قازاق-ٶزبەك قاتىناستارى بۇرىن-سوڭدى بولماعان قارقىنمەن دامىپ كەلەدٸ - توقاەۆ

فوتو: Akorda.kz

قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن شاۆكات ميرزييوەۆ شاعىن جەنە كەڭەيتٸلگەن قۇرامداعى كەلٸسسٶزدەردەن كەيٸن بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى ٶكٸلدەرٸ ٷشٸن بٸرلەسكەن مەلٸمدەمە جاسادى, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات" اقوردانىڭ رەسمي سايتىنا سٸلتەمە جاساپ.

قازاقستان پرەزيدەنتٸ, ەڭ الدىمەن, شاۆكات ميرزييوەۆكە مەملەكەتتٸك ساپارمەن كەلۋگە شاقىرعانى ٷشٸن ريزاشىلىعىن بٸلدٸردٸ. ونىڭ ايتۋىنشا, ٶزبەكستان ۇزاق جىلدار بويى قازاقستاننىڭ وسى ايماقتاعى باستى ستراتەگييالىق سەرٸكتەسٸ بولدى, ال بٷگٸندە سەنٸمدٸ وداقتاسقا اينالدى.

– بەلسەندٸ ساياسي ديالوگتىڭ جەنە ەكٸ ەل ٷكٸمەتتەرٸنٸڭ ٷيلەسٸمدٸ جۇمىسىنىڭ نەتيجەسٸندە قازاق-ٶزبەك قاتىناستارى بارلىق باعىتتا بۇرىن-سوڭدى بولماعان قارقىنمەن دامىپ كەلەدٸ. بٸز جاڭا عانا شاۆكات ميرومونوۆيچ ميرزييوەۆپەن بٸرگە تاريحي كەلٸسٸمدەرگە قول قويدىق. بۇل قۇجاتتاردىڭ مەملەكەتتەرٸمٸز اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق پەن ٶزارا باۋىرلاستىق قارىم-قاتىناستار جىلناماسىنا التىن ەرٸپپەن جازىلاتىنىنا كەمٸل سەنەمٸن. قازاقستان مەن ٶزبەكستان اراسىنداعى وداقتاستىق قاتىناستار تۋرالى شارت حالىقتارىمىزدىڭ بايلانىسىن ودان ەرٸ نىعايتۋعا دەگەن ٶزارا ۇمتىلىسىن بٸلدٸرەدٸ جەنە ەلدەرٸمٸزدٸڭ تٷبەگەيلٸ مٷددەلەرٸنە ساي كەلەدٸ, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.

سونىمەن قاتار پرەزيدەنت مەملەكەتتەرٸمٸزدٸڭ ورتاق شەكاراسىن قۇقىقتىق تۇرعىدا قامتاماسىز ەتكەن, بولاشاق ۇرپاق اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتىڭ مىزعىماس نەگٸزٸن قالاعان مەملەكەتتٸك شەكارانى دەماركاتسييالاۋ تۋرالى شارتقا قول قويىلۋىن جوعارى باعالادى. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇل قادام عاسىرلار بويعى دوستىعىمىز بەن تاتۋ كٶرشٸلٸك قاتىناستارىمىزدى ساقتاۋ جٶنٸندەگٸ بابالار ٶسيەتٸنٸڭ ورىندالعانىن كٶرسەتەدٸ.

كەلٸسسٶزدەر بارىسىندا مەملەكەتتەر باسشىلارى قازاقستان مەن ٶزبەكستاننىڭ ەكٸجاقتى ساۋدا سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى ودان ەرٸ نىعايتۋ ٷشٸن وراسان زور ەلەۋەت بار دەگەن ورتاق بايلامعا كەلدٸ.قاسىم-جومارت توقاەۆ بٸرلەسكەن ٸس-شارالاردىڭ نەتيجەسٸندە بىلتىر تاۋار اينالىمى شامامەن 4 ميلليارد دوللارعا جەتكەنٸن, بۇل قارقىن بيىل دا ساقتالىپ وتىرعانىن اتاپ ٶتتٸ. بيىل جىل قورىتىندىسى بويىنشا تاۋار اينالىمى شامامەن 5 ميلليارد دوللارعا جەتەدٸ.

