قازاقستاندا بالالاردىڭ قۇقىعىن قورعاۋمەن اينالىساتىن 300 استام ۇيىم بار. بۇل تۋرالى قر بٸلٸم جەنە عىلىم مينيسترٸ اسحات ايماعامبەتوۆ پاراقشاسىندا جازدى, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات".
"جىل سايىن ماۋسىم ايىنىڭ العاشقى كٷنٸندە حالىقارالىق بالالاردى قورعاۋ كٷنٸ اتاپ ٶتٸلەدٸ. بۇل – جاس ۇرپاقتىڭ دەنساۋلىعى مەن قاۋٸپسٸزدٸگٸنە, قۇقىقتارى مەن دامۋىنا قاتىستى جاۋاپكەرشٸلٸكتٸ ەسكە سالاتىن كٷن.
قازاقستان بالالاردىڭ قۇقىقتىقتارىن قورعاۋدىڭ حالىقارالىق جٷيەسٸنٸڭ دامۋىنا بەلسەندٸ اتسالىسادى. تەۋەلسٸزدٸك جىلدارى بٸز نەگٸزگٸ حالىقارالىق قۇجاتتاردى راتيفيكاتسييالادىق. ونداي ماڭىزدى قۇجاتتاردىڭ بٸرٸ – بالا قۇقىقتارى تۋرالى كونۆەنتسييا.
بۇۇ بالا قۇقىقتارى جٶنٸندەگٸ كوميتەتٸ 70-شٸ سەسسييا كەزٸندە ەلٸمٸزدە بالالاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ مەسەلەسٸ ايتارلىقتاي جەتٸلٸپ كەلە جاتقانىن اتاپ ٶتتٸ.
مەملەكەت باسشىسى ق. ك. توقاەۆ وسى مەسەلە توڭٸرەگٸندە بارلىق قاجەتتٸ شارالاردى قابىلداپ, بالالاردىڭ قۇقىقتىرىن قورعاۋ بويىنشا تاپسىرما بەردٸ.
بٷگٸنگٸ تاڭدا رەسپۋبليكامىزدا بالالاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ مەسەلەلەرٸمەن قر بعم, قر دسم, قر ەحەقم, قر اقدم, قر ٸٸم, قر مسم جەنە ت.ب. مينيسترلٸكتەر مەن باسقا دا ۇيىمدار اينالىسادى. بۇل رەتتە جەرگٸلٸكتٸ دەڭگەيدە بٸلٸم بەرۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ, بالالارعا ارنالعان ەلەۋمەتتٸك قورعاۋ جٷيەسٸندە مىڭنان استام ورگان مەن ۇيىم جۇمىس ٸستەيدٸ. ونىڭ ٸشٸندە بالالاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ مەسەلەلەرٸمەن اينالىساتىن 300-دەن استام ٷەۇ بار.
كەيبٸر اسپەكتٸلەرگە قىسقاشا توقتالىپ ٶتسەم.
بالالار ٷيلەرٸ بويىنشا.
10 جىل ٸشٸندە (2010 - 2020 جج.) بالالار ٷيلەرٸنٸڭ تەربيەلەنۋشٸلەرٸنٸڭ سانى 70% - عا, 14 052 ادامنان 4193-كە دەيٸن قىسقاردى. ال بالالار ٷيٸنٸڭ جەلٸسٸ 210-نان 101-گە دەيٸن, ياعني 52% - عا قىسقاردى.
ال سوڭعى 4 جىل ٸشٸندە بالالار ٷيٸنٸڭ تەربيەلەنۋشٸلەرٸنٸڭ سانى 42% - عا, 7 236 ادامنان 4 193-كە قىسقاردى. ال بالالار ٷيٸنٸڭ جەلٸسٸ 140-تان 101-گە, ياعني 28%-عا قىسقاردى.
ايتا كەتەرلٸگٸ, بالالار ٷيلەرٸ قولداۋ ورتالىقتارىنا اينالادى. بۇل جۇمىسقا ازاماتتىق قوعام بەلسەنە اتسالىسۋدا. «تەلٸمگەرلەر» مەن «انالار ٷيٸ» سيياقتى جوبالاردى دا ەرەكشە اتاپ ٶتكٸم كەلەدٸ. دەسە دە تٷيتكٸلدٸ مەسەلەلەر بويىنشا جۇمىس ەلٸ دە جٷرگٸزٸلٸپ جاتىر.
مەملەكەتٸمٸزدە بٸلٸم الۋ قۇقىعىنا باسا نازار اۋدارىلادى. قازٸر ەلٸمٸزدە 5 ميلليون بالانى قامتيتىن 20 مىڭ بٸلٸم بەرۋ ۇيىمى جۇمىس ٸستەپ جاتىر.
قوسىمشا بٸلٸم بەرۋدٸ دامىتۋ بويىنشا.
