«Egemen Qazaqstan» گازەتٸندە قر پرەزيدەنتٸ قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ سۇحباتى جارييالاندى.
وقىرمان نازارىنا سۇحباتتى تولىق كٷيٸندە ۇسىنامىز.
* * *
– قۇرمەتتٸ قاسىم-جومارت كەمەلۇلى, سٸزدٸڭ پرەزيدەنت رەتٸندەگٸ العاشقى سۇحباتىڭىز بىلتىر «Egemen Qazaqstan» گازەتٸندە جارييالانعان ەدٸ. ەڭ الدىمەن, قازٸرگٸدەي كٷردەلٸ كەزەڭدە وي-تولعامدارىڭىزدى تاعى دا بٸزدٸڭ گازەتٸمٸز ارقىلى وقىرمانعا جەتكٸزۋگە كەلٸسٸم بەرگەنٸڭٸز ٷشٸن العىس بٸلدٸرەمٸز.
– «ەگەمەن» – ەلدٸڭ ٷنٸ, ۇلتتىڭ مٸنبەرٸ. قازاق تاريحىنىڭ جٷز جىلدىق جىلناماسى. سوندىقتان باس باسىلىم ارقىلى ەل-جۇرتپەن تٸلدەسۋدٸڭ ماڭىزى زور.
– ەندەشە, سۇحباتتى باستايىق. ٶتكەن اپتادا كوروناۆيرۋس ٸندەتٸنە قاتىستى مەلٸمدەمە جارييالاپ, جۇرتشىلىقتى تولعاندىرعان كٶپتەگەن مەسەلەنٸ اشىق ايتتىڭىز. وسىعان دەيٸن دە تەلەۆيزييا ارقىلى ٷندەۋ جەنە مەلٸمدەمە جاساعان بولاتىنسىز. جالپى, ەلٸمٸزدٸڭ قازٸرگٸ جاعدايىن قالاي باعالايسىز? بۇدان كەيٸنگٸ باعىت-باعدارىمىز قانداي بولماق?
– پاندەمييا بٷكٸل ەلەمنٸڭ قالىپتى تٸرشٸلٸگٸنە ايتارلىقتاي ەسەر ەتتٸ. ٸندەتتٸڭ سالدارىنان دٷنيە جٷزٸندە ەكونوميكالىق بەلسەندٸلٸك كٷرت تٶمەندەگەنٸن كٶرٸپ وتىرسىزدار. شيكٸزات باعاسىنىڭ قۇلدىراۋى ەكونوميكالىق جاعدايدى قيىنداتاتىنى انىق. حالىقارالىق ۆاليۋتا قورىنىڭ پايىمداۋىنشا, بيىل ەلەمدٸك جالپى ٸشكٸ ٶنٸم ەدەۋٸر تٶمەندەيدٸ. ەرينە, مۇنداي داعدارىستان كەيٸن ەكونوميكانى قالپىنا كەلتٸرۋ وڭايعا تٷسپەيدٸ. شۇعىل ەرەكەت ەتپەسە, ەلەمدٸك رەتسەسسييا كٷردەلەنە بەرمەك. سوندىقتان شاماسى جەتەتٸن ەلدەر ٶز ازاماتتارىنا قولداۋ كٶرسەتۋ ٷشٸن ناقتى جۇمىستار جٷرگٸزۋدە.
بٸز قازاقستاندا تٶتەنشە جاعدايدى دەر كەزٸندە جارييالادىق. وسىنداي شارالاردىڭ ارقاسىندا ۆيرۋستىڭ جاپپاي تارالۋىنا جول بەرمەي, قوعامداعى تۇراقتىلىقتى ساقتاپ وتىرمىز. داعدارىسقا قارسى شارالار ٷشٸن 6 تريلليون تەڭگەگە جۋىق قارجى بٶلٸنگەنٸن بٸلەسٸزدەر. ەڭ الدىمەن, جۇمىسسىز قالعاندارعا 42 500 تەڭگە مٶلشەرٸندە تٶلەم جاساۋدى ۇيعاردىق. جالپى, 4,2 ميلليون ادام بۇل كٶمەكتٸ الدى. ونى ەكٸنشٸ ايدا دا جالعاستىرامىز. بۇدان بٶلەك, 1 ميلليونداي مۇقتاج جان ازىق-تٷلٸكپەن جەنە قاجەتتٸ زاتتارمەن قامتاماسىز ەتٸلەتٸن بولدى.