– ساۋدا-ساتتىقتى ودان ەرٸ دامىتۋ ماقساتىندا تاۋارلار نومەنكلاتۋراسىن كەڭەيتۋ جەنە ەلدەرٸمٸزدٸڭ ساۋدا-ەكونوميكالىق ىقپالداستىعىن تەجەيتٸن كەدەرگٸلەردٸ جوسپارلى تٷردە جويۋ ٷشٸن تيٸستٸ شارالار قابىلداۋعا كەلٸستٸك, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.

سونداي-اق ٶنەركەسٸپ كووپەراتسيياسى سالاسىنداعى ٶزارا ٸس-ەرەكەتتٸ كەڭەيتۋ باسىم مٸندەت رەتٸندە اتاپ ٶتٸلدٸ. ماشينا جاساۋ, فارماتسەۆتيكا, قۇرىلىس جەنە جەڭٸل ٶنەركەسٸپ سالالارىندا 10 بٸرلەسكەن كەسٸپورىن اشىلىپ, تابىستى جۇمىس ٸستەپ جاتقانى تۋرالى ايتىلدى.

– بٷگٸن ٶزبەكستان پرەزيدەنتٸمەن بٸرگە ٶنەركەسٸپتٸك ىنتىماقتاستىقتى ودان ەرٸ نىعايتۋعا ىقپال ەتەتٸن بٸرقاتار بٸرلەسكەن ٸرٸ جوبانى ٸسكە قوستىق. سونىمەن قاتار كەشە ايماقارالىق بيزنەس-فورۋم اياسىندا قۇنى 2,5 ميلليارد دوللاردان اساتىن ٶزارا تيٸمدٸ كوممەرتسييالىق كەلٸسٸمشارتتارعا قول قويىلدى. جالپى, ساپار قورىتىندىسى بويىنشا قۇنى 8 ميلليارد دوللاردان اساتىن ينۆەستيتسييالىق كەلٸسٸمدەر مەن ەكٸجاقتى قۇجاتتارعا قول قويىلدى. مەملەكەتتەرٸمٸز اراسىنداعى سەرٸكتەستٸكتٸ كەڭەيتۋگە حالىقارالىق ٶنەركەسٸپتٸك كووپەراتسييا ورتالىعى تىڭ سەرپٸن بەرۋگە تيٸس. ول ورتالىق ازيياداعى ەڭ ٸرٸ ساۋدا-ٶنەركەسٸپ حابىنا اينالىپ, ەلدەرٸمٸزدٸڭ كٶلٸك-لوگيستيكالىق مٷمكٸندٸكتەرٸن كەڭەيتەدٸ, – دەدٸ پرەزيدەنت.

قاسىم-جومارت توقاەۆ اگروٶنەركەسٸپ سالاسىنداعى ٶزارا ساۋدا كٶلەمٸن ۇلعايتۋ پەرسپەكتيۆالارىنا نازار اۋداردى. بيىل 9 ايدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ەلدەرٸمٸز اراسىنداعى اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنداعى تاۋار اينالىمى 30 پايىزعا ارتىپ, 1 ميلليارد دوللاردان استى.

– بٸز ەت ٶنٸمدەرٸن ٶندٸرەتٸن, ٶڭدەيتٸن, كٶكٶنٸستەر مەن جەمٸس-جيدەكتەردٸ قاپتايتىن, مايلى داقىلدار, بيداي, كارتوپ ٶسٸرەتٸن بٸرلەسكەن كەسٸپورىندار اشۋ مٷمكٸندٸگٸن قاراستىرۋ ٷشٸن ٷكٸمەتتەرٸمٸزگە تاپسىرما بەرۋگە كەلٸستٸك. سونداي-اق اگروٶنەركەسٸپ كەشەنٸ سالاسى بويىنشا كادرلار دايارلاۋعا جەنە ونى عىلىمي تۇرعىدا قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋ قاجەتتٸگٸ اتاپ ٶتٸلدٸ. جاھاندىق نارىقتاعى تۇراقسىزدىق جاعدايىندا بٷگٸنگٸ قابىلدانعان شەشٸمدەر ەلدەرٸمٸزدٸڭ ازىق-تٷلٸك قاۋٸپسٸزدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋگە زور ٷلەس قوسادى دەپ سانايمىن, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.

