فوتو: ەليحان ساريەۆ/Tengrinews.kz
قازاقستاندا قىز الىپ قاشۋعا قاتىستى جاۋاپكەرشٸلٸكتٸ كٷشەيتۋ جوسپارلانىپ وتىر, - دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات" قازاقستانداعى ادام قۇقىقتارى جٶنٸندەگٸ ۋەكٸلدٸڭ باسپاسٶز قىزمەتٸنە سٸلتەمە جاساپ.
"قازٸرگٸ ۋاقىتتا ادام قۇقىقتارى جٶنٸندەگٸ ۋەكٸل كەڭسەسٸ تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىق پەن ەيەلدەردٸڭ قۇقىقتارىن بۇزۋ مەسەلەلەرٸنە تالداۋ جٷرگٸزٸپ جاتىر.
بۇل مەسەلە بٷكٸل ەلەمدە ٶتە ٶزەكتٸ. ٶيتكەنٸ 736 ميلليون ەيەل فيزيكالىق جەنە باسقا دا زورلىق-زومبىلىققا ۇشىراعان. ونىڭ 640 ميلليوننان استامى (87%) - 15 جاستان اسقان قىزدار مەن ەيەلدەر.
تەك سوڭعى ەكٸ جارىم جىلدا بٸزدٸڭ ەلدە ٷي اگرەسسورلارى 300 ادامنىڭ ٶلٸمٸنە سەبەپكەر بولدى. دەنساۋلىققا اۋىر زييان كەلتٸرۋدٸڭ - 913, ال دەنساۋلىققا ورتاشا زييان كەلتٸرۋدٸڭ 837 جاعدايى تٸركەلدٸ. 37 مىڭنان استام ادام ەرتٷرلٸ جاۋاپكەرشٸلٸككە تارتىلدى.
تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىقتىڭ نەگٸزگٸ سەبەپتەرٸ - ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق فاكتورلار جەنە قوعامداعى گەندەرلٸك ستەرەوتيپتەر. ال مەجبٷرلٸ نەكەگە تۇرعان قىزداردىڭ سەرٸكتەستەرٸنٸڭ جىنىستىق, فيزيكالىق جەنە پسيحولوگييالىق زورلىق-زومبىلىقتارىنىڭ قۇربانى بولۋى دا بەلەڭ الىپ بارادى. مەجبٷرلٸ نەكە قۇرعان قىزداردى كٶبٸنەسە بٸلٸم مەن ماماندىق الۋ مٷمكٸندٸگٸنەن ايىرادى, بۇل ولاردىڭ تەۋەلدٸ جەنە وسال جاعدايىن ودان سايىن ناشارلاتادى" - دەلٸنگەن حابارلامادا.
نەكەگە تۇرۋ ٷشٸن قىزداردى ۇرلاۋ تەجٸريبەسٸ ەلٸمٸزدە, ەسٸرەسە وڭتٷستٸك ايماقتاردا جيٸ كەزدەسەدٸ. كەيبٸر جاعدايلاردا مۇنداي ەرەكەتتەر جىنىستىق تۇتاستىقتى بۇزۋعا, ار-نامىس پەن قادٸر-قاسيەتتٸ قورلاۋعا, زاڭسىز باس بوستاندىعىنان ايىرۋعا جەنە تٸپتٸ ٶز-ٶزٸنە قول جۇمساۋعا دا ەكەلەدٸ. بۇل رەتتە قىز الىپ قاشۋدى حالقىمىزدىڭ دەستٷرٸنە جاتقىزىپ, ونى ۇلتتىق كود سانايتىندار, ابىروي كٶرەتٸندەر ەلٸ دە بار. سونىڭ كەسٸرٸنەن ادام ٶمٸرٸ, ونىڭ كەلەشەك تاعدىرى تەلكەككە تٷسٸپ, باعى بايانسىز, ٶزٸ شاراسىز حەلدە قالاتىنى جاسىرىن ەمەس.
"ادام ۇرلاۋمەن بايلانىستى قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردى تالداۋ كٶرسەتكەندەي, 2019 جىلدان باستاپ قازٸرگٸ ۋاقىتقا دەيٸن اتالعان ساناتقا قاتىستى 214 قىلمىستىق قۇقىقبۇزۋشىلىق تٸركەلگەن. بۇل رەتتە نەكەگە تۇرۋ ماقساتىندا قىزداردى ۇرلاۋ بويىنشا ناقتى ستاتيستيكالىق دەرەكتەر جوق, ٶيتكەنٸ قىلمىستىق كودەكستە مۇنداي قۇقىق بۇزۋشىلىقتىڭ جەكە قۇرامى كٶرسەتٸلمەگەن.
