قازاقستاندا اعزا الماستىرۋ ٸسٸنٸڭ جاي-كٷيٸ قانداي?

1902 جىلى اۆسترييالىق حيرۋرگ ە.ۋلمانن وتاشىلار قوعامىنىڭ كەزەكتٸ وتىرىسىندا العاش رەت بٷيرەكتٸ زەرتحانالىق جاعدايدا ترانسپلانتاتسييالاۋ وتاسىن (يتتٸڭ بٷيرەگٸن ەشكٸگە وتىرعىزعان) ٸسكە اسىرعانى جايلى حابارلاما جاسادى. ونىڭ بۇل باعىتتاعى جۇمىسىن اقش-تىڭ چيكاگو ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ كلينيكاسىندا ا.كاررەل جالعاس­تىرىپ, 1904 جىلى بٷيرەك الماس­تىرۋ وپەراتسيياسىن جٷرگٸزدٸ. سٶي­تٸپ, ترانسپلانتولوگييانى دامىتۋدا سٸڭٸرگەن ەڭبەكتەرٸ ٷشٸن اقش عالىمدارى اراسىندا تۇڭعىش نوبەل سىيلىعىنا يە بولعان عالىم الەكسيس كاررەل بولدى. ەلەم عالىمدارىنىڭ ٸزدەنٸستەرٸنٸڭ ارقاسىندا 1953 جىلى بيللينگەم, برەنت جەنە مەداۆا «جاساندى بٷيرەك» اپپاراتىن ويلاپ شىعاردى. كٶپ ۇزاماي دەرٸگەرلەر حيۋم, مەرريل جەنە تورن العاش رەت ادامدارعا بٷيرەك الماستىرۋ وتالارىن جاساپ, تەجٸريبەگە ەنگٸزدٸ.

باۋىردى الماستىرۋ پروبلەمالارى بٷيرەكتەن كەيٸن ەكٸنشٸ بولىپ قولعا الىندى. بۇل باعىتتا 1955-1965 جىلدارى زەرتحانالىق-تەجٸريبەلٸك زەرتتەۋلەر يتتەر مەن جانۋارلاردا تٷبەگەيلٸ جٷرگٸزٸلدٸ (ەسٸرەسە ۋەلچۋ باستاعان توپ). 1963 جىلى 6 رەت ادامعا باۋىر الماس­تىرۋ وتاسى جاسالدى. بٸراق ونىڭ بارلىعى سەتسٸز اياقتالدى. اقش جەنە انگلييا عالىم-دەرٸگەرلەرٸ شتارتسل,مارچورو (چيكاگو), كەلي باۋىر الماستىرۋ ٸسٸندە ەرەكشە قول جەتكٸزدٸ. 1969 جىلى وتا جاسالعان 91 اۋرۋدىڭ 10 عانا تٸرٸ قالدى. ال 1970 جىلدىڭ باسىندا ەلەمدە 133 ناۋقاسقا باۋىر الماس­تىرۋ وتاسى جاسالىپ, ونىڭ 12-سٸ تٸرٸ قالدى.

– قازاقستاندا ورگاندى ترانسپلانتاتسييا (باۋىر الماس­تىرۋ) وپەراتسيياسى تۇڭعىش رەت ا.ن.سىزعانوۆ اتىنداعى عىلىمي زەرتتەۋ حيرۋرگييالىق ينستيتۋتىندا (الماتى) 1997 جىلى جاسالدى. 2000-جىلدارى پروفەسسور جاقسىلىق دوسقاليەۆ باستاعان عالىم-وتاشىلار باۋىر تسيرروزىندا باۋىر جاسۋشالارىن الماس­تىرىپ سالۋدى تەجٸريبەگە ەنگٸزدٸ.

2009 جىلدان باستاپ ەلٸمٸزدە لەيكوز اۋرۋلارىنا شالدىققان بالالارعا سٷيەك مايىن الماستىرۋ وپەراتسيياسى جاسالا باستادى. ەگەر 2009 جىلى ەلٸمٸزدە ورگاندار مەن سٷيەك مايىنا بار-جوعى 4 وتا جاسالعان بولسا, 2012 جىلى ولاردىڭ سانى 74-كە, ال 2013 جىلدىڭ جارتى جىلىندا 93-كە جەتتٸ.

