Qazaqstanda balalardyń quqyǵyn qorǵaýmen ainalysatyn 300 astam uiym bar. Bul týraly QR Bilim jáne ǵylym ministri Ashat Aimaǵambetov paraqshasynda jazdy, dep habarlaidy "Ult aqparat".
"Jyl saiyn maýsym aiynyń alǵashqy kúninde Halyqaralyq balalardy qorǵaý kúni atap ótiledi. Bul – jas urpaqtyń densaýlyǵy men qaýipsizdigine, quqyqtary men damýyna qatysty jaýapkershilikti eske salatyn kún.
Qazaqstan balalardyń quqyqtyqtaryn qorǵaýdyń halyqaralyq júiesiniń damýyna belsendi atsalysady. Táýelsizdik jyldary biz negizgi halyqaralyq qujattardy ratifikatsiialadyq. Ondai mańyzdy qujattardyń biri – Bala quqyqtary týraly konventsiia.
BUU Bala quqyqtary jónindegi komiteti 70-shi sessiia kezinde elimizde balalardyń quqyqtaryn qorǵaý máselesi aitarlyqtai jetilip kele jatqanyn atap ótti.
Memleket basshysy Q. K. Toqaev osy másele tońireginde barlyq qajetti sharalardy qabyldap, balalardyń quqyqtyryn qorǵaý boiynsha tapsyrma berdi.
Búgingi tańda respýblikamyzda balalardyń quqyqtaryn qorǵaý máselelerimen QR BǴM, QR DSM, QR EHÁQM, QR AQDM, QR IIM, QR MSM jáne t.b. ministrlikter men basqa da uiymdar ainalysady. Bul rette jergilikti deńgeide bilim berý, densaýlyq saqtaý, balalarǵa arnalǵan áleýmettik qorǵaý júiesinde myńnan astam organ men uiym jumys isteidi. Onyń ishinde balalardyń quqyqtaryn qorǵaý máselelerimen ainalysatyn 300-den astam ÚEU bar.
Keibir aspektilerge qysqasha toqtalyp ótsem.
Balalar úileri boiynsha.
10 jyl ishinde (2010 - 2020 jj.) balalar úileriniń tárbielenýshileriniń sany 70% - ǵa, 14 052 adamnan 4193-ke deiin qysqardy. Al balalar úiiniń jelisi 210-nan 101-ge deiin, iaǵni 52% - ǵa qysqardy.
Al sońǵy 4 jyl ishinde balalar úiiniń tárbielenýshileriniń sany 42% - ǵa, 7 236 adamnan 4 193-ke qysqardy. Al balalar úiiniń jelisi 140-tan 101-ge, iaǵni 28%-ǵa qysqardy.
Aita keterligi, Balalar úileri Qoldaý ortalyqtaryna ainalady. Bul jumysqa azamattyq qoǵam belsene atsalysýda. «Tálimgerler» men «Analar úii» siiaqty jobalardy da erekshe atap ótkim keledi. Dese de túitkildi máseleler boiynsha jumys áli de júrgizilip jatyr.
Memleketimizde bilim alý quqyǵyna basa nazar aýdarylady. Qazir elimizde 5 million balany qamtityn 20 myń bilim berý uiymy jumys istep jatyr.
Qosymsha bilim berýdi damytý boiynsha.
Qazaqstanda 63 myń úiirme men 1200 qosymsha bilim beretin uiym jumys isteidi.
Qazir Oqýshylar sarailary, balalar tehnoparkteri, úiirmeler men óner mektepteri jáne t. b. jelisin odan ári ulǵaitý mindeti tur.Qaraǵandy, Kókshetaý, Túrkistan, Qyzylorda jáne ShQO siiaqty birneshe óńirde mundai ortalyqtardyń qurylysy bastaldy, al Almaty qalasynda qaita jóndeý jumystary júrgizilip jatyr. Basqa óńirlerde de atalǵan baǵyt boiynsha jumys atqarylýda.
Inkliýzivti bilim berýdi damytý – mańyzdy baǵyttardyń biri.
PMPK jumysy modernizatsiialanyp, túzetý ortalyqtarynyń (PPTK) jelisin keńeitý máseleleri sheshilip jatyr. Qazirgi ýaqytta túzetý kómegine memlekettik tapsyrysty engizý máselesi qarastyrylyp jatyr. Bul shara bizge kómekke muqtaj balalardy tez arada qamtýǵa jáne olarǵa qajetti kómek kórsetýge múmkindik bereri sózsiz. Sebebi densaýlyqqa qatysty máselelerdi aldyn ala anyqtap, balalarǵa qoldaý kórsetý – óte mańyzdy.