قازاقستاندا 63 مىڭ ٷيٸرمە مەن 1200 قوسىمشا بٸلٸم بەرەتٸن ۇيىم جۇمىس ٸستەيدٸ.
قازٸر وقۋشىلار سارايلارى, بالالار تەحنوپاركتەرٸ, ٷيٸرمەلەر مەن ٶنەر مەكتەپتەرٸ جەنە ت. ب. جەلٸسٸن ودان ەرٸ ۇلعايتۋ مٸندەتٸ تۇر.قاراعاندى, كٶكشەتاۋ, تٷركٸستان, قىزىلوردا جەنە شقو سيياقتى بٸرنەشە ٶڭٸردە مۇنداي ورتالىقتاردىڭ قۇرىلىسى باستالدى, ال الماتى قالاسىندا قايتا جٶندەۋ جۇمىستارى جٷرگٸزٸلٸپ جاتىر. باسقا ٶڭٸرلەردە دە اتالعان باعىت بويىنشا جۇمىس اتقارىلۋدا.
ينكليۋزيۆتٸ بٸلٸم بەرۋدٸ دامىتۋ – ماڭىزدى باعىتتاردىڭ بٸرٸ.
پمپك جۇمىسى مودەرنيزاتسييالانىپ, تٷزەتۋ ورتالىقتارىنىڭ (پپتك) جەلٸسٸن كەڭەيتۋ مەسەلەلەرٸ شەشٸلٸپ جاتىر. قازٸرگٸ ۋاقىتتا تٷزەتۋ كٶمەگٸنە مەملەكەتتٸك تاپسىرىستى ەنگٸزۋ مەسەلەسٸ قاراستىرىلىپ جاتىر. بۇل شارا بٸزگە كٶمەككە مۇقتاج بالالاردى تەز ارادا قامتۋعا جەنە ولارعا قاجەتتٸ كٶمەك كٶرسەتۋگە مٷمكٸندٸك بەرەرٸ سٶزسٸز. سەبەبٸ دەنساۋلىققا قاتىستى مەسەلەلەردٸ الدىن الا انىقتاپ, بالالارعا قولداۋ كٶرسەتۋ – ٶتە ماڭىزدى.
جاڭا وقۋ جىلىنان باستاپ تيپتٸك ٶزگەرٸستەر بويىنشا مەكتەپتەردٸڭ شتاتتارىنا تيۋتورلار نەمەسە ەرەكشە بٸلٸم قاجەتتٸلٸكتەرٸ بار بالالاردىڭ اسسيستەنتتەرٸ ەنگٸزٸلەدٸ. بٸلٸم ۇيىمدارىندا توسقاۋىلسىز ورتا قۇرۋدان بٶلەك, ارنايى باعدارلامالار, ەدٸستەمەلەر, باعالاۋ جٷيەلەرٸن ەنگٸزۋ, پەداگوگتەردٸڭ ەرەكشە قاجەتتٸلٸكتەرٸ بار بالالارمەن جۇمىس ٸستەۋ دايىندىعى مەن قۇزىرەتتەرٸ بويىنشا باستى نازارعا الىنادى.
2022 جىلى بالالاردىڭ ەل-اۋقات يندەكسٸ ەنگٸزٸلەدٸ. ول بالالاردىڭ ٶمٸر سٷرۋ جاعدايى مەن دەنساۋلىعى, بٸلٸم, ەلەۋمەتتەنۋ, وتباسى مەن قوعام سىندى ماڭىزدى سالالار بويىنشا كٶرسەتكٸشتەردٸ انىقتاۋعا سەپتٸگٸن تيگٸزەدٸ. ونىڭ نەگٸزٸندە بالالاردىڭ قۇقىعىن قورعاۋ بويىنشا قالالاردىڭ, اۋدانداردىڭ, اۋىل-ايماقتاردىڭ رەيتٸنگٸ تٷزٸلەدٸ.
بٸلٸم الۋدىڭ قاۋٸپسٸز جاعدايلارىن جاساۋ ٷشٸن ەر بٸلٸم بەرۋ ۇيىمىن بەينەباقىلاۋ جەنە قاجەتتٸ زاتتارمەن جابدىقتاۋ مەەلەلەرٸ قاراستىرىلىپ جاتىر.
بۋللينگ, سۋيتسيد پروبلەمالارىن شەشۋ ەرەكشە نازاردى قاجەت ەتەدٸ. بالالاردى زيياندى اقپاراتتان قورعاۋ – ٶتە ماڭىزدى. كيبەرمەدەنيەت پەن كيبەرگيگيەنانى قالىپتاستىرۋ تاقىرىبى مەكتەپ باعدارلاماسىنا ەنگٸزٸلۋٸ كەرەك.
