فوتو: egemen.kz
بٷگٸندە قازاق كينەماتوگرافيياسىندا الا-قۇلا دٷنيە كٶبەيٸپ كەتتٸ. كەيٸنگٸ جىلدارى تٷسٸرٸلٸپ جٷرگەن كەيبٸر كٶركەم فيلمدەردٸڭ ساپاسى سىن كٶتەرە الماي تۇر. كەزٸندە ورىسشا ارلاسقان كينو تٸلٸنە قانشا كەيٸسەك تە, ەندٸ سول تٸلگە بوقاۋىز سٶزدەر قوسىلدى. قىسقاسى ەكراندى تٷزەمەسەك, ۇرپاققا بەرەر تەربيەمٸزدٸڭ پەتۋاسى قالماي بارا جاتىر.
وتاندىق كەيبٸر كينو تۋىندىلاردىڭ سەتسٸز ستسەناريي مەن ٸش پىستىرارلىق سيۋجەتكە نەگٸزدەلٸپ, ۇلتتىق كينو ەلەمٸمٸزدٸڭ تۇنىعىن ەبدەن لايلادى. بەرٸنٸڭ كٶزدەگەنٸ قوماقتى كاسسا جيناۋ. ال سول كينو ارقىلى ۇرپاقتى «تەربيەلەپ» جاتقاندارىمەن شارۋاسى جوق.
جۋىردا بۇل ٶزەكتٸ مەسەلە پرەزيدەنت دەڭگەيٸنە دەيٸن جەتٸپ, بۋرابايدا ٶتكەن ۇلتتىق قۇرىلتايدىڭ تٶرتٸنشٸ وتىرىسىنىڭ تٷيتكٸلدٸ تاقىرىپتارىنىڭ قاتارىندا كٸردٸ. مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ قازٸر كينوتەاتردا كٶرسەتٸلەتٸن فيلمدەرگە قاتىستى قوعامدىق سىننىڭ بار ەكەنٸن اشىق ايتىپ, سانعا ەمەس ساپعا جۇمىس ٸستەۋٸمٸز كەرەكتٸگٸن ەسكەرتتٸ.
«تاعى بٸر تٷيتكٸل – قازٸر كينوتەاتردا كٶرسەتٸلەتٸن فيلمدەرگە قاتىستى قوعامدىق سىن بار. بىلتىر قازاقستاندىق ماماندار تٷسٸرگەن 94 فيلم شىققان, ياعني, نەگٸزٸنەن ٶزٸمٸزدٸڭ ٶنٸم شىعارىلىپ جاتىر. بۇل – جاقسى ٷردٸس. بٸراق بٸز ەڭ الدىمەن سانعا ەمەس, ساپاعا كٶڭٸل اۋدارۋىمىز كەرەك. كٶرەرمەننٸڭ كٶڭٸلٸن كٶتەرٸپ, كٷلكٸ سىيلاۋ – بٸر بٶلەك, جاعىمسىز ەدەتتەردٸ ناسيحاتتاۋ – بٸر باسقا.
زورلىق-زومبىلىقتى, قاتىگەزدٸك پەن قىلمىستى ناسيحاتتايتىن فيلمدەر دە پايدا بولدى. وسى جەردە بٸر نەرسەنٸ ەسكەرگەن جٶن. بٷگٸندە فيلمدەردٸڭ باسىم كٶپشٸلٸگٸ مەملەكەتتٸك تاپسىرىسپەن ەمەس, جەكە قارجىعا تٷسٸرٸلٸپ جٷر», – دەدٸ پرەزيدەنت.
سونىمەن قاتار كينو ماڭىزدى يدەولوگييالىق قۇرال ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ. سوندىقتان جەكە قارجىعا تٷسٸرٸلسە دە, فيلمدٸ كينوتەاترلارعا شىعارماس بۇرىن الدىن الا ساراپتاۋدان ٶتكٸزۋ جولدارىن قاراستىرۋ قاجەتتٸگٸن تاپسىردى.
وسى مەسەلە بويىنشا بەلگٸلٸ جۋرناليست, سوڭعى كەزدەرٸ ۇلتتىق كينوعا قاتىستى ورىندى مەسەلە كٶتەرٸپ جٷرگەن مەجٸلٸس دەپۋتاتى جاناربەك ەشٸمجانوۆتىڭ پٸكٸرٸن سۇراپ-بٸلدٸك. ەستەرٸڭٸزدە بولسا, ج.ەشٸمجانوۆ بيىل جىل باسىندا (22.01.2022 جىل) ٷكٸمەت باسشىسى ولجاس بەكتەنوۆتٸڭ اتىنا وتاندىق كينو سالاسىنىڭ ساپاسىنا قاتىستى دەپۋتاتتىق ساۋال جولداعان.