Jańa oqý jylynan bastap Tiptik ózgerister boiynsha mektepterdiń shtattaryna tiýtorlar nemese erekshe bilim qajettilikteri bar balalardyń assistentteri engiziledi. Bilim uiymdarynda tosqaýylsyz orta qurýdan bólek, arnaiy baǵdarlamalar, ádistemeler, baǵalaý júielerin engizý, pedagogterdiń erekshe qajettilikteri bar balalarmen jumys isteý daiyndyǵy men quzyretteri boiynsha basty nazarǵa alynady.
2022 jyly Balalardyń ál-aýqat indeksi engiziledi. Ol balalardyń ómir súrý jaǵdaiy men densaýlyǵy, bilim, áleýmettený, otbasy men qoǵam syndy mańyzdy salalar boiynsha kórsetkishterdi anyqtaýǵa septigin tigizedi. Onyń negizinde balalardyń quqyǵyn qorǵaý boiynsha qalalardyń, aýdandardyń, aýyl-aimaqtardyń reitingi túziledi.
Bilim alýdyń qaýipsiz jaǵdailaryn jasaý úshin ár bilim berý uiymyn beinebaqylaý jáne qajetti zattarmen jabdyqtaý máeleleri qarastyrylyp jatyr.
Býlling, sýitsid problemalaryn sheshý erekshe nazardy qajet etedi. Balalardy ziiandy aqparattan qorǵaý – óte mańyzdy. Kibermádeniet pen kibergigienany qalyptastyrý taqyryby mektep baǵdarlamasyna engizilýi kerek.
«Jýsan» operatsiiasynyń aiasynda soǵys bolyp jatqan elderde qalyp qoiǵan balalar elge qaitaryldy.
Internat uiymdarynda tárbielenip jatqan balalardyń qaýipsizdigin qamtamasyz etý áli de ózekti másele bolyp tur.
QR Úkimeti janyndaǵy VAK-tiń kámeletke tolmaǵandardyń isteri men olardyń quqyqtaryn qorǵaý boiynsha kezekten tys otyrysynda barlyq memlekettik organǵa tárbielenýshiler úshin qaýipsiz jaǵdai jasaý tapsyrmasy berildi. Qamqorshylyq keńesterge erekshe nazar aýdarylyp otyr, onyń quramynda azamattyq qoǵam ókilderiniń bolýy da mańyzdy.
Olardyń qyzmetteriniń ashyqtyǵy men aiqyndyǵy qoǵamdyq baqylaý ornatýǵa múmkindik beredi.
Kámeletke tolmaǵandardyń isteri boiynsha komissiia jumysy túbegeili ózgeredi. Qazirgi tańda bul organdardyń múmkindikteri tiimdi qoldanylyp jatqan joq. Qoǵam tarapynan komissiialardyń quzyretin keńeitý boiynsha naqty usynystar aitylǵan bolatyn, olar nazarǵa alyndy.
Mektepterdegi tamaqtaný.
Biz jańa erejelerdi daiyndadyq. Sonyń aiasynda endi qajetti satyp alýlar elektrondy formatta júrgiziletin bolady. Bul ashyqtyqty qamtamasyz etý úshin qajet. Sondai-aq qalalyq mektepterde qolma-qol aqshasyz tólem júiesin, tamaq daiyndaý jerlerine beinebaqylaý ornatý jáne t.b. boiynsha talaptar engizildi. Qoǵammen birlesip mektepterdegi tamaqtanýdy uiymdastyrýdy odan ári jaqsartamyz.
Balalardyń quqyqtaryn qorǵaýǵa baǵyttalǵan jobalardan bastap, barlyq bastama (internattarda tártip ornatý, KTIOQQ qyzmetin túbegeili ózgertý, sýitsidtiń aldyn alý boiynsha Jol kartasyn iske asyrý, áleýmettik jetimdiktiń aldyn alý, Balalardyń ál-aýqat indeksin iske asyrý jáne t.b.) Qazaqstan Respýblikasynyń Bala quqyqtary jónindegi ýákiliniń qatysýymen júzege asady.
Balalyq shaqtyń basym bóligi mektep qabyrǵasynda ótedi.
Bilim uiymdarynyń pedagogteri osy kezeń balalar úshin eń baqytty ári keremet bolýy úshin barlyq múmkindikti paidalana otyryp, jaǵdai jasaidy. Bala mektepke úlken qulshynyspen baryp, bilim alýy kerek.
Bizde azamattyq qoǵammen birlesip sheshetin problemalyq máseleler jetkilikti ekenin bilemiz.
Qurmetti dostar!
Halyqaralyq balalardy qorǵaý kúnimen shyn júrekten quttyqtaimyn!
Sizderge densaýlyq, baq-bereke tileimin! Jazda este qalarlyq sátterińiz kóp bolsyn", - dedi ministr óz jazbasynda.