«جۋسان» وپەراتسيياسىنىڭ اياسىندا سوعىس بولىپ جاتقان ەلدەردە قالىپ قويعان بالالار ەلگە قايتارىلدى.
ينتەرنات ۇيىمدارىندا تەربيەلەنٸپ جاتقان بالالاردىڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋ ەلٸ دە ٶزەكتٸ مەسەلە بولىپ تۇر.
قر ٷكٸمەتٸ جانىنداعى ۆاك-تٸڭ كەمەلەتكە تولماعانداردىڭ ٸستەرٸ مەن ولاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ بويىنشا كەزەكتەن تىس وتىرىسىندا بارلىق مەملەكەتتٸك ورگانعا تەربيەلەنۋشٸلەر ٷشٸن قاۋٸپسٸز جاعداي جاساۋ تاپسىرماسى بەرٸلدٸ. قامقورشىلىق كەڭەستەرگە ەرەكشە نازار اۋدارىلىپ وتىر, ونىڭ قۇرامىندا ازاماتتىق قوعام ٶكٸلدەرٸنٸڭ بولۋى دا ماڭىزدى.
ولاردىڭ قىزمەتتەرٸنٸڭ اشىقتىعى مەن ايقىندىعى قوعامدىق باقىلاۋ ورناتۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
كەمەلەتكە تولماعانداردىڭ ٸستەرٸ بويىنشا كوميسسييا جۇمىسى تٷبەگەيلٸ ٶزگەرەدٸ. قازٸرگٸ تاڭدا بۇل ورگانداردىڭ مٷمكٸندٸكتەرٸ تيٸمدٸ قولدانىلىپ جاتقان جوق. قوعام تاراپىنان كوميسسييالاردىڭ قۇزىرەتٸن كەڭەيتۋ بويىنشا ناقتى ۇسىنىستار ايتىلعان بولاتىن, ولار نازارعا الىندى.
مەكتەپتەردەگٸ تاماقتانۋ.
بٸز جاڭا ەرەجەلەردٸ دايىندادىق. سونىڭ اياسىندا ەندٸ قاجەتتٸ ساتىپ الۋلار ەلەكتروندى فورماتتا جٷرگٸزٸلەتٸن بولادى. بۇل اشىقتىقتى قامتاماسىز ەتۋ ٷشٸن قاجەت. سونداي-اق قالالىق مەكتەپتەردە قولما-قول اقشاسىز تٶلەم جٷيەسٸن, تاماق دايىنداۋ جەرلەرٸنە بەينەباقىلاۋ ورناتۋ جەنە ت.ب. بويىنشا تالاپتار ەنگٸزٸلدٸ. قوعاممەن بٸرلەسٸپ مەكتەپتەردەگٸ تاماقتانۋدى ۇيىمداستىرۋدى ودان ەرٸ جاقسارتامىز.
بالالاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋعا باعىتتالعان جوبالاردان باستاپ, بارلىق باستاما (ينتەرناتتاردا تەرتٸپ ورناتۋ, كتٸوقق قىزمەتٸن تٷبەگەيلٸ ٶزگەرتۋ, سۋيتسيدتٸڭ الدىن الۋ بويىنشا جول كارتاسىن ٸسكە اسىرۋ, ەلەۋمەتتٸك جەتٸمدٸكتٸڭ الدىن الۋ, بالالاردىڭ ەل-اۋقات يندەكسٸن ٸسكە اسىرۋ جەنە ت.ب.) قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ بالا قۇقىقتارى جٶنٸندەگٸ ۋەكٸلٸنٸڭ قاتىسۋىمەن جٷزەگە اسادى.
بالالىق شاقتىڭ باسىم بٶلٸگٸ مەكتەپ قابىرعاسىندا ٶتەدٸ.
بٸلٸم ۇيىمدارىنىڭ پەداگوگتەرٸ وسى كەزەڭ بالالار ٷشٸن ەڭ باقىتتى ەرٸ كەرەمەت بولۋى ٷشٸن بارلىق مٷمكٸندٸكتٸ پايدالانا وتىرىپ, جاعداي جاسايدى. بالا مەكتەپكە ٷلكەن قۇلشىنىسپەن بارىپ, بٸلٸم الۋى كەرەك.
بٸزدە ازاماتتىق قوعاممەن بٸرلەسٸپ شەشەتٸن پروبلەمالىق مەسەلەلەر جەتكٸلٸكتٸ ەكەنٸن بٸلەمٸز.
قۇرمەتتٸ دوستار!
حالىقارالىق بالالاردى قورعاۋ كٷنٸمەن شىن جٷرەكتەن قۇتتىقتايمىن!
سٸزدەرگە دەنساۋلىق, باق-بەرەكە تٸلەيمٸن! جازدا ەستە قالارلىق سەتتەرٸڭٸز كٶپ بولسىن", - دەدٸ مينيستر ٶز جازباسىندا.