2019 جىلدىڭ شٸلدەسٸندە بۇۇ-نىڭ ادام قۇقىقتارى جٶنٸندەگٸ كەڭەسٸ جالپى جازاسىزدىق پەن ەسەپ بەرۋدٸڭ جوقتىعىنا الاڭداۋشىلىق بٸلدٸرٸپ, بالالار, ەرتە جەنە مەجبٷرلٸ نەكە تۋرالى A/HRC/RES/41/8 قارارىن قابىلدادى.
بۇۇ باس اسسامبلەياسى 2018 جىلعى 17 جەلتوقساندا قابىلدانعان قاراردا 2030 جىلعا دەيٸنگٸ تۇراقتى دامۋ سالاسىنداعى كٷن تەرتٸبٸندە كٶزدەلگەن بالالار نەكەسٸن, ەرتە جەنە مەجبٷرلٸ نەكەلەردٸ جويۋ ماقساتىندا تيٸمدٸ شارالار قابىلداۋعا شاقىرادى. ۇرلاۋ جەنە مەجبٷرلٸ نەكە تەجٸريبەسٸن جويۋ, گەندەرلٸك تەڭدٸكتٸ قامتاماسىز ەتۋ جەنە ەيەلدەر مەن قىزداردىڭ قۇقىقتارىن زورلىق-زومبىلىقتان قورعاۋ بارلىق مەملەكەتتٸك جەنە قوعامدىق ينستيتۋتتاردىڭ نازارىندا بولۋى كەرەك.
بيىل 1-4 تامىز ارالىعىندا ادام قۇقىقتارى جٶنٸندەگٸ ۋەكٸلدٸڭ ٶڭٸرلٸك ٶكٸلدەرٸ قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ قولداۋىمەن ٶتكٸزٸلەتٸن «مەدياتسييا كابينەتتەرٸنٸڭ اشىق ەسٸك كٷنٸ» جىل سايىنعى اكتسيياسىنا قاتىسىپ جاتىر. ٸس-شارالار لەگٸ ەلٸمٸزدٸڭ بارلىق ٶڭٸرلەرٸندە دوستىق ٷيلەرٸنٸڭ بازاسىندا ٶتٸپ, ازاماتتارعا مەدياتورلار مەن مەملەكەتتٸك ورگاندار ٶكٸلدەرٸنەن قۇقىقتىق مەسەلەلەر بويىنشا كەڭەس الۋ مٷمكٸندٸگٸن بەردٸ" - دەلٸنگەن حابارلامادا.
ۆەدومستۆو مەلٸمەتٸنشە, ومبۋدسمەن ٶكٸلدەرٸ قاتىسۋشىلاردى قۇقىق قورعاۋ مەكەمەسٸ قىزمەتٸنٸڭ نەگٸزگٸ باعىتتارىمەن, سونداي-اق نەكەگە مەجبٷرلەپ تارتۋ مەسەلەلەرٸنە جٷرگٸزٸلگەن تالداۋ نەتيجەلەرٸمەن تانىستىرماق.
"قازٸرگٸ ۋاقىتتا ۇلتتىق قۇقىق قورعاۋ مەكەمەسٸ قىلمىستىق زاڭناماعا بٸرقاتار تٷزەتۋلەر, اتاپ ايتقاندا جەكە باپتى ەنگٸزۋدٸ جەنە جەبٸرلەنۋشٸ ٶز ەركٸمەن بوساتىلعان جاعدايدا قىلمىسكەردٸ قىلمىستىق جاۋاپتىلىقتان بوساتۋدى كٶزدەيتٸن قىلمىستىق كودەكستٸڭ 125-بابىنا ەسكەرتپەنٸ الىپ تاستاۋدى قاراستىرىپ جاتىر.
ورتالىق ازييا ەلدەرٸنٸڭ تەجٸريبەسٸ كٶرسەتكەندەي, قىرعىزستان, ٶزبەكستان, تٷرٸكمەنستان قىلمىستىق زاڭنامالارىندا ەيەلدەردٸ نەكەگە مەجبٷرلەپ تۇرعىزۋ ماقساتىندا ۇرلاۋ تۋرالى جەكە باپ بار.
ادام قۇقىعى جٶنٸندەگٸ ۋەكٸلدٸڭ باستاماسىمەن قىلمىستىق كودەكسكە «نەكە قييۋ ماقساتىندا ادامدى ۇرلاۋ» دەگەن 125-1 باپتى ەنگٸزۋ تۋرالى ۇسىنىس جولداندى, ول ەيەلدەرگە قاتىستى قىلمىس دەڭگەيٸن تٶمەندەتۋگە مٷمكٸندٸك بەرەتٸنٸنە سەنەمٸز.
باس پروكۋراتۋرا ومبۋدسمەننٸڭ قىلمىستىق كودەكسكە 125-1 باپتىڭ جەكە بٶلٸگٸن ەنگٸزۋ تۋرالى ۇسىنىسىن قولدادى" - دەلٸنگەن حابارلامادا.
