قر ەڭبەك جەنە حالىقتى ەلەۋمەتتٸك قورعاۋ مينيسترلٸگٸنٸڭ «ەڭبەك رەسۋرستارىن دامىتۋ ورتالىعى» اق (بۇدان ەرٸ – ەردو) كارانتيننٸڭ بالا تۋۋعا ەسەرٸ تۋرالى ەلارالىق زەرتتەۋ جٷرگٸزدٸ, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات" اتالمىش ۆەدوموستۆونىڭ باسپاسٶز قىزمەتٸنە سٸلتەمە جاساپ.
ۇلتتىق ستاتيستيكالىق دەرەكتەردٸ تالداۋ, زەرتتەۋ جٷرگٸزٸلگەن ەلدەردٸڭ كٶپشٸلٸگٸندە كارانتين تۋۋعا تەرٸس ەسەر ەتكەنٸن كٶرسەتتٸ.
زەرتتەۋ بارىسىندا ەردو ساراپشىلارى 2020 جىلعى قاراشادان باستاپ 2021 جىلدىڭ سوڭعى ايىنا دەيٸنگٸ كەزەڭگە ەرتٷرلٸ ەلدەردەگٸ تۋۋ تۋرالى ناقتى دەرەكتەردٸ ٶتكەن 4-5 جىلداعى تۋۋ قارقىنى نەگٸزٸندە ەسەپتەلگەن جەنە ەگەر پاندەمييا جەنە باسقا ٶزگەرٸستەر بولماسا, تۋۋ ينەرتسيياسى بويىنشا جٷرەتٸن ترەند مەندەرٸمەن سالىستىردى.
وسىلايشا پورتۋگالييادا, رۋمىنييادا جەنە چيليدە تۋۋ دەڭگەيٸ سەيكەسٸنشە 9%-عا, 12%-عا جەنە 19%-عا تٶمەن بولعانى بايقالدى. اقش پەن شۆەيتسارييادا مۇنداي تٶمەندەۋ 4-5%-دى قۇرادى. بەلگييا, يتالييا, سلوۆەنييا, يسپانييا, ۇلىبريتانييا, جاپونييا, سينگاپۋر, فرانتسييا ەلدەرٸندە تۋۋ كٶرسەتكٸشٸ 1,3-2,5%-عا تٶمەندەدٸ (ترەندپەن سالىستىرعاندا).
الايدا كەيبٸر ەلدەردە كارانتين جەنە ونىمەن بايلانىستى شارالار بالانىڭ دٷنيەگە كەلۋٸنە وڭ ەسەر ەتتٸ. مەسەلەن تايۆاندا, نيدەرلاندتا, كورەيا رەسپۋبليكاسىندا ناقتى تۋۋ كٶرسەتكٸشٸ ترەندتٸك مەننەن 3,1-5,6%-عا اسىپ تٷستٸ.
«2019 جىلى نيدەرلاند پەن كورەيا رەسپۋبليكاسىنداعى جۇمىسسىزدىق دەڭگەيٸ ٶتە تٶمەن بولىپ, 3,4% جەنە 3,8%-دى قۇرادى, ال 2021 جىلعى شٸلدەگە تيٸسٸنشە 3,1% جەنە 3,3% بولدى, ياعني پاندەميياعا دەيٸن تٸپتٸ از. تايۆاندا دا جۇمىسسىزدىق دەڭگەيٸ ٶتە تٶمەن بولدى: 2019 جىلى 3,7% جەنە 2021 جىلدىڭ سەۋٸرٸندە 3,6%. بۇل دەگەنٸمٸز, نيدەرلاند, كورەيا رەسپۋبليكاسى جەنە تايۆان پاندەمييا كەزٸندە جۇمىسسىزدىق دەڭگەيٸ ودان دا تٶمەن بولعان, داعدارىسپەن سەتتٸ كٷرەسۋدەگٸ بٸرنەشە ەلدەردٸڭ قاتارىنا ەندٸ. بۇل اتالعان ەلدەردٸڭ تۇرعىندارىنىڭ كٶڭٸلٸنە سەنٸم ۇيالاتىپ, بەبي-بۋمعا ىقپال ەتۋٸ مٷمكٸن», – دەپ تۇجىرىمدادى ەردو بولجامداۋ دەپارتامەنتٸ ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى قايىربەك اياشەۆ.
