بٷگٸن, 11 جەلتوقساندا قر مەملەكەتتٸك حاتشىسى قىرىمبەك كٶشەرباەۆتىڭ قاتىسۋىمەن قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى كەڭەسٸنٸڭ وتىرىسى ٶتتٸ, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات" قحا باسپاسٶز قىزمەتٸنە سٸلتەمە جاساپ.
القالى كەڭەسكە نۇر-سۇلتان, الماتى, شىمكەنت قالالارى جەنە وبلىستار ەكٸمدەرٸ – قحا تٶراعالارى, قر پارلامەنتٸ مەجٸلٸسٸنٸڭ دەپۋتاتتارى, ورتالىق مەملەكەتتٸك ورگانداردىڭ باسشىلارى, قحا كەڭەسٸنٸڭ مٷشەلەرٸ قاتىستى.
كٷن تەرتٸبٸندە تۇڭعىش پرەزيدەنت – ەلباسى, قحا تٶراعاسى ن.ە.نازارباەۆتىڭ بەيبٸتشٸلٸك پەن كەلٸسٸم ساياساتىن جٷزەگە اسىرۋ مەسەلەلەرٸ, سونداي-اق ەلٸمٸزدٸڭ تەۋەلسٸزدٸگٸن نىعايتۋداعى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ رٶلٸ قاراستىرىلدى.
ٶز سٶزٸندە مەملەكەتتٸك حاتشى «بٷگٸن ەتنوسارالىق قارىم-قاتىناستاردى دامىتۋدىڭ جاڭا كەزەڭٸنٸڭ ۋاقىتى كەلدٸ.
11 قاراشادا ٶتكەن اسسامبلەيا كەڭەسٸندە ەلباسى ەتنوسارالىق قارىم-قاتىناس سالاسىندا جاڭا ينكليۋزيۆتٸ ساياساتقا سۇرانىس بارىن باسا ايتتى. اسسامبلەيا تٶراعاسى الداعى ۋاقىتتا قوعامنىڭ بٸرٸگۋ ٷدەرٸستەرٸن تەرەڭدەتۋگە باعىتتالعان شارالاردى ەزٸرلەۋ ماڭىزدى ەكەنٸن تاپسىردى.
«قازاقستاننىڭ ەتنيكالىق جەنە مەدەني الۋان تٷرلٸلٸگٸن –بەسەكەلەستٸك ارتىقشىلىققا جەنە ەلدٸڭ تەۋەلسٸزدٸگٸ مەن دامۋىن نىعايتۋعا ارنالعان قۇرالعا» ترانسفورماتسييالاۋ قاجەتتٸلٸگٸ بەلگٸلەندٸ.
بٸرلٸك پەن كەلٸسٸمنٸڭ ەلەۋمەتتٸك كاپيتالىن نىعايتۋ, ەتنوستار اراسىنداعى ٶزارا ەرەكەتتەستٸكتٸڭ جاڭا الاڭدارىن قالىپتاستىرۋ, ەتنيكالىق مەسەلەنٸ ساياسيلاندىرۋعا جول بەرمەۋ, ەتنيكالىق نەگٸزدەگٸ كەز كەلگەن جانجالدى بەيتاراپتاندىرۋ ماڭىزدى ەكەنٸن كٶرٸپ وتىرمىز. بۇل – بارلىق بيلٸك ينستيتۋتتارى مەن ازاماتتىق قوعامنىڭ مەسەلەسٸ.
بيىل قىسقا مەرزٸمدە ەلٸمٸزدەگٸ ەتنوسارالىق پروتسەستەردٸ باسقارۋعا قاتىستى ەدٸستەمەلەردٸ اۋىستىرۋعا باعىتتالعان اۋقىمدى جۇمىس اتقارىلدى. ولار ينستيتۋتسيونالدى تٷردە انىقتالعان سيپاتقا يە بولىپ وتىر.
اسسامبلەيانىڭ بارلىعى سەنٸم بٸلدٸرەتٸن جالپى ازاماتتىق, ساياساتتان تىس جەنە جالپىحالىقتىق ينستيتۋت رەتٸندە قۇرىلىمدىق جەنە ساپالىق تۇرعىدان جۇمىسىن قايتا باستاپ جاتقان جايى بار.
