وتاندىق فەرمەرلەر مەن ەلدٸمەكەندەردٸ قولداۋ ماقساتىندا ەلٸمٸزدە «Agrobiz.kz» اتتى كٶپفۋتسيونالدى ەڭ ٸرٸ ينتەرنەت پورتال ٸسكە قوسىلماق. ول – 190 000 شارۋا قوجالىقتارى مەن 2500 اۋىلدىق وكرۋگتٸڭ بٸرتۇتاس دەرەكقورى.
بۇل نە ٷشٸن قاجەت?
پورتال فەرمەرلەردٸڭ مەملەكەتتٸك ورگاندارمەن, مەكەمە-ۇيىمدارمەن, قارجىلىق ينستيتۋتتارمەن, عىلىمي ورتامەن, نارىقپەن (بيزنەس سەكتور, تۇتىنۋشىلار) بايلانىسىن جەڭٸلدەتەتٸن جاڭا قۇرال. ەندٸ قوجالىقتاردى قىستىڭ سۋىعى مەن جازدىڭ ىستىعىندا تاۋلى-تاستى, جولدى-جولسىز, الىس-جاقىننان ٸزدەمەي, كەڭسەدە وتىرىپ-اق وڭاي تاباتىن بولاcىز.
پورتال قالاي جۇمىس ٸستەيدٸ?
انىقتامالىقتا بارلىق فەرمەرلٸك شارۋاشىلىقتىڭ اتاۋى, قوجالىق يەسٸنٸڭ اتى-جٶنٸ, شارۋاشىلىقتىڭ باعىتى, ٶنٸمٸ, جەر ۋچاسكەسٸنٸڭ كٶلەمٸ, مەكەن-جايى مەن ورنالاسقان جەرٸ, فاكس/تەلەفون, ە-mail جەنە ەڭ باستىسى موبيلدٸك تەلەفون نٶمٸرٸ جازىلادى.
موبيلدٸك نٶمٸرٸ نە ٷشٸن قاجەت?
شارۋا قوجالىقتارىنىڭ دەنٸ ينتەرنەت بايلانىسى جوق, ەلدٸمەكەننەن الىس جەرلەردە ورنالاسقان. الايدا ولاردىڭ بەرٸندە ۇيالى بايلانىس بار. ەندٸ فەرمەر دە اقپارات ٸزدەمەيدٸ, اقپارات فەرمەردٸ ٶزٸ ٸزدەپ تابادى. سەبەبٸ پورتالدا SMS-حابارلاما تاراتاتىن سەرۆيستٸك قىزمەت بار. ول كٶلٸك شىعىنىن جويادى, ۋاقىت پەن ەڭبەك شىعىنىن قىسقارتادى, تەلەكوممۋنيكاتسييالىق شىعىندى 90%-عا ٷنەمدەيدٸ. مىسالى:
ەكٸمشٸلٸكتەر جينالىس تۋرالى, سۋبسيديياعا, گەربيتسيدكە ٶتٸنٸش قابىلداۋ مەرزٸمٸ ت.ب. كەز كەلگەن شۇعىل شارالار جايلى ٶز قاراماعىنداعى بارلىق فەرمەرلەرگە ساناۋلى مينۋتتا, جاپپاي SMS-حابارلاما تاراتا الادى.
باسقا دا تيٸستٸ ورگاندار توسىن سۋ تاسقىنى, ٶرت, زييانكەستەر شابۋىلى مەن قاتەرلٸ كارانتيندٸك اۋرۋلاردىڭ تارالۋ قاۋپٸ, سالىق تٶلەۋ مەرزٸمدەرٸ سيياقتى تٷرلٸ حابارلاردى تاراتۋىنا بولادى. بۇل قىزمەتتٸ سايتتان «ۆەب-كابينەت» اشقان كەز كەلگەن تۇلعا پايدالانادى. وسى سەرۆيس ارقىلى فەرمەرلەردٸڭ ٶز ٶنٸمدەرٸن نارىققا جارنامالاۋعا مٷمكٸندٸگٸ بولادى. موبيلدٸك تەلەفون نٶمٸرلەرٸ جىلىنا 1-2 رەت تەكسەرٸلٸپ, جاڭارتىلىپ وتىرادى. سايتقا ەنگٸزٸلەتٸن ەر قوجالىق تۋرالى اقپاراتتى فەرمەرلەرگە الدىن الا حابارلاپ, رۇقساتىن الامىز. جەنە ەركٸم تٸكەلەي ٶزٸ تۋرالى تەلەفون نٶمٸرٸ جەنە باسقا دا اقپاراتتى تولىعىمەن سايتتان ٶزگەرە نەمەسە ٶشٸرە الادى.