ترەند مەنٸ ۋكراينادا (7,3%-عا) جەنە رەسەيدە (8,8%-عا) اسىپ تٷستٸ. الايدا, بۇل رەسەي مەن ۋكراينادا تۋۋدىڭ كارانتينگە دەيٸنگٸ كەزەڭمەن سالىستىرعاندا جوعارىلاعانىن بٸلدٸرمەيدٸ. مىسالى سوڭعى جىلدارى ۋكراينادا تۋۋدىڭ تٶمەندەۋ ٷردٸسٸ بايقالدى: بۇرىنعى ديناميكانىڭ ساقتالۋىمەن 2020 جىلدىڭ قاراشاسىنان 2021 جىلدىڭ ماۋسىمىنا دەيٸن تۋىلعانداردىڭ سانى 166,6 مىڭدى قۇراۋى مٷمكٸن ەدٸ, بٸراق كارانتيننٸڭ ارقاسىندا تۋۋدىڭ تٶمەندەۋ قارقىنى باياۋلاپ, 178,8 مىڭ نەرەستە تٸركەلدٸ.
رەسەيدە كارانتيننٸڭ جەنە تۋۋدى ىنتالاندىرۋ شارالارىنىڭ وڭ ەسەرٸ كٶپتەگەن جىلدار بويى جالعاسىپ كەلە جاتقان تۋۋ كٶرسەتكٸشٸنٸڭ تٶمەندەۋٸ قازٸرگە كەزدە تۇراقتانعانى بايقالادى. مەسەلەن 2019 جىلعى قاراشادان باستاپ 2020 جىلعى شٸلدەگە دەيٸن جاڭا تۋعان نەرەستەلەر سانى 1 ملن 29 مىڭدى قۇرادى. ال 2020 جىلعى قاراشادان باستاپ 2021 جىلعى شٸلدەگە دەيٸن – ٸس جٷزٸندە وسىنشا – 1 ملن 28 مىڭ نەرەستە دٷنيەگە كەلدٸ. بۇل ترەندتەن 8,8%-عا جوعارى.
«كٶرشٸ ەلدە» تۋۋ كٶرسەتكٸشٸنٸڭ تۇراقتانۋى تۋۋدى ىنتالاندىرۋدىڭ جاڭا شارالارىنان تۋىنداۋى مٷمكٸن. سوندىقتان شەشۋشٸ فاكتور كارانتين نەمەسە تۋۋدى ىنتالاندىرۋ شارالارى بولدى ما, ول باسى اشىق مەسەلە جەنە قوسىمشا زەرتتەۋدٸ قاجەت ەتەدٸ. تالداۋ ٷشٸن مٷمكٸندٸكتەر 2021 جىلى تۋۋ كەزەكتٸلٸگٸ بويىنشا بالا تۋۋدىڭ قولجەتٸمدٸ ستاتيستيكاسىنىڭ بولماۋىمەن شەكتەلٸپ وتىر», – دەدٸ قايىربەك اياشەۆ.
قازاقستاندا تۋۋدىڭ كٷرت ٶسۋٸ 2020 جىلدىڭ III توقسانىنان باستاپ بايقالادى – تۋىلعاندار سانى 116,7 مىڭدى قۇرادى, بۇل 2019 جىلعى III توقسانعا قاراعاندا 8,4%-عا ارتىق. 2020 جىلعى IV توقساندا ٶسٸم 2019 جىلعى IV توقسانعا قاراعاندا 9,5%-دى قۇرادى. 2021 جىلعى I-II توقسانداردا ٶسٸم 2020 جىلعى تيٸستٸ توقساندارعا قاراعاندا 8,4 جەنە 10,7%-دى قۇرادى.