قازٸرگٸ كەزدە ترانسپلانتاتسييا ەكسپەريمەنتتٸ بيولوگييا مەن مەديتسينادا اۋتو- (ٶز تٸندەرٸن ترانسپلانتاتسييالاۋ), گومو- (سونداي تٷردٸڭ دونورىنان ترانسپلانتاتسييالاۋ) جەنە گەتەروترانسپلانتاتسييا (باسقا تٷردٸڭ دونورىنان ترانسپلانتاتسييالاۋ, مىسالى, يتكە قوياننان) كەڭٸنەن قولدانىلادى. ترانسپلانتاتقا قويىلاتىن باس­تى شارتتار: مەيٸت جاس ادامدٸكٸ بولعانى جٶن; قان قىسىمى قايتىس بولعانشا قالىپتى دەڭگەيدە بولۋى; قاتەرلٸ ٸسٸك نەمەسە جۇقپالى اۋرۋمەن اۋىرماعاندىعى; اۋرۋحانادا قايتىس بولۋى (نەمەسە ادام قايتىس بولار الدىندا بٸرنەشە ساعات اۋرۋحانادا بولعانى) قاجەت.

2012 جىلدىڭ 8 تامىزىندا قا­زاقستان كارديوحيرۋرگتەرٸ سوزىل­مالى جٷرەكتٸڭ جەتٸسپەۋشٸلٸگٸ دياگنوزى قويىلعان قوستاناي وبلى­سىنداعى رۋدنىي قالاسىنىڭ تۇرعىنى 38 جاستاعى جەنٸبەك وسپانوۆقا دونورلىق جٷرەك ترانسپلانتاتسيياسىن جاسادى. بۇل وتا ەلٸمٸزدٸڭ جەتەكشٸ كارديوحيرۋرگٸ, مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ دوك­تورى يۋريي پيا مەن چەحييانىڭ كار­ديوحيرۋرگٸ جان پيركتىڭ قاتى­سۋىمەن جٷزەگە استى. مۇنداي كٷردەلٸ وتا وتاندىق دەرٸگەرلەردٸڭ جوعارى كەسٸبي بٸلٸكتٸلٸگٸنٸڭ, سونداي-اق ۇلتتىق مەديتسينالىق حول­دينگٸنٸڭ 3-كلينيكاسىنىڭ – رەس­پۋبليكالىق جەدەل جەردەم عىلىمي ورتالىعىنىڭ, ۇلتتىق كار­ديو­حيرۋرگييا عىلىمي ورتالى­عى مەن رەسپۋبليكالىق دياگنوستيكالىق ورتالىعىنىڭ جەدەل جەنە ٷيلەسٸمدٸ جۇمىستارىنىڭ ارقاسىندا مٷمكٸن بولدى. سەبەبٸ, مي ٶلٸمٸ تٸركەلگەن ەلەۋەتتٸ دونور تۋرالى مەلٸمەت جەدەل جەردەم عىلىمي ورتالىعىنان تٷسكەن. وسى اقپار تٷسكەن بەتتە ۇلتتىق كارديو­حيرۋرگييا عىلىمي ورتالىعىنىڭ بٸر توپ دەرٸگەرٸ دونور جٷرەگٸنٸڭ جاعدايىن باعالاپ, جٷرەكتٸ ترانسپلانتاتسييالاۋعا كەزەكتە تۇرعان پاتسيەنتتەردٸڭ تٸندەرٸنٸڭ ٷيلەسٸمدٸلٸگٸنە يممۋنولوگييالىق زەرتتەۋلەر جٷرگٸزۋدٸ باستاعان. ال رەسپۋبليكالىق دياگنوستيكالىق ورتالىعى لابوراتوريياسىنىڭ ماماندارى تەۋلٸك بويى بارلىق قاجەتتٸ زەرتتەۋلەردٸ جٷرگٸزدٸ. سٶيتٸپ, ميىنا قان قۇيىلىپ قايتىس بولعان 46 جاستاعى ەيەل­دٸڭ جٷرەگٸن 38 جاستاعى پاتسيەنت­كە بەرۋ تۋرالى شەشٸمگە كەلگەن. ال يگور ۆوروتنيكوۆ ەسٸمدٸ ازامات اناسىنىڭ جٷرەگٸن ترانس­پلان­تاتسييالاۋعا كەلٸسٸم بەرۋ-بەرمەۋدٸ تەۋلٸك بويى ويلانعان. مۇنداي شەشٸم قابىلداۋ وعان دا وڭاي سوقپاعانى انىق. الايدا, ول وسى شەشٸمٸ ارقىلى ٷلكەن گۋمانيستٸك قادامعا باردى. وتا سەتتٸ ٶتتٸ. اناسىنىڭ جٷرەگٸ ترانسپلانتاتسييالانعان ناۋقاس جەنٸبەك وسپانوۆتىڭ جاعدايى وتانىڭ كٷردەلٸلٸگٸنە ساي, ديناميكاسى تۇراقتى بولدى. 22 كٷننەن كەيٸن كلينيكادان ٷيٸنە شىقتى. ەزٸرشە ول دەرٸگەرلەردٸڭ باقىلاۋىندا.

