, وندا 1 277 كٶپٸر جەنە 14 994 سۋ ٶتكٸزۋ قۇبىرى بار.
ونىڭ ٸشٸندە 464 قاۋٸپتٸ ۋچاسكە, 66 كٶپٸر جەنە 852 سۋ ٶتكٸزۋ قۇبىرلارى باقىلاۋعا الىندى, ولاردا 883 بٸرلٸك جول-پايدالانۋ تەحنيكاسى بەكٸتٸلگەن. تەۋلٸك بويى كەزەكشٸلٸك ۇيىمداستىرىلدى جەنە اۆتوجولدار مەن جول قۇرىلىستارىنا كٷن سايىن پاترۋلدەۋ جٷرگٸزٸلەدٸ.
سۋ تاسقىنى كەزەڭٸندە جۇمىستاردى ۋاقىتىلى ۇيىمداستىرۋ ٷشٸن قازٸرگٸ ۋاقىتتا جول جەنە ينەرتتٸ ماتەريالدار دايىندالدى, ونىڭ ٸشٸندە 644 توننا جانار-جاعار ماي, 8,1 مىڭ م3 قۇم, 6,8 مىڭ م3 تاس, 17,2 مىڭ م3 قيىرشىق تاس, 45,5 مىڭ دانا قاپتار, 25 دانا تەمٸر بەتوندى قۇبىرلار. جالپى دايىندىق 90% قۇرايدى. سۋ ٶتكٸزەتٸن قۇبىرلاردى جەنە كٶپٸر ارنالارىن قاردان تازالاۋ جۇمىستارى باستالدى.
جالپى, سۋ تاسقىنىنا قارسى شارالاردى ورىنداۋ كەزٸندە ٶڭٸرلەردٸڭ اۋا رايى جاعدايى, سونداي-اق ٶتكەن جىلدارداعى سۋ تاسقىنى كەزەڭٸنٸڭ نەتيجەلەرٸ ەسكەرٸلەدٸ.
سۋ تاسقىنىنا قارسى ٸس-شارالاردى قارجىلاندىرۋ اۆتوجولداردى قامتۋعا بٶلٸنگەن قاراجات شەڭبەرٸندە قاراستىرىلاتىن بولادى.
پويىزداردىڭ ٷزدٸكسٸز جەنە قاۋٸپسٸز قوزعالىسىن, جولدىڭ, جاساندى قۇرىلىستاردىڭ ۋاقىتىلى دايىندالۋىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا «قتج» ۇلتتىق كومپانيياسى بۇيرىق بەكٸتتٸ, وندا تاسقىن كەزەڭٸندە جول مەن جاساندى قۇرىلىستاردىڭ ساقتالۋىن جەنە تۇراقتى جۇمىس ٸستەۋٸن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان ۇيىمداستىرۋ-تەحنيكالىق ٸس-شارالار كٶزدەلگەن.
ٶتكەن جىلداردىڭ سۋ تاسقىنىن ٶتكٸزۋ تەجٸريبەسٸن تالداۋدان بارلىق ٶڭٸرلەر بويىنشا 673 قاۋٸپتٸ ورىنداردىڭ تٸزبەسٸ انىقتالدى (قۇبىرلار, كٶپٸرلەر, جەر اعىندارى). سۋ تاسقىنى كەزەڭٸندە جاۋاپتى تۇلعالاردىڭ تەۋلٸك بويى كەزەكشٸلٸگٸ, قوسىمشا قاراپ شىعۋ جەنە بەلگٸلٸ بٸر قاۋٸپتٸ ورىنداردى ارالاۋ ۇيىمداستىرىلادى.
كٶپٸرلەردٸڭ, قۇبىرلاردىڭ, درەناجدىق قۇدىقتاردىڭ ساڭىلاۋلارىن قاردان تازالاۋ, تاۋلى جەنە سۋ بۇرعىش ارىقتاردى, لوتوكتار مەن كيۋۆەتتەردٸ اشۋ جۇمىستارى باستالدى.
