Foto: Álihan Sariev/Tengrinews.kz
Qazaqstanda qyz alyp qashýǵa qatysty jaýapkershilikti kúsheitý josparlanyp otyr, - dep habarlaidy "Ult aqparat" Qazaqstandaǵy Adam quqyqtary jónindegi ýákildiń baspasóz qyzmetine silteme jasap.
"Qazirgi ýaqytta Adam quqyqtary jónindegi ýákil keńsesi turmystyq zorlyq-zombylyq pen áielderdiń quqyqtaryn buzý máselelerine taldaý júrgizip jatyr.
Bul másele búkil álemde óte ózekti. Óitkeni 736 million áiel fizikalyq jáne basqa da zorlyq-zombylyqqa ushyraǵan. Onyń 640 millionnan astamy (87%) - 15 jastan asqan qyzdar men áielder.
Tek sońǵy eki jarym jylda bizdiń elde úi agressorlary 300 adamnyń ólimine sebepker boldy. Densaýlyqqa aýyr ziian keltirýdiń - 913, al densaýlyqqa ortasha ziian keltirýdiń 837 jaǵdaiy tirkeldi. 37 myńnan astam adam ártúrli jaýapkershilikke tartyldy.
Turmystyq zorlyq-zombylyqtyń negizgi sebepteri - áleýmettik-ekonomikalyq faktorlar jáne qoǵamdaǵy genderlik stereotipter. Al májbúrli nekege turǵan qyzdardyń seriktesteriniń jynystyq, fizikalyq jáne psihologiialyq zorlyq-zombylyqtarynyń qurbany bolýy da beleń alyp barady. Májbúrli neke qurǵan qyzdardy kóbinese bilim men mamandyq alý múmkindiginen aiyrady, bul olardyń táýeldi jáne osal jaǵdaiyn odan saiyn nasharlatady" - delingen habarlamada.
Nekege turý úshin qyzdardy urlaý tájiribesi elimizde, ásirese ońtústik aimaqtarda jii kezdesedi. Keibir jaǵdailarda mundai áreketter jynystyq tutastyqty buzýǵa, ar-namys pen qadir-qasietti qorlaýǵa, zańsyz bas bostandyǵynan aiyrýǵa jáne tipti óz-ózine qol jumsaýǵa da ákeledi. Bul rette qyz alyp qashýdy halqymyzdyń dástúrine jatqyzyp, ony ulttyq kod sanaityndar, abyroi kóretinder áli de bar. Sonyń kesirinen adam ómiri, onyń keleshek taǵdyry tálkekke túsip, baǵy baiansyz, ózi sharasyz hálde qalatyny jasyryn emes.
"Adam urlaýmen bailanysty qylmystyq quqyq buzýshylyqtardy taldaý kórsetkendei, 2019 jyldan bastap qazirgi ýaqytqa deiin atalǵan sanatqa qatysty 214 qylmystyq quqyqbuzýshylyq tirkelgen. Bul rette nekege turý maqsatynda qyzdardy urlaý boiynsha naqty statistikalyq derekter joq, óitkeni Qylmystyq kodekste mundai quqyq buzýshylyqtyń jeke quramy kórsetilmegen.
2019 jyldyń shildesinde BUU-nyń Adam quqyqtary jónindegi keńesi jalpy jazasyzdyq pen esep berýdiń joqtyǵyna alańdaýshylyq bildirip, balalar, erte jáne májbúrli neke týraly A/HRC/RES/41/8 qararyn qabyldady.
BUU Bas Assambleiasy 2018 jylǵy 17 jeltoqsanda qabyldanǵan qararda 2030 jylǵa deiingi Turaqty damý salasyndaǵy kún tártibinde kózdelgen balalar nekesin, erte jáne májbúrli nekelerdi joiý maqsatynda tiimdi sharalar qabyldaýǵa shaqyrady. Urlaý jáne májbúrli neke tájiribesin joiý, genderlik teńdikti qamtamasyz etý jáne áielder men qyzdardyń quqyqtaryn zorlyq-zombylyqtan qorǵaý barlyq memlekettik jáne qoǵamdyq institýttardyń nazarynda bolýy kerek.
Biyl 1-4 tamyz aralyǵynda Adam quqyqtary jónindegi ýákildiń óńirlik ókilderi Qazaqstan halqy Assambleiasynyń qoldaýymen ótkiziletin «Mediatsiia kabinetteriniń Ashyq esik kúni» jyl saiynǵy aktsiiasyna qatysyp jatyr. Is-sharalar legi elimizdiń barlyq óńirlerinde Dostyq úileriniń bazasynda ótip, azamattarǵa mediatorlar men memlekettik organdar ókilderinen quqyqtyq máseleler boiynsha keńes alý múmkindigin berdi" - delingen habarlamada.
Vedomstvo málimetinshe, ombýdsmen ókilderi qatysýshylardy quqyq qorǵaý mekemesi qyzmetiniń negizgi baǵyttarymen, sondai-aq nekege májbúrlep tartý máselelerine júrgizilgen taldaý nátijelerimen tanystyrmaq.
"Qazirgi ýaqytta ulttyq quqyq qorǵaý mekemesi qylmystyq zańnamaǵa birqatar túzetýler, atap aitqanda jeke bapty engizýdi jáne jábirlenýshi óz erkimen bosatylǵan jaǵdaida qylmyskerdi qylmystyq jaýaptylyqtan bosatýdy kózdeitin Qylmystyq kodekstiń 125-babyna eskertpeni alyp tastaýdy qarastyryp jatyr.
Ortalyq Aziia elderiniń tájiribesi kórsetkendei, Qyrǵyzstan, Ózbekstan, Túrikmenstan qylmystyq zańnamalarynda áielderdi nekege májbúrlep turǵyzý maqsatynda urlaý týraly jeke bap bar.
Adam quqyǵy jónindegi ýákildiń bastamasymen Qylmystyq kodekske «Neke qiiý maqsatynda adamdy urlaý» degen 125-1 bapty engizý týraly usynys joldandy, ol áielderge qatysty qylmys deńgeiin tómendetýge múmkindik beretinine senemiz.
Bas prokýratýra Ombýdsmenniń Qylmystyq kodekske 125-1 baptyń jeke bóligin engizý týraly usynysyn qoldady" - delingen habarlamada.