وسىدان 5 جىل بۇرىن بٸز مۇنداي وتا جاساۋ تۋرالى تەك ارمانداپ كەلسەك, ەندٸ, مٸنە, سوعان ەلباسىمىزدىڭ سارابدال ساياساتى مەن دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن قولداۋىنىڭ ارقاسىندا قولىمىز جەتٸپ وتىر. بۇل وتا – بٸزدٸڭ حولدينگتٸڭ عانا ەمەس, قازاقستاندىقتاردىڭ دا جەڭٸسٸ. وسىدان بٸر جىل بۇرىن ەلباسى ۇلتتىق عىلىمي كارديوحيرۋرگييالىق ورتالىقتى اشقان كەزدە, بٸزدٸڭ الدىمىزعا وسى ورتالىقتا بٷگٸنگٸ تاڭداعى مەديتسيناداعى الدىڭعى قاتارلى وزىق تەحنولوگييالاردى ەنگٸزۋ تۋرالى تاپسىرما بەرگەن بولاتىن. جٷرەك الماستىرۋ وتاسىن قازاقستاندىق مەديتسينانىڭ مەملەكەت باسشىسى تاپسىرماسىن سەتتٸ جٷزەگە اسىرعانىن كٶرسەتەدٸ, – دەپ حابارلادى سول كەزدەگٸ دەنساۋلىق ساقتاۋ ۆيتسە-مينيسترٸ ە.بايجٷنٸسوۆ.

دەرٸگەرلەر دەرەگٸنە جٷگٸنسەك, جاساندى جٷرەك ادام ٶمٸرٸن 5-6 جىلعا, ال جٷرەكتٸ ترانسپلانتاتسييالاۋ ەمدەلۋشٸنٸڭ ٶمٸرٸن 15-20 جىلعا دەيٸن ۇزارتادى ەكەن. ال بٸزدٸڭ ەلدٸڭ زاڭى كٶز جۇمعان ناۋقاستىڭ ورگانىن تۋىستارىنىڭ رۇقساتىمەن ترانسپلانتاتسييالاۋعا رۇقسات بەرەدٸ. سوعان قاراماستان, ەشكٸم تۋىسىنىڭ ورگانىن دونورلىققا قيمايدى. «ەندٸ دونور بولعان ادامنىڭ تۋىستارىنا مەملەكەت تاراپىنان كٶمەك بەرۋ تۋرالى ٶزگەرٸستەردٸ دەنساۋلىق ساقتاۋ كودەكسٸنە ەنگٸزٸپ جاتىرمىز. بيىل ول ٶزگەرٸستەر كٷشٸنە ەنەدٸ. بەلكٸم, سوندا حالىقتىڭ تٷسٸنٸگٸ ٶزگەرەتٸن بولار», – دەيدٸ دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ قىزمەتكەرلەرٸ. ٶيتپەگەندە, بٷگٸنگٸ تاڭدا ەلٸمٸزدە ورگان الماستىرۋ كەزەگٸندە تۇرعان 7 مىڭنان استام ادامنىڭ ارمان-تٸلەگٸن ورىنداۋ مٷمكٸن بولماي قالادى.