قوعامدىق سانانى جاڭعىرتۋ جٶنٸندەگٸ ۇلتتىق كوميسسييانىڭ جاقىندا ٶتكەن وتىرىسىندا بٸز «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىنىڭ 2020 جىلى ٸسكە اسىرىلۋىن قورىتىندىلاپ, جۇمىستىڭ الداعى ۋاقىتتاعى باسىمدىق بەرٸلەتٸن باعىتتارىن ايقىندادىق.
جاڭا جاعدايلاردى ەسكەرە وتىرىپ, بٸرقاتار جاڭا جوبالار ەنگٸزٸلدٸ, ونى تەجٸريبەلٸك تۇرعىدان تولىق قامتۋ جەنە تەرەڭدەتۋ بويىنشا ارنايى جول كارتاسى ەزٸرلەندٸ. ونىڭ نەگٸزگٸ مەنٸ – ۇلتتىڭ بەسەكەگە قابٸلەتتٸلٸكتٸ ارتتىرۋ» دەپ اتاپ ٶتتٸ.
مەملەكەتتٸك حاتشى قورىتىندىلاي كەلە: «بٷگٸن بٸز جاڭا VII شاقىرىلىمداعى پارلامەنت مەجٸلٸسٸنٸڭ دەپۋتاتتىعىنا كانديداتتار ۇسىنىپ وتىرمىز. مەملەكەت باسشىسى اسسامبلەيانىڭ XXVIII سەسسيياسىن شاقىرۋ تۋرالى ٶكٸمگە قول قويدى, وندا 9 دەپۋتات سايلانادى. بۇل سايلاۋ الداعى جىلدارداعى ەتنوسارالىق قاتىناستار سالاسىندا ساياساتتىڭ تيٸمدٸلٸگٸن قايتا ارتتىرۋى تيٸس.
اسسامبلەيانىڭ دەپۋتاتتىق كورپۋسىنىڭ جۇمىسىن جەتٸلدٸرٸپ, بولاشاقتاعى قىزمەتٸ مەن ماقسات-مٸندەتتەرٸن قايتا قاراستىرۋ كٷن تەرتٸبٸندە تۇر.
جاڭا جاعدايدا دەستٷرلٸ قالىپتان شىعىپ, جاڭا جولدار قاراستىرىپ ٷيرەنۋ قاجەت.
سوندىقتان اسسامبلەيا جەنە پارلامەنت الدىندا جاقىن بولاشاقتا تۇرعان مٸندەتتەردٸ تاعى بٸر مەرتە ناقتىلاپ, شەشۋ كەرەك دەپ ەسەپتەيمٸن.
بٸرٸنشٸدەن. «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى ۇلتتىق جاڭعىرۋدىڭ ٶزەگٸنە اينالۋى تيٸس.
ەكٸنشٸدەن. ۇلتتىق جاڭعىرۋدىڭ باسىندا مەملەكەتتٸك تٸل مەسەلەسٸ تۇرۋى قاجەت.
قازاق تٸلٸ – ەلەمدەگٸ ەڭ جىلدام دامىپ كەلە جاتقان تٸلدەردٸڭ بٸرٸ. لەكسيكالىق جەنە ەلەۋمەتتٸك بازاسى كەڭەيٸپ, جاڭا قارٸپتٸك كەسكٸنگە كٶشۋ الدىندا.
80% تٷلەكتەر قازاق تٸلٸندە بۇت تاپسىرادى, ال اباي تٸلٸندە سٶيلەيتٸن باسقا ەتنوس ٶكٸلدەرٸ تاڭسىق ەمەس.
بٸز بۇرىنعىداي قازاق تٸلٸن ساقتاۋ قاجەتتٸگٸ تۋرالى مەسەلە كٶتەرمەيمٸز. قازاق تٸلٸ – ەلٸمٸزدە ۇلتارالىق قارىم-قاتىناس تٸلٸنە جەنە بٸرٸكتٸرۋشٸ فاكتورعا اينالۋى ٷشٸن بارلىق جاعداي جاسالعان.