پورتالدا «ٸزدەۋ» فۋنكتسيياسى فەرمەرلەردٸ اتاۋى بويىنشا, گەورگرافييالىق ورنالاسقان جەرٸ نەمەسە جەرٸنٸڭ كٶلەمٸ (ماسشتاب) بويىنشا, شارۋاشىلىق باعىتى بويىنشا سۇرىپتايدى:
«شارۋاشىلىق باعىتى» – مىسالى, سٸزگە تەك قانا «قوي شارۋاشىلىعى» نەمەسە «جەمٸس ٶسٸرۋشٸلەر» نەمەسە «مال ازىعىن دايىنداۋشىلار» كەرەك بولسا, سول باعىتپەن اينالىساتىن فەرمەرلەردٸڭ تٸزٸمٸن تاباسىز.
«جەر كٶلەمٸ» – مىسالى, بٸر كومپانييالار ٷلكەن تەحنيكالار ساتادى, بٸر فيرمالار شاعىن عانا تامشىلاتىپ سۋارۋ تەحنولوگيياسىن ورناتادى, باسقا بٸر فيرمالار ٶسٸمدٸك, جەمٸس, داقىل تۇقىمدارىن نە اگروحيميكاتتار ساتادى. ەلدەبٸر ينۆەستورعا مىڭداعان باس مال جاياتىن كەڭ القاپ كەرەك. سول كەزدە فەرمەرلەردٸ «جەر كٶلەمٸنە قاراي» ٸزدەيسٸز.
«ورنالاسقان جەرٸن كارتادا كٶرسەتۋ» – بٸرٸنشٸدەن, ٶزٸڭٸزگە قاجەت, ايماقتىڭ عانا (اۋدان, اۋىلدىق وكرۋگ) فەرمەرلەرٸمەن جۇمىس جٷرگٸزۋگە قاجەت. ەكٸنشٸدەن, پورتالدا «قاشىقتىقتى ەسەپتەۋ» دەگەن فۋنكتسييا بار. ەگەر سٸز فەرمەرلٸك تازا ٶنٸم (سٷت, جۇمىرتقا, قوي, سيىر ت.ب) ساتىپ العىڭىز كەلسە, پورتالدى اشىپ ٶزٸڭٸزگە ەڭ جاقىن جەردە ورنالاسقان فەرمەرلەردٸ كٶرە الاسىز. جەنە ول فۋنكتسييا سٸز تۇرعان جەر مەن قوجالىقتىڭ اراسىنداعى جول شاقىرىمىن, كٶلٸكپەن قانشا ۋاقىتتا جەتۋگە بولاتىنىن, قانشا جانارماي كەتەتٸنٸن الدىن الا جوبامەن ەسەپتەپ بەرەدٸ.
كەسٸپورىندار كاتالوگى - كاتالوگتا وتاندىق جەنە شەتەلدٸك كوممەرتسييالىق كەسٸپورىندار, مەملەكەتتٸك مەكەمە-ۇيىمدار, كومپانييالار مەن جەكە كەسٸپكەرلەر تۋرالى تولىق اقپارات بار. فەرمەرلەر ٶزٸنە قاجەتتٸ كەسٸپورىندى وسى پورتالدان تابادى. تاسىمالداۋشى («پوستاۆششيك» فيرمالار, كومپانييالار) فەرمەرلەرگە قاجەتتٸ تاۋار تٷرلەرٸ مەن كٶرسەتەتٸن قىزمەتتەرٸ تۋرالى تٸكەلەي مەلٸمەت بەرٸپ, ٸسكەرلٸك بايلانىس ورناتا الادى. ساتىپ الۋشى («زاكۋپششيك» مەكەمەلەر, ساۋدا ورتالىقتارى, مەيرامحانالار ت.ب.) فەرمەرلەرگە تاپسىرىس بەرٸپ, ٶنٸمدەرٸن تٸكەلەي ساتىپ الادى. نەتيجەسٸندە فەرمەر ٶز ٶنٸمٸن قىمباتقا ساتادى, ال تۇتىنۋشى ارزانعا الادى. ٶيتكەنٸ الىپساتار, دەلدالداردىڭ جولى كەسٸلەدٸ.