ەلٸمٸزدٸڭ باس ترانسپلانتولوگى عاني قۇتتىمۇراتوۆتىڭ ايتۋىنشا, سول 7 مىڭنىڭ تەڭ جارتىسى بٷيرەك الماستىرۋ كەزەگٸندە تۇرعاندار. ولاردىڭ باسىم بٶلٸگٸ 35-40 جاستاعى ناۋقاستار. اراسىندا ٶمٸر بويى دياليز الىپ جٷرگەندەر دە بار. بٸراق سونىڭ بٸرلٸ-جارىمى عانا وپەراتسييا ٷستەلٸنە جاتادى. كٶپ جاعدايدا بٷيرەكتٸ تۋىستارى بەرەدٸ. ال جٷرەكتٸ ترانسپلانتاتسييالاۋعا قازاقستان تاريحىندا العاش رەت كەلٸسٸم بەرٸلٸپ وتىر. اناسىنىڭ جٷرەگٸن جەنٸبەك وسپانوۆقا, بٷيرەگٸن ەۆگەنيي كۋرتس اتتى ازاماتقا بەرۋگە كەلٸسٸم بەرگەن جٸگٸتتٸڭ ەرلٸگٸ ٶزگەلەرگە ٷلگٸ بولسا, قانەكي. مارقۇم گالينا ۆوروتنيكوۆانىڭ جٷرەگٸ مەن بٷيرەگٸ ەكٸ ادامنىڭ ٶمٸرٸن ۇزارتىپ, ولاردىڭ جاقىندارىن قۋانىشقا بٶلەپ وتىر.

دونوردىڭ اعزاسىن الۋعا كەلٸسٸم بەرگەن وتباسىنىڭ يگٸلٸكتٸ ٸسٸ تاڭدانۋ مەن قوشەمەتكە لايىق. سەبەبٸ, قولدانىستاعى زاڭناماعا سەيكەس, دونوردىڭ نەمەسە ونىڭ تۋىسقاندارىنىڭ تٸرٸ كەزٸندە باس تارتقان جاعدايدا اعزالارىن الۋ پروتسەسٸ جٷرگٸزٸلمەيدٸ. ال ەگەر دونور بولسا, قازاقستان ٸشكٸ اعزالاردى ترانسپلانتاتسييالاۋعا دايىن. ول ٷشٸن قازٸر ەلٸمٸزدە مىقتى كادرلىق, ينتەللەكتۋالدىق, عىلىمي جەنە رەسۋرستىق ەلەۋەت تە, جاقسى ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازا دا بار.

2013 جىلدىڭ جازىندا پروفەسسور توقان سۇلتانەليەۆ استاناداعى رەسپۋبليكالىق جەدەل مەديتسينالىق جەردەم ورتالىعىندا باۋىر الماس­تىرۋ وتاسىن ٶزٸمٸزدٸڭ وتاندىق دەرٸگەرلەردٸڭ كٶمەگٸمەن سەتتٸ اياقتاپ شىقتى. ال الماتىداعى №7 كلينيكالىق اۋرۋحانادا ونىڭ باس دەرٸگەرٸ, پروفەسسور بولات بايماحانوۆ باسقارعان وتاشىلار توبى بٷيرەك پەن باۋىردى الماس­تىرۋ وپەراتسييالارىن جاساۋعا كٸرٸستٸ. بۇل باعىتتا جاسالعان ولاردىڭ العاشقى قادامدارى قۋانارلىق. بۇل جاعىمدى ٸستەر كٶپ جىلدار بويى عالىم-دەرٸگەرلەردٸڭ الدارىنا قويعان ٷلكەن ارمانى ەدٸ.

بٸزدٸڭ ەلٸمٸزدە بٷيرەك اۋىس­تىرۋ وپەراتسيياسى ا.ن.سىزعانوۆ اتىنداعى حيرۋرگييا عىلىمي ورتالىعىندا 1978 جىلدان باس­تاپ جاسالۋدا. وسىناۋ ۋاقىت ارالىعىندا قازاقستاندا 700-گە جۋىق ناۋقاس بٷيرەگٸن الماستىردى.