«بٷگٸندە ەلٸمٸزدٸڭ وتاندىق كينو ساياساتى شاشىراڭقى بولىپ كەتتٸ. مەنٸڭ جىل باسىنداعى دەپۋتاتتىق ساۋالىمنىڭ مەدەنيەت جەنە اقپارات مينيسترلٸگٸنٸڭ قاراماعىنداعى نەگٸزگٸ وپەراتور «قازاقفيلم» كينوستۋديياسى مەن ۇلتتىق كينونى قولداۋ مەملەكەتتٸك ورتالىعىنا قاتىسى جوق. مەن جەكەمەنشٸك كينو تٷسٸرٸپ جٷرگەن ازاماتتارعا قاتىستى ساۋال جولداعانمىن. ٶيتكەنٸ قازٸر كينونى تەك قانا بيزنەس كٶزٸنە عانا اينالدىرىپ, ونىڭ تەۋەلسٸزدٸككە تٶندٸرەر قاتەرٸ ەسكەرٸلمەي, ۇرپاق تەربيەسٸنە, مەملەكەتتٸك تٸلگە قاتىستى جاۋاپكەرشٸلٸگٸ الا-قۇلا بولىپ كەتتٸ. تٸپتٸ ەشقانداي جاۋاپكەرشٸلٸك جوق. جارتىسى ورىسشا, جارتىسى بەيپٸل سٶز, جارتىسى جارگون تٸركەستەر», – دەگەن ج.ەشٸمجانوۆ كينو تٶڭٸرەگٸندە كەتٸپ جاتقان كەمشٸلٸكتەرگە باس قاتىرىپ جاتقان ەشكٸمنٸڭ جوقتىعىن جاسىرمادى.
مەجٸلٸس دەپۋتاتى كٸم كٶرٸنگەننٸڭ ەش ساراپتاۋسىز, باقىلاۋسىز-اق قالاعان ەلٸنەن كينو تٷسٸرٸپ كەلٸپ, سول قويىرتپاعىن ۇرپاققا ۇسىنىپ جاتقانىنا قىنجىلدى.
«ەنشٸ, كٷيشٸ, سپورتشى, كەسٸپكەرلەر بار, بەرٸ توپ-توبىمەن ەل ٸشٸندە نەمەسە سىرتقا بارىپ قالاعان فيلمٸن تٷسٸرٸپ كەلٸپ جٷر. ول كينونىڭ ستسەنارييٸن نەمەسە يدەولوگيياسىن, ونىڭ قوعامعا, تەۋەلسٸزدٸككە بەرٸپ جاتقان كەرٸ نەمەسە وڭ ەسەرٸن تالداپ جاتقان ەشكٸم جوق. بٸردەن ەكەلٸپ كينوەكراندارعا شىعارىپ, ۆيدەوحوستينگتەرگە, پلاتفورمالارعا جٷكتەپ, جەكەمەنشٸك تەلەارنالاردىڭ ەفيرٸنە بەرٸپ جاتىر. تٸپتٸ قازٸر بالا-شاعامەن وتىرىپ, دۇرىس كينو كٶرە المايتىن جاعدايعا جەتتٸك. وسىعان دەگەن الاڭداۋشىلىقتى قۇرىلتاي وتىرىسىندا مەملەكەت باسشىسى ورىندى, ەرٸ دەر كەزٸندە قوزعادى.
سول وتىرىستا تيٸستٸ سالاعا جاۋاپتى ٷكٸمەت باسشىسىنىڭ ورىنباسارلارى جەنە مينيستر دە وتىردى. سوندىقتان الداعى ۋاقىتتا وسى كينو ساياساتىنا قاتىستى وڭ شەشٸم قابىلدانادى دەگەن ويدامىن», – دەگەن دەپۋتاتتىڭ پايىمداۋىنشا, كينو بٸرٸنشٸ كەزەكتە بيزنەسكە ەمەس, تەۋەلسٸزدٸككە قىزمەت ەتۋٸ تيٸس.
«ەڭ الدىمەن كينو ٶنەرگە, تەۋەلسٸزدٸككە, سوسىن يدەولوگييامىزعا قىزمەت ەتۋ كەرەك. سوندىقتان قۇرىلتايدىڭ مٸنبەرٸندە مەملەكەت باسشىسى كينو ٶنٸمدەرٸن قاتاڭ ساراپتاپ, تيٸستٸ كەڭەس قۇرۋدى قولعا الۋدى مٸندەتتەدٸ», – دەيدٸ جاناربەك ەشٸمجانوۆ.
