قازاقستاندا قوعامدىق كەڭەستەر نە ٸستەيدٸ?

فوتو: senate.parlam.kz

قازاقستاندا قوعامدىق كەڭەستەردٸڭ قىزمەتٸ 2016 جىلى باستالدى. قوعامدىق كەڭەستەر – مينيسترلiكتەر, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتiنە تiكەلەي باعىناتىن جەنە ەسەپ بەرەتiن ورگاندار, سونداي-اق ٶز قۇزىرەتiنiڭ مەسەلەلەرi بويىنشا جەرگiلiكتi مەملەكەتتiك ورگاندار قۇراتىن كونسۋلتاتيۆتٸك-كەڭەسشi, باقىلاۋشى ورگاندار. ولار مەملەكەتتiك, كۆازيمەملەكەتتiك ورگانداردىڭ قىزمەتiنە قاتىسا الادى, ساۋالدار بەرە الادى, ٶز وتىرىستارىنا ورگانداردىڭ ٶكiلدەرiن شاقىرا الادى, مەملەكەتتiك ساتىپ الۋ جٶنiندەگi كونكۋرستىق كوميسسييالاردىڭ جۇمىسىنا قاتىسا الادى, قوعامدىق ساراپتامالار جٷرگٸزە الادى جەنە باقىلاۋدى جٷزەگە اسىرا الادى, – دەپ حابارلايدى «ۇلت اقپارات».

زاڭعا سەيكەس, مەملەكەتتٸك ورگان قوعامدىق كەڭەستەن تٷسكەن ۇسىنىستى قاراۋعا مٸندەتتٸ. الايدا, شىن مەنٸندە جەرگٸلٸكتٸ ٶكٸلدٸ ورگان بولىپ تابىلاتىن مەسليحاتپەن سالىستىرعاندا, قوعامدىق كەڭەس تەك كەڭەسشٸ ورگان بولىپ تابىلادى جەنە مٸندەتتٸ شەشٸم قابىلداي المايدى.

بٷگٸنگٸ تاڭدا قازاقستاندا 256 قوعامدىق كەڭەس جۇمىس ٸستەيدٸ: رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدە – 35, جەرگٸلٸكتٸ دەڭگەيدە – 221. كۆازيمەملەكەتتٸك ۇيىمدار قۇراتىن قوعامدىق كەڭەستەر دە بار.

قازٸرگٸ تاڭدا قوعامدىق كەڭەستەرگە 4 مىڭعا جۋىق ادام تارتىلسا, ونىڭ 86 پايىزى ازاماتتىق قوعام ٶكٸلدەرٸ.

«قوعامدىق كەڭەستەردٸڭ باستى ماقساتى – مەملەكەتتٸك ورگانداردىڭ قىزمەتٸنە قوعامدىق مونيتورينگ جٷرگٸزۋ. بۇل تۇرعىنداردىڭ پروبلەمالىق مەسەلەلەرٸن جينايتىن الاڭ. مىسالى, «Artsport» باعدارلاماسى بويىنشا بالالاردىڭ ساپالى قوسىمشا بٸلٸم الۋىن قامتاماسىز ەتۋ ٷشٸن الماتى قوعامدىق كەڭەسٸنٸڭ جانىنان ارنايى كوميسسييا قۇرىلدى», - دەيدٸ شىڭعىس لەپسٸباەۆ.

دەموكراتييالىق ەلدەردە بەلگٸلٸ بٸر مەسەلەلەر بويىنشا قوعامدىق پٸكٸر مەملەكەتتٸك ساياساتتى قالىپتاستىرۋ پروتسەسٸنە ايتارلىقتاي ەسەر ەتەدٸ. مەملەكەت پەن قوعام اراسىنداعى ٶزارا ٸس-قيمىلدىڭ, كونسۋلتاتسييالاردىڭ ماڭىزدى تەتٸكتەرٸ قوعامدىق كەڭەستەر جەنە باسقا دا وسىعان ۇقساس ورگاندار بولىپ تابىلادى.