بٷيرەك الماستىرۋ وپەراتسييا­لارىن 2013 جىلى شىمكەنت قالا­لىق جەدەل جەردەم اۋرۋحاناسىن­دا ونىڭ باس دەرٸگەرٸ, پروفەسسور مەدي بيعاليەۆ وڭتٷستٸك كورەيا حيرۋرگتەرٸمەن بٸرلەسە وتى­رىپ, وبلىستىق ەكٸمدٸكتٸڭ قولداۋى­مەن ٸسكە اسىردى. وسى ەمدەۋ مەكە­مەسٸندە بٸر جىلدىڭ ٸشٸندە 11 ناۋقاسقا بٷيرەك ترانسپلانتاتسيياسى جاسالدى. ەرينە, بۇل شىمكەنتتٸك ەرٸپتەستەرٸمٸزدٸڭ ٷلكەن جەتٸستٸگٸ ەكەنٸن مويىنداۋىمىز كەرەك.

تاياۋدا, ياعني 2016 جىلى اس­تانا­داعى ۇلتتىق كارديوحيرۋرگييا مەن ونكولوگييا جەنە ترانسپلانتولوگييا عىلىمي ورتالىقتارىنىڭ دەرٸگەرلەرٸ بٸرٸگٸپ بٸر مەزەتتە جٷرەك پەن بٷيرەكتٸ 37 جاستاعى امانگەلدٸ ناپيلوۆ اتتى ناۋقاسقا الماستىرۋ وتاسىن سەتتٸ ورىنداپ شىقتى. مۇنداي وتا وسى كٷنگە دەيٸن تەك اقش-تا, يتالييادا, وڭ­تٷس­تٸك كورەيادا جاسالاتىن. كٶپ ۋاقىت ٶتپەي, 2016 جىلعى 24 قاراشا كٷنٸ استانالىق وتاشى-پروفەسسور ەڭ­بەك ەرٸ يۋريي ۆلاديميروۆيچ پيا ٶز كومانداسىمەن 67 جاستاعى ٶكپە­سٸنٸڭ اقاۋى بار اۋىر ناۋقاسقا ٶكپە اعزاسىن سەتتٸ الماستىرىپ شىقتى. وتا 10 ساعاتقا سوزىلدى. بۇل وتاندىق حيرۋرگييادا ٷلكەن جەتٸستٸك بولدى. سٶيتٸپ, ەلٸمٸزدە ترانس­پلان­تو­لوگييا كٶكجيەگٸ كەڭەيە تٷستٸ. ەلٸمٸز­دٸڭ دەرٸگەرلەرٸ مەديتسينانى ەلەم­دٸك جوعارى دەڭگەيگە جەتكٸ­زۋگە با­تىل بەل بايلاپ وتىر. وعان بٸزدٸڭ ەلدە بارلىق مٷمكٸنشٸلٸك جاسالعان.

دەگەنمەن, بٸزدە جوعارىدا اتاپ ٶتكەنٸمٸزدەي, ناۋقاس اعزاسىن الماستىراتىن دونورلىق بٷيرەك, باۋىر, جٷرەك جەنە باسقا ورگاندار تاپشى, ياعني دونور جوقتىڭ قاسى. بولعان كٷننٸڭ ٶزٸندە دونور بولاتىن ادامنىڭ دەنساۋلىعى جارامايدى نەمەسە قان توبى, يممۋندىق جٷيەلەرٸ سەيكەس كەلمەيدٸ. سونىمەن قاتار, كەيدە دٸني اعىمعا بەرٸلٸپ, ۇلتتىق مەنتاليتەتكە ۇرىنىپ ترانسپلانتاتسيياعا كەدەرگٸ جاسالىپ جاتاتىنى جاسىرىن ەمەس.