تاراپتار ايماقتاعى ساۋدا-كٶلٸك دەلٸزدەرٸن دامىتۋ مەسەلەسٸن دە تالقىلادى. بۇل باعىتتا قازاقستان مەن ٶزبەكستان ماڭىزدى رٶل اتقارادى. ەكٸ ەل باسشىلارى داربازا – ماقتاارال تەمٸر جول قۇرىلىسىن تەزٸرەك اياقتاۋ ٷشٸن كٷش سالۋعا ۋاعدالاستى. بۇل سىردارييا ستانساسىنا شىعۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.

قاسىم-جومارت توقاەۆ اتالعان باعىت «سارىاعاش» ٶتكٸزۋ پۋنكتٸنٸڭ ترانزيتتٸك ەلەۋەتٸن كەڭەيتۋگە جەنە جٷكتەمەسٸن ازايتۋعا مٷمكٸندٸك بەرەتٸنٸن اتاپ ٶتتٸ.

– قازاقستان كومپانييالارى تٷرلٸ كٶلٸك قاتىناستارى قۇرىلىسىنا بەلسەندٸ اتسالىسۋعا جەنە قاجەتتٸ ماتەريالداردى جەتكٸزۋگە دايىن. بٸز ترانسكاسپيي حالىقارالىق كٶلٸك باعىتىن بٸرلەسە دامىتۋعا ۋاعدالاستىق, – دەدٸ پرەزيدەنت.

سونىمەن قاتار كەلٸسسٶز بارىسىندا ەنەرگەتيكا سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق پەرسپەكتيۆالارى, اتاپ ايتقاندا, جەتكٸزۋ, ترانزيت جەنە كٶمٸرسۋتەگٸن ٶڭدەۋ مەسەلەلەرٸ قاراستىرىلدى. ەكٸ ەل ٷكٸمەتتەرٸنە ەنەرگەتيكا سالاسىنداعى ەكٸجاقتى قاتىناستاردىڭ ٶزەكتٸ باعىتتارى بويىنشا ناقتى ۇسىنىس بەرۋ تاپسىرىلدى.

مەملەكەتتەر باسشىلارى ورتالىق ازيياداعى ترانسشەكارالىق ٶزەندەردٸڭ رەسۋرسىن تيٸمدٸ پايدالانۋ مەسەلەلەرٸنە قاتىستى ٷيلەسٸمدٸ جۇمىستاردى جالعاستىرۋعا كەلٸستٸ. بۇل باعىتتاعى تٷيتكٸلدەردٸ تەزٸرەك شەشۋ ٷشٸن بٸرلەسكەن شارالار قابىلداۋ قاجەتتٸگٸنە نازار اۋدارىلدى.

دەستٷر بويىنشا مەدەني-گۋمانيتارلىق بايلانىستارعا باسا مەن بەرٸلدٸ. مەملەكەت باسشىسى حالىقتارىمىزدىڭ عاسىرلار بويعى دوستىعى شىنايى تاتۋ كٶرشٸلٸك قاتىناستار مەن ٶزارا قۇرمەتتٸڭ جارقىن ٷلگٸسٸ بولاتىنىن ايتتى.