«بٸزدە (قازاقستاندا) كارانتين بەبي-بۋمعا ەكەلدٸ دەگەن پٸكٸر كەڭ تارالعان, الايدا, 2020 جىلعى III جەنە IV توقسانىنىڭ كٶپ بٶلٸگٸندە بۇل تۇجىرىم تەرٸس ەكەنٸن اڭعارۋعا بولادى. 2020 جىلعى III توقساندا تۋعان بالالار 2019 جىلدىڭ IV توقسانىندا, تٸپتٸ ۋحان تۇرعىندارى جاڭا جۇقپالى كوروناۆيرۋس تۋرالى حاباردار بولماعان كەزدە بويعا بٸتكەن. سونداي-اق, قازاقستاندا 2020 جىلعى IV توقساندا تۋعان بالالاردىڭ از عانا بٶلٸگٸ كارانتين كەزٸندە بويعا بٸتۋٸ ىقتيمال, ٶيتكەنٸ العاشقى كارانتيندٸك شەكتەۋلەر 2020 جىلدىڭ ناۋرىز ايىنىڭ ورتاسىندا-اياعىندا ەنگٸزٸلدٸ», – دەپ تٷسٸندٸردٸ ساراپشى.
ەردو-دا قازاقستاندا 2020 جىلى بالا تۋۋ كٶرسەتكٸشٸنٸڭ ٶسۋٸنٸڭ نەعۇرلىم ىقتيمال سەبەبٸ رەتٸندە, 2020 جىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ تابىسىنا قاراماستان, تٶرت جەنە ودان دا كٶپ بٸرگە تۇراتىن كەمەلەتكە تولماعان بالالارى نەمەسە 23 جاسقا دەيٸنگٸ كٷندٸزگٸ وقۋ بٶلٸمٸنٸڭ ستۋدەنتتەرٸ بار وتباسىلار ٷشٸن اي سايىنعى جاڭا جەردەماقىنىڭ ەنگٸزٸلۋٸن اتاۋدا. بۇل رەتتە جەردەماقىنىڭ ەنگٸزٸلۋٸ تۋرالى 2019 جىلدىڭ قازان-جەلتوقسانىندا جارييالاندى.
اتالعان جەردەماقىلاردىڭ ىنتالاندىرۋشى رٶلٸن قازاقستاندا تۋۋ كەزەكتٸلٸگٸ بويىنشا بالا تۋۋ ستاتيستيكاسى قوسىمشا راستايدى.
«2020 جىلى قازاقستاندا 426 824 بالا دٷنيەگە كەلدٸ, بۇل 2019 جىلمەن سالىستىرعاندا 24 514 بالاعا كٶپ. بالا تۋۋ ٶسٸمٸنٸڭ باسىم بٶلٸگٸ (65%) كەزەكتٸلٸك بويىنشا تٶرتٸنشٸ بالانىڭ تۋۋى ەسەبٸنەن قامتاماسىز ەتٸلدٸ. بالا تۋۋدىڭ 24%-عا ٶسۋٸ بالالاردىڭ تۋۋ كەزەگٸ بويىنشا بەسٸنشٸ ەسەبٸنەن قامتاماسىز ەتٸلدٸ. وسىلايشا, قازاقستاندا كٶپبالالى وتباسىلار بويىنشا جاڭا اي سايىنعى جەردەماقى, نەگٸزٸنەن كەزەك بويىنشا 4 جەنە 5 بالانىڭ تۋىلۋىن ىنتالاندىرادى.
قازاقستاندا بالالاردىڭ دٷنيەگە كەلۋٸن ودان ەرٸ زەرتتەۋدٸ 2021 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا تۋۋ كەزەكتٸلٸگٸ بويىنشا بالالاردىڭ تۋۋى تۋرالى دەرەكتەرگە يە بولا وتىرىپ جٷرگٸزۋگە بولادى, بۇل قازاقستانداعى بەبي-بۋمنىڭ 2021 جىلى نەگە جالعاسقانىن: كٶپبالالى وتباسىلار بويىنشا جەردەماقىنىڭ ەنگٸزٸلۋٸنە نەمەسە كارانتينگە بايلانىستى ما ەكەنٸن انىقتاۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ», - دەپ تٷيٸندەدٸ قايىربەك اياشەۆ.
سوڭعى قولجەتٸمدٸ مەلٸمەتتەرگە سەيكەس, 2021 جىلدىڭ قاڭتار-تامىزىندا قازاقستاندا 296,5 مىڭ بالا دٷنيەگە كەلدٸ, بۇل ٶتكەن جىلدىڭ سەيكەس كەزەڭٸمەن سالىستىرعاندا 8,4%-عا كٶپ.