جىنىسى, تەگٸ, نەسٸلٸ, تابيعاتى, ٶمٸر سٷرۋ ورتاسى, تٸپتٸ ٸشٸپ-جەيتٸن تاماعى مٷلدەم بٶلەك اعزانىڭ بٷيرەگٸن جاتسىنۋ مٷمكٸن بە نەمەسە بٶتەن ادامنىڭ ورگانى قانشالىقتى سٸڭٸسٸپ كەتەدٸ دەگەن ساۋال كٸمدٸ دە بولسا بەي-جاي قالدىرمايتىنى سٶزسٸز. نەفرولوگتاردىڭ ايتۋىنشا, بٷيرەك (جٷرەك, باۋىر جەنە باسقا دا اعزالار) ادامنىڭ جىنىسىنا, جاسىنا, ۇلتىنا قارامايدى, تٸندەر يممۋندى-بيولوگييالىق جاعىنان سەيكەس كەلسە, جاراي بەرەدٸ. دەمەك, بٷيرەك اۋىستىرۋ ٷشٸن جاڭا بٷيرەك پەن ناۋقاس ادامنىڭ ٸشكٸ اعزاسىنىڭ 12 فاكتورى تولىق سەيكەس كەلۋٸ شارت. سوندا عانا اۋىستىرىلعان بٶگدە بٷيرەك قالىپتى جۇمىس ٸستەيدٸ. بٷيرەگٸ الماستىرىلعان ازامات­تار جٸتٸ باقىلاۋدا بولادى. سەبە­بٸ, ناۋقاستاردىڭ قان قىسىمى كٶتە­رٸلەدٸ. بۇل – بٸرٸنشٸدەن. ەكٸنشٸدەن, اۋىستىرىلعان بٷيرەك قانشا دەگەنمەن ٶزگە ادامدٸكٸ بولعاننان كەيٸن, اعزادا تٷرلٸ اۋىرسىنۋلار پايدا بولۋى مٷمكٸن. سوندىقتان ولار تۇراقتى تٷردە دەرٸ ٸشٸپ جٷرۋٸ تيٸس. ولارعا ارنايى تٸزٸمگە ەنگەن دەرٸلەر اقىسىز بەرٸلەدٸ. تىم ەرتە باستالىپ, جانعا باتپاي جٷرە بەرەتٸن قاۋٸپتٸ اۋرۋدىڭ الدىن الۋ ٷشٸن شانشۋ, سىزداۋ سىندى بەلگٸلەرٸ بٸلٸنە باستالىسىمەن-اق, ماماندارعا قارالىپ, تيٸستٸ ەم قابىلداۋى كەرەك. ەمدەلۋ ٷشٸن دەرٸگەر تاراپىنان ناقتى دياگنوز قويىلۋى شارت. ٶكٸنٸشكە قاراي, كەيبٸر جاعدايدا ەرتەرەك باستالعان بٷيرەكتٸڭ سوزىلمالى جەتٸسپەۋشٸلٸگٸن دەل انىقتاۋ قيىنعا سوعادى. ٶيتكەنٸ, جىلدار بويى بەلگٸ بەرمەگەن كەسەل سالدارىنان بٷيرەكتٸڭ كٶپتەگەن نەفروندارى ٶلٸپ قالۋى مٷمكٸن. قالاي دەسەك تە, ەربٸر ادام ٶز دەنساۋلىعىنىڭ يەسٸ. سوندىقتان «اۋىرىپ ەم ٸزدەگەنشە, اۋىرمايتىن جول ٸزدە» دەگەن قاعيدانى بەرٸك ۇستانعان ابزال.

يە, قازاقستاندىق دەرٸگەرلەر ەل سەنٸمٸ مەن ٷمٸتٸن اقتاپ, حالىق دەنساۋلىعىن ساقتاۋ ٸسٸنە ەلەۋلٸ ٷلەس قوسۋدا. ولاردى الدا تالاي بيٸك ماقساتتار مەن شىرايلى ٸستەر كٷتٸپ تۇر. سوڭعى جىلدارى ەلٸمٸزدە جٷرەك, باۋىر الماستىرۋ وتالارى سەتتٸ جاسالىپ, وتاندىق مەديتسينانىڭ العا باسۋى, ٸلگەرٸ جىلجۋى بايقالسا, الداعى كەلەر جىلدارى ۇيقى بەزٸن, ٸشەك, ەندوكريندٸك بەزدەردٸ جەنە دە باسقا كٷردەلٸ اعزالاردى الماس­تىرۋ وپەراتسييالارى كٷتٸپ تۇر. ٶكٸنٸشكە قاراي, دونور مەسەلەسٸ (ەسٸرەسە, جٷرەك, باۋىر, بٷيرەك سيياقتى ورگانداردى تابۋ) ەلٸمٸزدە تولىق شەشٸمٸن تاپقان جوق. جٷرەك, باۋىر, بٷيرەك سەكٸلدٸ ورگانداردى اۋىر سىرقاتى بار جاندارعا الماستىرۋعا سول دونورلاردىڭ تاپشىلىعى قولبايلاۋ بولىپ وتىر. ەزٸرشە كٶبٸنە قانداس تۋىس­تارى عانا (ەكپەسٸ سٸڭلٸسٸنە, اناسى قىزىنا, ەكەسٸ بالاسىنا, ت.س.س.) باۋىرىنىڭ بٸر بٶلٸگٸن ٶزٸنٸڭ ەڭ جاقىن تۋىسىنا «سىيلاپ» جاتىر. ينسۋلت, جول اپاتىنان قايتىس بولعان كٸسٸلەردٸڭ ورگاندارىن تەك باسقا ۇلتتاردان «الۋعا» مٷمكٸنشٸلٸك بولىپ تۇر دا, بٸزدٸڭ قانداستارىمىز بۇل ٸسكە ٷركە قاراپ, دونورلىققا كەلٸسٸمٸن بەرمەۋدە. ەگەر بۇل مەسەلە شەشٸلسە, قانشاما ادامنىڭ ٶمٸرٸن ۇزارتۋعا, ولارعا جەنە ونىڭ جاقىندارىنا باقىت سىيلاۋعا مٷمكٸنشٸلٸك تۋار ەدٸ, شٸركٸن!