قوعامدىق كەڭەستەر 20 عاسىردا پايدا بولا باستادى جەنە بارلىق دەرلٸك ەلدەردە, كٶبٸنەسە جەرگٸلٸكتٸ باسقارۋ دەڭگەيٸندە جۇمىس ٸستەيدٸ. الايدا, كەيبٸر جاعدايلاردا كەڭەستەر تيٸمدٸ جۇمىس ٸستەيدٸ, قوعامدىق باستامانى دامىتۋعا جەردەمدەسەدٸ, حالىق توپتارىنىڭ مٷددەلەرٸ ٷشٸن باسقارۋ شەشٸمدەرٸن دايىنداۋ, قابىلداۋ جەنە ٸسكە اسىرۋ پروتسەسٸنە ەسەر ەتەدٸ, ال باسقا جاعدايلاردا ولار جۇمىس ٸستەيتٸن رەسمي ورگاندار بولىپ تابىلادى.

سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ٸس-قيمىل اگەنتتٸگٸ جارييالاعان سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ۇلتتىق باياندامادا قوعامدىق كەڭەستەردٸڭ تيٸمسٸزدٸگٸنٸڭ نەگٸزگٸ سەبەپتەرٸ رەتٸندە «ەنجارلىلىق, ولاردىڭ قۇرامىن قالىپتاستىرۋداعى اشىقتىقتىڭ جوقتىعى, قۇرامدى ايقىنداۋ تەرتٸبٸنٸڭ جەتكٸلٸكسٸز اشىقتىعى, سونداي-اق ولاردىڭ قۇرامىن ايقىنداۋ تەرتٸبٸنٸڭ جەتكٸلٸكسٸزدٸگٸ, سونداي-اق قوعامدىق كەڭەستەر قىزمەتٸنٸڭ تيٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋ» دەپ كٶرسەتٸلگەن. قوعامدىق كەڭەستەر قۇرامىنداعى ازاماتتىق سەكتور ليميتٸنٸڭ فورمالدى ساقتالۋىنا قاراماستان (كەمٸندە 2/3), ونى كٶبٸنەسە بۇرىنعى مەملەكەتتٸك قىزمەتشٸلەر, ەكس-ەكٸمدەر, دەپۋتاتتار, ەلەۋمەتتٸك نىسانداردىڭ باسشىلارى, باسشىلىققا ادالدىق تانىتادى.

بىلتىر قوعامدىق كەڭەستەر مٷشەلەرٸنٸڭ ٶكٸلەتتٸك مەرزٸمٸنٸڭ اياقتالۋىنا بايلانىستى جاپپاي قايتا سايلاۋ ٶتتٸ جەنە بٸز ازاماتتاردىڭ قوعامدىق كەڭەسكە كٸرۋگە ٷلكەن قىزىعۋشىلىق تانىتقانى بايقالدى. سايىس 1 ورىنعا 4 ادامنان تۇردى. ەر ٶڭٸردە جەكە سوتتارعا دەيٸن قىزۋ تالقىلاۋلار بولدى. بۇل ازاماتتار تاراپىنان قىزىعۋشىلىقتىڭ ارتقانىن كٶرسەتەدٸ. نەتيجەسٸندە بۇرىنعى كەڭەس قۇرامىندا ازاماتتىق قوعام ٶكٸلدەرٸنٸڭ 70 پايىزى بولسا, بۇل جولى بۇل كٶرسەتكٸش 86 پايىزعا دەيٸن كٶتەرٸلدٸ. كەڭەس مٷشەلەرٸنٸڭ سانى 3000-نان 4000-عا دەيٸن ٶستٸ.

دەگەنمەن, باسقارۋ جٷيەسٸ سول كٷيٸندە قالاتىن بولسا, جاڭا قۇرام بٸر نەرسەگە ەسەر ەتە الا ما? قوعامدىق كەڭەستەر جۇمىسىنىڭ تيٸمدٸلٸگٸ, ەڭ الدىمەن, قوعام جەنە مەملەكەتتٸك ورگاندار ٶكٸلدەرٸنٸڭ بٸر-بٸرٸمەن ديالوگ جٷرگٸزۋگە دەگەن ٶزارا ۇمتىلىسىنا, سونداي-اق تاراپتاردىڭ كەسٸبي دەڭگەيٸنە بايلانىستى, دەپ جازادى شەتەلدٸك ساراپشىلار.