وسى رەتتە تاقىرىپقا تۇزدىق رەتٸندە دەپۋتات ج.ەجٸمجانوۆتىڭ ٷكٸمەتكە جولداعان ساۋالى مەن وعان ولجاس بەكتەنوۆتٸڭ بەرگەن جاۋابىن بٸر شولىپ شىقساق.
كينو – يدەولوگييا, كينو – ساياسات, كينو – كەرەك دەسەڭٸز ۇلتتىڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸ ەكەنٸنە نازار اۋدارعان مەجٸلٸسمەن جاپونييا ٸٸ دٷنيەجٷزٸلٸك سوعىستان كەيٸن ۇرپاق ساناسى مەن ۇلتتىق بولمىسىن دەل وسى كينو ارقىلى جٷيەلەپ العانىن مىسالعا كەلتٸردٸ.
«كينو – بٷتٸن ۇلتتى ۇيىتاتىن, سول ارقىلى جاس ۇرپاقتىڭ ساناسىنا ەسەر ەتەتٸن كٷشتٸ قارۋ. ەر حالىقتىڭ ۇلتتىق بولمىسى, تاريحى, سالت-دەستٷرٸ, دٸني ۇستانىمى, ەلەۋمەتتٸك جٸكتەلٸسٸ بار. ەسٸرەسە, دەل قازٸرگٸدەي قازاق قوعامى شەتەلدٸك سەريالداردى تامسانا تاماشالاپ, جاستاردىڭ ساناسىن بٶتەن جۇرتتىڭ مەدەنيەتٸ جاۋلاپ جاتقان تۇستا ۇلتتىق كينوعا كٶڭٸل بٶلۋدٸڭ ماڭىزدىلىعى سەت سايىن ارتىپ تۇر», – دەيدٸ ج.ەجٸمجانوۆ دەپۋتاتتىق ساۋالىندا.
قوعام كٶشٸن باستاۋى تيٸس كينو ساياساتى بٷگٸندە قوعامنىڭ جەتەگٸندە كەتٸپ بارا جاتقانىنا قىنجىلعان مەجٸلٸس دەپۋتاتى نايزاعايدىڭ وتىنا نان پٸسٸرٸپ جاتقان وسى كەزەڭدە كينو بٸرٸنشٸ كەزەكتە بيزنەس ەمەس, ٶنەر, ۇلتتىق ۇستانىم ميسسيياسىن اتقارۋ كەرەكتٸگٸن ايتادى.
«ٶتكەن جىلى وتاندىق 90 فيلم پروكاتقا شىعىپتى. سونىڭ 56-سى – كومەدييا. كٷلدٸرەمٸز دەپ بٷلدٸرٸپ جاتىرمىز. جالپى قازٸر كٷلەتٸن كەزەڭ بە?.. فيلمدەردٸڭ كٶپشٸلٸگٸنٸڭ ساپاسى سىن كٶتەرمەيدٸ. كٶبٸ ەكشن, كومەدييالىق, ەڭ اۋىرى جاستاردىڭ ساناسىنا سوققى بەرەتٸن اۆتورلىق فيلمدەر. سۇرانىس جوق ەمەس, بار! ەلەۋمەتتٸك ساۋالناما بويىنشا ۇلتتىق كينونى كٶرگٸسٸ كەلەتٸندەردٸڭ قاتارى ارتقان. الايدا ساپالى ٶنٸم بولماي تۇر», – دەگەن دەپۋتات سالاعا جاۋاپتى مينيسترلٸك پەن «قازاقفيلم» كينوستۋديياسى جەدەلدەتٸپ قولعا الۋى تيٸس شارالاردى ٷكٸمەت باسشىسىنىڭ نازارىنا جەتكٸزگەن-دٸ.
«بٸرٸنشٸ, بٷكٸل مەملەكەت بويىنشا (مەيلٸ مەملەكەت بولسىن, مەيلٸ جەكە تۇلعالار بولسىن) تٷسٸرٸلەتٸن فيلمدەردٸڭ يدەولوگييالىق, تٸلدٸك, ۇلتتىق ۇستانىمىن رەتتەۋ تەتٸگٸن قاراستىراتىن ارنايى كٶركەمدٸك-ساراپتامالىق كەڭەس قۇرۋ; ەكٸنشٸ, مەملەكەتتٸك تٸلدەگٸ ۇلتتىق فيلمدەردٸڭ ٷلەس سالماعىنا باسىمدىق بەرۋ; ٷشٸنشٸ, فيلمدەردە مەملەكەتتٸك تٸلدٸڭ نورمالارىن بۇزۋدى قاتاڭ قاداعالاۋ; تٶرتٸنشٸ, حالىققا ارنايى ۇلتتىق كينولاردى كٶرسەتەتٸن كينوتەاترلارمەن قامتاماسىز ەتۋ; بەسٸنشٸ, وتاندىق كينولاردىڭ پروكاتتالۋىنا ەركەشە جاعداي جاساۋ كەرەك», – دەگەن جاناربەك سادىقانۇلى جاۋاپكەرشٸلٸكتٸ ارتتىرۋ ماقساتىندا «كينەماتوگرافييا تۋرالى» زاڭدى قاتاڭداتۋ باعىتىندا بٸرلەسٸپ جۇمىس ٸستەۋگە دەپۋتاتتار ەزٸر ەكەنٸن جەتكٸزگەن.