– ورتاق مەدەني-رۋحاني قۇندىلىقتارىمىزدى ودان ەرٸ بايىتا تٷسۋ ٷشٸن ٶتكەن اپتادا استانادا ٶزبەكستاننىڭ مەدەنيەت كٷندەرٸ تابىستى ٶتتٸ. ال بٷگٸن تاشكەنت تۇرعىندارى مەن قوناقتارىنا قازاقتىڭ ۇلى اقىنى جەنە اعارتۋشىسى ابايعا ارنالعان كٶرمەنٸ تاماشالاۋعا مٷمكٸندٸك تۋدى. بٸزدٸڭ ورتاق تاريحىمىزعا قۇرمەت كٶرسەتكەنٸ, قازاقستاننىڭ مەدەني مۇراسىن دەرٸپتەگەنٸ ٷشٸن شاۆكات ميرومونوۆيچ ميرزييوەۆكە جەنە باۋىرلاس بارشا ٶزبەك حالقىنا ريزاشىلىعىمدى بٸلدٸرەمٸن, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.

دەلەگاتسييا ٶكٸلدەرٸنٸڭ كەزدەسۋٸ بارىسىندا جاستار اراسىندا ٶزارا بايلانىستاردى دامىتۋ باستامالارىنا, سونىڭ ٸشٸندە ۋنيۆەرسيتەتارالىق ىنتىماقتاستىق اياسىندا قولداۋ كٶرسەتۋ ٸسٸنە كٶڭٸل بٶلٸندٸ. تاراپتار قازاقستان مەن ٶزبەكستاننىڭ جەتەكشٸ وقۋ ورىندارىندا تەڭگەرٸمدٸ نەگٸزدە فيليالدار اشۋ جوسپارىن قۇپتادى.

پرەزيدەنت ساپار اياسىندا ٶڭٸرلٸك جەنە جاھاندىق كٷن تەرتٸبٸندەگٸ مەسەلەلەر دە تالقىلانعانىن اتاپ ٶتتٸ. ەسٸرەسە, ورتالىق ازيياداعى تۇراقتىلىق پەن قاۋٸپسٸزدٸكتٸ قامتاماسىز ەتۋ مەسەلەسٸنە ەرەكشە نازار اۋدارىلدى.

كەلٸسسٶز قورىتىندىسى بويىنشا قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن شاۆكات ميرزييوەۆ قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن ٶزبەكستان رەسپۋبليكاسى اراسىنداعى وداقتاستىق قاتىناستار تۋرالى شارتقا جەنە قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن ٶزبەكستان رەسپۋبليكاسى اراسىنداعى قازاقستان- ٶزبەكستان مەملەكەتتٸك شەكارالارىن دەماركاتسييالاۋ تۋرالى شارتقا قول قويدى.

سونىمەن قاتار رەسمي دەلەگاتسييالاردىڭ مٷشەلەرٸ مەملەكەتتەر باسشىلارىنىڭ قاتىسۋىمەن مىناداي قۇجاتتارعا قول قويدى:

1. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ٷكٸمەتٸ مەن ٶزبەكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ٷكٸمەتٸ اراسىنداعى «ورتالىق ازييا» حالىقارالىق ٶنەركەسٸپتٸك كووپەراتسييا ورتالىعىن قۇرۋ تۋرالى نەگٸزدەمەلٸك كەلٸسٸم;

2. قازاقستان رەسپۋبليكاسى ساۋدا جەنە ينتەگراتسييا مينيسترلٸگٸ مەن ٶزبەكستان رەسپۋبليكاسى ينۆەستيتسييالار جەنە سىرتقى ساۋدا مينيسترلٸگٸ اراسىنداعى ەلەكتروندىق ساۋدا جٷيەسٸن دامىتۋ سالاسىنداعى ٶزارا تٷسٸنٸستٸك تۋرالى مەموراندۋم;

3. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ٷكٸمەتٸ مەن ٶزبەكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ٷكٸمەتٸ اراسىنداعى جوعارى جەنە جوعارى وقۋ ورنىنان كەيٸنگٸ بٸلٸم سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلٸسٸم;

4. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ٷكٸمەتٸ مەن ٶزبەكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ٷكٸمەتٸ اراسىنداعى ەكولوگييا جەنە قورشاعان ورتانى قورعاۋ سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلٸسٸم;