بۇل – بٸزدٸڭ تەۋەلسٸزدٸك جىلدارى قول جەتكٸزگەن ورتاق, اۋقىمدى ەڭبەگٸمٸزدٸڭ جەمٸسٸ.
ٷشٸنشٸدەن. قازاق حالقىنىڭ مەملەكەت قۇرۋشى سۋبەكت رەتٸندەگٸ مەرتەبەسٸن تٷسٸنۋدٸ ناقتى ايقىنداۋ قاجەت.
قازاق حالقى باسقا ەتنوستار ٷشٸن ينتەگراتسييانىڭ تابيعي ورتالىعىنا, ۇلتتىڭ ٶزەگٸنە اينالۋى كەرەك. سونىمەن قاتار بارلىق ەتنوستار قازاقستاننىڭ بولاشاعى ٷشٸن جاۋاپكەرشٸلٸكتٸ بٶلٸسەدٸ. بۇل بارلىق سىندارعا جاۋاپ بەرۋدٸڭ جەنە تەۋەلسٸزدٸكتٸڭ 30 جىلىندا قول جەتكٸزگەن جەتٸستٸكتەردٸ دامىتۋدىڭ جالعىز جولى. بۇل تٷسٸنٸكتٸ قوعامدا تاراتۋ كەرەك.
تٶرتٸنشٸدەن. ەسكٸرگەن كٶزقاراستاردى ساقتاي وتىرىپ, ۇلتتىڭ مودەرنيزاتسييالانۋى مٷمكٸن ەمەس. پاندەمييا جاۋاپكەرشٸلٸك پەن تەرتٸپتٸڭ جوقتىعىن, كەسٸبي قۇزىرەتتٸلٸكتٸڭ, سالاۋاتتى ٶمٸر سالتىنىڭ ماڭىزدىلىعىن كٶرسەتتٸ.
بٸراق, ەڭ ماڭىزدىسى, ەڭبەك – بۇل اقشا تابۋدىڭ مٸندەتٸ ەمەس, ەڭ ۇلى يگٸلٸك, ٶزٸن-ٶزٸ تولىق تانۋ, ەلەۋمەتتٸك قارىم-قاتىناس جەنە قوعامدى مويىنداتۋ مٷمكٸندٸگٸ ەكەندٸگٸ بەلگٸلٸ بولدى. اسسامبلەيانىڭ مٸندەتٸ – ەڭبەك, جاۋاپكەرشٸلٸك, بٸلٸم جەنە كەسٸبي قۇندىلىقتاردى بەلسەندٸ ناسيحاتتاۋ.
بەسٸنشٸدەن. بيىلعى وقيعالار COVID-19 اياسىندا ٶربٸگەن ينفودەمييا نەمەسە ەتنوسارالىق قاتىناستار تاقىرىبىنداعى جالعان جاڭالىقتار بولسىن, حالىقتىڭ دەزينفورماتسيياعا دەگەن وسالدىعىنىڭ جوعارى دەڭگەيٸن كٶرسەتتٸ. بۇل مانيپۋلياتسييانى الىس ماقساتتار ٷشٸن مٷمكٸن ەتەدٸ جەنە بٸزدٸڭ مٸندەتٸمٸز – بۇقارالىق سانادا دەسترۋكتيۆتٸ ٶشپەندٸلٸككە قارسى مەدەني جەنە دٸلدٸك قالقان قۇرۋ»,- دەدٸ.
وتىرىس سوڭىندا قر كونستيتۋتسييالىق زاڭىنىڭ «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى سايلاۋ تۋرالى» 87 بابى جەنە قر زاڭىنىڭ «قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى تۋرالى» 10 بابىنا سەيكەس, قحا كەڭەسٸ اسسامبلەيادان سايلاناتىن قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتٸ مەجٸلٸسٸنٸڭ دەپۋتاتتىعىنا اسسامبلەيادان سايلاناتىن 9 ٷمٸتكەردٸ ۇسىندى.
قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى كەڭەسٸ ۇسىنعان قر پارلامەنتٸ مەجٸلٸسٸنٸڭ دەپۋتاتتىعىنا ٷمٸتكەرلەر
1. ابدراحمانوۆ ساۋىتبەك ابدراحمانۇلى – قر پارلامەنت مەجٸلٸسٸنٸڭ Vٸ شاقىرىلىمىنىڭ قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنان سايلانعان دەپۋتاتى, قحا مٷشەسٸ.
2. اميرحانيان اۆەتيك رۋبەنوۆيچ – باتىس قازاقستان وبلىسى مەسليحاتىنىڭ دەپۋتاتى, باتىس قازاقستان وبلىستىق «ماسيس» ارميان ەتنومەدەني قوعامدىق بٸرلەستٸگٸنٸڭ تٶراعاسى, قحا مٷشەسٸ.
3. بۋلاروۆ يلياس يۋسۋپوۆيچ – جامبىل وبلىسى قورداي اۋدانى سارتٶبە اۋىلدىق وكرۋگٸنٸڭ ەكٸمٸ.
4. دەمەنتەۆا ناتاليا گريگورەۆنا – «كٶكشەتاۋ گۋمانيتارلىق-تەحنيكالىق ليتسەي-مەكتەبٸ» كمم ديرەكتورى.
5. لي يۋريي ۆيسساريونوۆيچ – «قازاقستاننىڭ ۇلتتىق كوللەكتورلار پالاتاسى» زتب تٶراعاسى, قحا كەسٸپكەرلەر قاۋىمداستىعىنىڭ مٷشەسٸ.
6. نابيەۆ ۆاكيل گۋسەينوۆيچ – «باربانگ» كٷردتەر قاۋىمداستىعى» رەسپۋبليكالىق قوعامدىق بٸرلەستٸگٸنٸڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتٸ, قحا مٷشەسٸ.
7. وسين شاميل ابزالەتدينوۆيچ – «قازاقستاندىق تاتار جەنە باشقۇرتتار كونگرەسٸ» رەسپۋبليكالىق قوعامدىق بٸرلەستٸگٸنٸڭ قاراعاندى وبلىسى بويىنشا فيليالىنىڭ ديرەكتورى, قاراعاندى وبلىستىق مەسليحاتىنىڭ دەپۋتاتى, قحا مٷشەسٸ.
8. توحتاسۋنوۆ ۆلاديمير يمتاحۋنوۆيچ – ««جەتىسۋوبلگاز» جشس باس ديرەكتورى.
9. حامەدوۆ ابيلفاس مۋسليموۆيچ – «ەزەربايجاندىقتار قاۋىمداستىعى» رەسپۋبليكالىق قوعامدىق بٸرلەستٸگٸنٸڭ تٶراعاسى, قحا مٷشەسٸ.
ەسكە سالا كەتسەك, 2021 جىلعى 11 قاڭتاردا قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ سەسسيياسىندا 9 مەجٸلٸس دەپۋتاتىن سايلاۋ تٶرتٸنشٸ رەت ٶتەدٸ.
2020 جىلعى 10 جەلتوقساندا مەملەكەت باسشىسى قحا سەسسيياسىن شاقىرۋ تۋرالى تيٸستٸ قاۋلىعا قول قويدى. سەسسييا جەنە داۋىس بەرۋدٸ ٶتكٸزۋ ورنى رەتٸندە بەيبٸتشٸلٸك جەنە كەلٸسٸم سارايى بەلگٸلەندٸ.
ەگەر اسسامبلەيا مٷشەلەرٸنٸڭ جارتىسىنان كٶبٸ قاتىسسا, سەسسييا شەشٸمٸ قابىلداندى دەپ سانالادى. بٷگٸنگٸ كٷنٸ قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ 504 مٷشەسٸ بار.
ەر سايلاۋشى – اسسامبلەيا مٷشەسٸ – جەكە داۋىس بەرەدٸ.
داۋىس بەرۋگە قاتىسقان اسسامبلەيا مٷشەلەرٸنٸڭ 50 پايىزدان جوعارى داۋىسىن جيناعان كانديداتتار سايلاندى دەپ سانالادى.