«دونور» دەگەن سٶز بٸزگە بۇرىن­نان تانىس. ول لاتىننىڭ «دونو» – «سىيلايمىن», «قۇربان ەتەمٸن» دەگەن سٶزدەرٸنەن ەنگەن. دونور بولۋ (مىسالى, قان تاپسىرۋ) – ەربٸر ادامنىڭ ازاماتتىق پارىزى. مىڭ­داعان ادام جىل سايىن قان دو­نورى بولىپ, نەبٸر سىرقاتقا شالدىققان تانىستارىنا, تۋىسقان-باۋىرلارىنا قولۇشىن بەرٸپ, قان تاپسىرىپ جاتادى. ولار ٶزٸنٸڭ سول ابزال ەرەكەتٸمەن باسقا بٸر ٶمٸ­رٸ قىل ٷستٸندە تۇرعان جانعا ٶمٸر سىيلايدى. دونور بولۋ –قا­يىرىمدىلىعى مەن راحىمى مول ادامداردىڭ قولىنان كەلە­تٸن قۇپتارلىق ٸس. ول ٷشٸن ادام­نىڭ سانا-سەزٸمٸنە دونورلىق قىز­مەتتٸڭ قانشاما پايدالى ەكەنٸن سٸڭٸرە بەرگەنٸمٸز جٶن. ەل­دە­بٸر سەبەپتەرمەن ول دٷنيەگە اتتانىپ بارا جات­قان جان ٶزٸنٸڭ جٷرەگٸن, باۋىرىن, نەمەسە بٷيرەگٸن مىنا جالپاق دٷنيەدە اۋىر سىرقاتتان قينالىپ جٷرگەن پەندەگە «سىيلاپ» كەتسە نەسٸ ارتىق. ونىڭ جٷرەگٸ باسقا بٸرەۋدٸڭ كەۋدەسٸندە سوعىپ تۇرسا, بٷيرەگٸ باسقا جاننىڭ ٶمٸرٸن ۇزارتىپ جاتسا, ونىڭ نەسٸ بار! سٶيتٸپ, ٶلٸمنەن كەيٸن دە ٶمٸر بار ەكەنٸن باسقالارعا, جالپى قوعامعا كٶرسەتٸپ جاتساق, نۇر ٷستٸنە نۇر بولار ەدٸ. ترانسپلانتولوگييانىڭ ادامنىڭ ٶمٸرٸن ۇزارتاتىنىن, سىرقاتقا دەرتٸنەن ايىعىپ, تولىققاندى ٶمٸر سٷرۋ قۋانىشىن سىيلايتىنىن ەستە ۇستاعانىمىز جٶن. ەرينە, ترانس­پلانتولوگييانىڭ تيٸمدٸ جاقتارىن, ونىڭ قاجەتتٸلٸگٸن ەلٸ دە ەلدٸڭ سا­ناسىنا جەتكٸزٸپ, بۇل مەسەلەگە كٶز­قاراستارىن ٶزگەرتكەنٸمٸز ورىندى.

ساعىندىق وردابەكوۆ,

مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور.

تاراز