5. قازاقستان رەسپۋبليكاسى ەكولوگييا, گەولوگييا جەنە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلٸگٸ مەن ٶزبەكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ورمان شارۋاشىلىعى جٶنٸندەگٸ مەملەكەتتٸك كوميتەتٸ اراسىنداعى ورمان شارۋاشىلىعى سالاسىنداعى ٶزارا تٷسٸنٸستٸك تۋرالى مەموراندۋم;

6. 2000 جىلعى 7 شٸلدەدەگٸ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ٷكٸمەتٸ مەن ٶزبەكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ٷكٸمەتٸ اراسىنداعى ازاماتتاردىڭ ٶزارا ساپارلارىنىڭ شارتتارى تۋرالى كەلٸسٸمگە ٶزگەرٸستەر ەنگٸزۋ تۋرالى حاتتاما;

7. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ستراتەگييالىق جوسپارلاۋ جەنە رەفورمالار اگەنتتٸگٸ مەن ٶزبەكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ جانىنداعى ستراتەگييالىق رەفورمالار اگەنتتٸگٸ اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى مەموراندۋم;

8. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتٸك قىزمەت ٸستەرٸ اگەنتتٸگٸ مەن ٶزبەكستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتٸنٸڭ جانىنداعى مەملەكەتتٸك قىزمەتتٸ دامىتۋ اگەنتتٸگٸ اراسىنداعى مەملەكەتتٸك قىزمەت سالاسىنداعى ٶزارا تٷسٸنٸستٸك تۋرالى مەموراندۋم;

9. قازاقستان رەسپۋبليكاسى قىزىلوردا وبلىسىنىڭ ەكٸمدٸگٸ مەن ٶزبەكستان رەسپۋبليكاسى ناۋاي وبلىسىنىڭ حوكيمياتى اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى كەڭەيتۋدٸڭ 2023-2024 جىلدارعا ارنالعان جول كارتاسى;

10. قازاقستان رەسپۋبليكاسى تٷركٸستان وبلىسىنىڭ ەكٸمدٸگٸ مەن ٶزبەكستان رەسپۋبليكاسى جيزاق وبلىسىنىڭ حوكيمياتى اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى كەڭەيتۋدٸڭ 2023-2024 جىلدارعا ارنالعان جول كارتاسى

11. قازاقستان رەسپۋبليكاسى تٷركٸستان وبلىسىنىڭ ەكٸمدٸگٸ مەن ٶزبەكستان رەسپۋبليكاسى تاشكەنت وبلىسىنىڭ حوكيمياتى اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى كەڭەيتۋدٸڭ 2023-2024 جىلدارعا ارنالعان جول كارتاسى;

12. «قازمۇنايگاز» ۇلتتىق كومپانيياسى» اق مەن «ۋزبەكنەفتگاز» اق اراسىنداعى كەلٸسٸم;

13. «Eurasian Resources Group S.ا.r.L.» كومپانيياسى مەن «Sanoat Energetika Guruhi Enera» جشق اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلٸسٸم;

14. «قازفوسفات» جشس, «ۋزكيميوسانوات» اق جەنە KP Fertilizers Ltd. اراسىنداعى ٶزبەكستان رەسپۋبليكاسىندا مينەرالدى تىڭايتقىشتار ٶندٸرۋ جٶنٸندەگٸ بٸرقاتار كەشەندەر قۇرىلىسىنىڭ ينۆەستيتسييالىق جوبالارىن ٸسكە اسىرۋ شەڭبەرٸندەگٸ بٸرلەسكەن ەرٸپتەستٸك تۋرالى كەلٸسٸم;

15. «PTC Holding» جشس (قازاقستان رەسپۋبليكاسى) مەن ٶزبەكستان رەسپۋبليكاسى تاشكەنت وبلىسىنىڭ حوكيمياتى اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق جەنە ٶزارا تٷسٸنٸستٸك تۋرالى مەموراندۋم.