بۋت تاسىمەن, رەلستٸك پاكەتتەرمەن, كونديتسييالى ەمەس تەمٸر بەتون شپالدارىمەن 42 شايىلۋعا قارسى پويىزداردى قالىپتاستىرۋ بويىنشا جۇمىستار جٷرگٸزٸلۋدە.
قازٸرگٸ ۋاقىتتا جول ديستانتسيياسىمەن 2 800 م3 تاس جەنە 8 000 دانا كونديتسييالى ەمەس تەمٸر بەتون شپال دايىندالدى.
اۋماقتىق ۇيىمدارمەن بٸرلەسٸپ سۋ قويمالارىنىڭ, اگروتەحنيكالىق بٶگەتتەردٸڭ جاي-كٷيٸن تەكسەرۋ, سونداي-اق كٷردەلٸ جاعداي تۋىنداعان كەزدە وبلىستىق تج بٶلٸمشەلەرٸمەن ٶزارا ٸس-قيمىل جاساۋ بويىنشا جۇمىستار جٷرگٸزٸلۋدە.
«2017-2020 جىلدارعا ارنالعان سۋ تاسقىنى قاۋپٸنٸڭ الدىن الۋ جەنە ونى جويۋ جٶنٸندەگٸ شارالار كەشەنٸ» جول كارتاسى شەڭبەرٸندە مينيسترلٸك بويىنشا 23 ٸس-شارالار كٶزدەلگەن, ونىڭ ٸشٸندە 2017-2019 جىلدار ارالىعىندا كٷتٸپ ۇستاۋعا جەنە جٶندەۋگە بٶلٸنگەن قاراجات ەسەبٸنەن اۆتوجولدار سالاسى بويىنشا 22 ٸس-شارا ورىندالدى.
«جالپى, سۋ تاسقىنى كەزەڭٸنە دايىندىق جۇمىستارى مينيسترلٸكتٸڭ ەرەكشە باقىلاۋىندا», — دەدٸ ق. ٶسكەنباەۆ.
پرەمەر-مينيستردٸڭ ورىنباسارى ر. سكليار ٶز كەزەگٸندە سۋ باسۋ قاۋپٸ ەرەكشە باقىلاۋدا ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ. بارلىق پروبلەمالىق مەسەلەلەر تج الدىن الۋ جەنە جويۋ جٶنٸندەگٸ ۆەدومستۆوارالىق مەملەكەتتٸك كوميسسييا وتىرىسى بارىسىندا قارالدى. حاتتاماعا قول قويىلدى. مٷددەلٸ ورتالىق جەنە جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى ورگاندار تيٸستٸ تاپسىرمالاردى ٸسكە اسىرۋعا كٸرٸستٸ. قر ٸٸم-گە سۋ تاسقىنىنا قارسى ٸس-شارالاردى ٷيلەستٸرۋ جەنە باقىلاۋ تاپسىرىلدى. سونىمەن قاتار, ورتالىق مەملەكەتتٸك ورگاندار مەن ەكٸمدٸكتەر پروبلەمالاردى قىسقا مەرزٸمدە شەشۋٸ قاجەت.
«بٸز سۋ تاسقىنى جاعدايىن باقىلاۋدا ۇستايمىز. اپتا سايىن بۇل مەسەلە سەلەكتورلىق رەجيمدە قارالاتىن بولادى», — دەدٸ ر. سكليار.
ەلدٸ مەكەندەردٸ سۋ باسۋىنا جول بەرمەۋ شارالارى تۋرالى اقمولا وبلىسىنىڭ ەكٸمٸ ە. مارجىقپاەۆ, قاراعاندى وبلىسىنىڭ ەكٸمٸ ج. قاسىمبەك, نۇر-سۇلتان قالاسىنىڭ ەكٸمٸ ا. كٶلگٸنوۆ باياندادى.