«اگرارلىق عالىمدار انىقتامالىعى» – اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنا تٸكەلەي نەمەسە جاناما قاتىسى بار 600-دەن اسا وتاندىق عالىمدار, عىلىمي قىزمەتكەرلەر تۋرالى ەڭ تولىق بازا. مۇندا ولاردىڭ اتى-جٶنٸ, بايلانىس كوورديناتتارى, عىلىمي جۇمىسىنىڭ تاقىرىبى مەن باعىتى, جۇمىس ورىنى, كٶرسەتەتٸن قىزمەتتەرٸ بار. بۇل – بٸلٸم مەن عىلىم جەنە ٶندٸرٸستٸڭ ينتەگراتسيياسى ٷشٸن قاجەت. فەرمەرلەر ٶزٸنٸڭ شارۋاشىلىق باعىتىنا قاجەتتٸ عالىمدار مەن عىلىمي كەڭەستەردٸ وسى جەردەن تابادى
«اۋىلدىق وكرۋگتەر انىقتامالىعى» – ەلٸمٸزدەگٸ اۋىلدىق وكرۋگتەر تۋرالى ناقتى مەلٸمەتتەر انىقتامالىعى. پورتالدا ەر اۋىلدىڭ «ۆەب-كابينەتٸ» بولادى. مۇندا وبلىس/اۋدان/اۋىلدىق وكرۋگ, ونىڭ تەرريتوريياسى, ەكٸمشٸلٸك كوورديناتتارى, ەكٸمنٸڭ اتى-جٶنٸ بەرٸلەدٸ. سونىمەن قاتار تۇرعىلىقتى حالىق سانى مەن اۋىل شارۋاشىلىعى جانۋارلارىنىڭ (مال, قۇس) سانى كٶرسەتٸلەدٸ. بۇل مەلٸمەتتەر كٶپتەگەن ينۆەستورلاردى قىزىقتىرادى. مىسالى, كەيبٸر اۋىلداردا مال كٶپ بولسا سول جەردەن مال ٶنٸمدەرٸن ٶڭدەيتٸن, مال ازىعىن دايىندايتىن زاۋىت اشۋعا ەلدە ٶسٸمدٸك ٶنٸمدەرٸن ٶڭدەيتٸن كەسٸپورىن اشۋعا, ينۆەستيتسييا سالۋعا سەپتٸگٸن تيگٸزەدٸ.
«تەگٸن جارناما حابارلامالار» - سايتتا كەز كەلگەن ادام ٶز تاۋارلارى مەن قىزمەتتەرٸن تەگٸن جارنامالاۋعا بولادى. سونىمەن قاتار كەز كەلگەن فەرمەر پورتالدىڭ بەتٸنەن جەكە سايت-پاراقشالارىن اشۋعا مٷمكٸندٸك بار (تەكست, فوتو, ۆيدەو, اۋديو, رەكۆيزيتتەر ەنگٸزۋ). سونىمەن قاتار, سايتتا جٷزدەگەن دايىن اگرارلىق دايىن بيزنەس جوسپارلار, بيزنەس يدەيالار, اگرارلىق رەزيۋمەلەر مەن ۆاكانسييالار, كٷندەلٸكتٸ اۋىل شارۋاشىلىعى جاڭالىقتارى, ٶتەتٸن شارالار, پايدالى كەڭەستەر, ەلەكتروندىق كٸتاپتار جارييالانىپ تۇرادى. ودان بٶلەك اۋىل شارۋاشىلىعىنا قاتىستى زاڭنامالار, باعدارلامالار, سالىق رەجيمدەرٸ, مەملەكەتتٸك قارجىلىق قولداۋدىڭ (سۋبسيدييا, دوتاتسييا, گرانت, نەسيە) ەرەجە-تالاپتارى بەرٸلەدٸ.
سەمينارلار مەن كەڭەستەر - قازٸرگٸ كەزدە فەرمەرلەردٸڭ ينتەرنەتپەن جۇمىس ٸستەۋ ساۋاتتىلىعى ويداعىداي ەمەس, دەسەك تە مەسەلەگە بٷگٸنگٸ كٶزقاراسپەن قاراۋعا بولمايدى. بولاشاقتا ينتەرنەت تە, ۇيالى بايلانىس قىزمەتٸ دە دامي بەرەدٸ. پورتال جاساۋشىلار كەيبٸر اۋىل-اۋدانداردا ارنايى سەمينار ساباقتار ٶتكٸزۋدٸ جوسپارلاۋدا. وعان قوسىمشا پورتالدا «سايتپەن قالاي جۇمىس ٸستەۋ كەرەك?» دەگەن روليكتەر, ينسترۋكتسييالار, بارلىق سۇراقتاردىڭ جاۋاپتارى بار.
بۇل پورتال يۋسايد قورى جەنە مەملەكەتتٸڭ قولداۋىمەن جٷزەگە اسىپ وتىر.
ايدوس امانباي, جوبانىڭ جەتەكشٸسٸ