2008 جىلدان بەرٸ بەلارۋس پەن رەسەيدە بٸرقاتار جاڭا قوعامدىق كەڭەستەر قۇرىلدى. بۇل جاڭا ورگانداردىڭ قۇرىلۋى قۇقىق قورعاۋ قوعامداستىعى مەن حالىقارالىق باقىلاۋشىلار اراسىندا ٷلكەن ىنتا تۋدىردى: ٷكٸمەتتٸڭ بۇل قادامى ساياسي ليبەراليزاتسييانىڭ كٶرٸنٸسٸ رەتٸندە قابىلداندى. بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى جاعىنان پارلامەنتكە بالاما رەتٸندە قوعامدىق كەڭەستەر ۇسىنىلدى, بۇل ورگانداردى قۇرۋ اۆتوريتارلىق رەجيم جاعدايىندا دەموكراتييانىڭ تاپشىلىعىن تولتىرۋدى, بيلٸك پەن قوعام اراسىنداعى بايلانىستى جەڭٸلدەتۋدٸ كٶزدەدٸ. الايدا ارادا 15 جىل ٶتكەندە بۇل مٷشەلەر تەك سەندٸك الاڭ بولىپ شىققانى انىق.

قازاقستاندا قوعامدىق كەڭەستٸ قۇرۋ جٶنٸندەگٸ جۇمىس توبى قۇرىلۋدا, ونىڭ جەتەكشٸلەرٸ جۇمىس توبىنىڭ ازاماتتىق قوعام ٶكٸلدەرٸنٸڭ مٷشەلەرٸ اراسىنان داۋىس بەرۋ ارقىلى سايلانادى. رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدەگٸ جۇمىس توبىنىڭ قۇرامىن تيٸستٸ مەملەكەتتٸك ورگاننىڭ/مەسليحاتتىڭ باسشىسى بەكٸتەدٸ.

قوعامدىق كەڭەستەردٸڭ قۇرامىن مەملەكەتتٸك ورگانداردىڭ, كۆازيمەملەكەتتٸك سەكتور سۋبەكتٸلەرٸنٸڭ ٶكٸلدەرٸنەن, ال كونكۋرستىق نەگٸزدە كوممەرتسييالىق ەمەس ۇيىمداردىڭ ٶكٸلدەرٸ مەن ازاماتتاردان جۇمىس توبى قۇرادى.

قوعامدىق كەڭەس مٷشەلٸگٸنە 18 جاسقا تولعان قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتى كانديدات بولا الادى.

ەستەرٸڭٸزگە سالا كەتەيٸك, قازاقستاندا قوعامدىق كەڭەستەردٸڭ قىزمەتٸ 2016 جىلى باستالدى. قوعامدىق كەڭەستەر – مينيسترلiكتەر, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتiنە تiكەلەي باعىناتىن جەنە ەسەپ بەرەتiن ورگاندار, سونداي-اق ٶز قۇزىرەتiنiڭ مەسەلەلەرi بويىنشا جەرگiلiكتi مەملەكەتتiك ورگاندار قۇراتىن كونسۋلتاتيۆتٸك-كەڭەسشi, باقىلاۋشى ورگاندار. ولار مەملەكەتتiك, كۆازيمەملەكەتتiك ورگانداردىڭ قىزمەتiنە قاتىسا الادى, ساۋالدار بەرە الادى, ٶز وتىرىستارىنا ورگانداردىڭ ٶكiلدەرiن شاقىرا الادى, مەملەكەتتiك ساتىپ الۋ جٶنiندەگi كونكۋرستىق كوميسسييالاردىڭ جۇمىسىنا قاتىسا الادى, قوعامدىق ساراپتامالار جٷرگٸزە الادى جەنە باقىلاۋدى جٷزەگە اسىرا الادى.