ال پرەمەر-مينيستر و.بەكتەنوۆ ساۋالعا بەرگەن جاۋابىندا قازٸرگٸ تاڭدا الداعى ون جىلعا «قازاق كينوسىنىڭ دامۋ ستراتەگيياسىن» ەزٸرلەۋ جۇمىستارى قولعا الىنعانىن ايتادى.
«مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سەيكەس مەدەنيەت جەنە اقپارات مينيسترلٸگٸ كينويندۋسترييا سالاسىن رەفورمالاۋ جۇمىستارىن جٷرگٸزٸپ جاتىر. اتاپ ايتقاندا بيىل «كينەماتوگرافييا تۋرالى» زاڭعا شەكەن ايمانوۆ اتىنداعى «قازاقفيلم» ۇلتتىق كينوستۋديياسىن قولداۋ بويىنشا ارنايى نورما ەنگٸزٸلدٸ.
ۇلتتىق فيلم اتانۋعا ٷمٸتتٸ كينوجوبالاردى ٸرٸكتەۋ ەرەجەسٸ ٶزگەرتٸلدٸ. بۇدان بىلاي كينوجوبالار تاقىرىپتىق, يدەولوگييالىق تۇرعىدان بەكٸتٸلگەن ماڭىزدى تاقىرىپتارعا جازىلعان ستسەنارييلەر ارقىلى ٸرٸكتەلەدٸ», – دەپ جاۋاپ قاتىپتى و.بەكتەنوۆ.
سونىمەن قاتار ەلٸمٸزدە كينوپروكاتقا شىعاتىن وتاندىق جەنە شەتەلدٸك فيلمدەرگە پروكاتتاۋ كۋەلٸگٸن بەرۋ تالاپتارىن كٷشەيتۋ, فيلمدەردٸڭ مازمۇنىنا مونيتورينگ جٷرگٸزۋ جەنە باعالاۋ, فيلمدەردٸ الدىن-الا قارايتىن ساراپتاما كوميسسيياسىن قۇرۋ بويىنشا زاڭعا تيٸستٸ تٷزەتۋلەر ەزٸرلەنگەنٸن اتاپ ٶتكەن.
«وسىلايشا فيلمدەر تيٸستٸ سٷزگٸدەن ٶتٸپ, يدەولوگييالىق, تٸلدٸك, ۇلتتىق ۇستانىمدار رەتتەلٸپ, قازاق تٸلٸنٸڭ شۇبارلانۋى, تەرٸس دٸني اعىمداردىڭ ناسيحاتتالۋىن ازايتپاق», – دەيدٸ ٷكٸمەت باسشىسى.
بۇل رەتتە مەملەكەت قولداۋىمەن تٷسٸرٸلەتٸن بارلىق فيلمدەر قازاق تٸلٸندە تٷسٸرٸلەدٸ جەنە پروكاتقا ەكٸ تٸلدە شىعارىلماق. ستاتيستيكالىق دەرەكتەر بويىنشا ٶتكەن جىلى پروكاتتاعى قازاق تٸلٸندەگٸ فيلمدەردٸڭ ٷلەسٸ 19%-عا جەتكەن (2023 جىلى 16%). بۇل قازاق تٸلٸندەگٸ كونتەنتكە سۇرانىستىڭ ارتا تٷسكەنٸن كٶرسەتٸپ وتىر.
دەگەنمەن ٷكٸمەت باسشىسى كەلتٸرگەن بۇل تسيفرلار كينويندۋستريياعا تەك بيزنەس تۇرعىسىنان عانا جۇمىس ٸستەپ تۇرعانىن جوعارىدا ايتتىق. ساپانى وسى باستان تٷزەمەسەك, ۋاقىت وزدىرىپ الىپ, وپىق جەپ قالماسىمىزعا كٸم كەپٸل.
جاسۇلان باقىتبەك