وسىنداي كٷردەلٸ كەزەڭدە حالىققا كٶمەك كٶرسەتٸلمەسە, مەملەكەتتٸلٸگٸمٸزگە سىن ەمەس پە?! ەرينە, اقشا تاراتىپ بەرۋمەن احۋال تٷزەلمەيدٸ. داعدارىس جاعدايىندا كەشەندٸ ەرٸ جٷيەلٸ شارالار ۇيىمداستىرعان ابزال. ەڭ الدىمەن, جاستاردى جۇمىسقا ورنالاستىرۋ كەرەك. سوندىقتان 250 مىڭنان استام جۇمىس ورنى اشىلادى. ەر ٶڭٸردە ينفراقۇرىلىمدىق جەنە ينجەنەرلٸك جوبالار, تۇرعىن ٷي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق نىساندارى بار. مٸنە, جۇمىسسىز قالعانداردى سولاردىڭ قۇرىلىسىنا, جٶندەۋ جۇمىستارىنا جۇمىلدىرۋدامىز.
ۋاقىتشا قيىندىققا تاپ بولعان 1,6 ميلليون كەسٸپكەردٸڭ نەسيەسٸن قايتارۋ مەرزٸمٸ كەيٸنگە شەگەرٸلدٸ. مۇنداي شارا ٸسكەر ازاماتتاردى قولداۋ ٷشٸن قاجەت. سونداي-اق «قاراپايىم زاتتار ەكونوميكاسى» باعدارلاماسىنىڭ قارجىسى 1 تريلليون تەڭگەگە دەيٸن كٶبەيتٸلدٸ. بۇل قاراجات جاڭا جوبالاردى قايتا قارجىلاندىرۋعا, جەڭٸلدٸك شارتتارىمەن نەسيە بەرۋگە جۇمسالادى. كەسٸپكەرلەر ٷشٸن سالىقتار مەن باسقا دا مٸندەتتٸ تٶلەمدەر مەرزٸمٸ ۇزارتىلدى. زارداپ شەككەن شاعىن جەنە ورتا بيزنەس ٶكٸلدەرٸ ەڭبەكاقى تٶلەۋ قورىنىڭ مٸندەتتٸ تٶلەمٸنەن التى ايعا بوساتىلدى.
ەرەكشە اتاپ ٶتەر جايت, كارانتين كەزٸندە ازاماتتارىمىز وقشاۋلانۋعا تەز بەيٸمدەلدٸ. كٶپتەگەن كەسٸپورىن مەن مەكەمە قىزمەتكەرلەرٸن قاشىقتان جۇمىس ٸستەۋگە كٶشٸردٸ. قوعامنىڭ جاڭا ٷردٸستەرگە دايىن ەكەنٸن وسىدان-اق اڭعارۋعا بولادى.
جالپى, قازاقستاننىڭ ستراتەگييالىق باعىت-باعدارى ايقىن. ەلباسى بۇل مەسەلە جٶنٸندە قاۋٸپسٸزدٸك كەڭەسٸنٸڭ وتىرىسىندا ناقتى اتاپ كٶرسەتتٸ. كەز كەلگەن داعدارىس تىڭ باستامالاردى تۋىنداتادى. ەرينە, وسى كەزەڭنەن ساباق الىپ, وسال تۇستارىمىزدى جەتٸلدٸرۋٸمٸز كەرەك. ەگەر ٸندەت ٶرشٸپ كەتپەسە, 11 مامىردا تٶتەنشە جاعداي رەجٸمٸ اياقتالادى.
– مەلٸمدەمەڭٸزدە ايتىلعانداي, قازٸرگٸ احۋال بٷكٸل ەلەمگە وڭاي تيٸپ وتىرعان جوق. قىسىلتاياڭ كەزەڭدە دوللار باعامى ٶسٸپ, تٶل تەڭگەمٸز قۇنسىزدانا تٷستٸ. پاندەمييادان كەيٸن تەڭگەنٸڭ باعامى تۇراقتانىپ, قالپىنا كەلۋٸ مٷمكٸن بە?
– باسقا ەلدەردٸڭ ۆاليۋتالارىمەن قاتار بٸزدٸڭ تەڭگەمٸزدٸڭ دە قۇنى كەمٸپ كەتكەنٸ راس. وسىعان وراي, ٷكٸمەت پەن ۇلتتىق بانك جاعدايدى تۇراقتاندىرۋ ٷشٸن ناقتى شارالار قابىلدادى. مەن كۆازيمەملەكەتتٸك سەكتورعا ەكسپورتتان تٷسەتٸن تابىستىڭ بٸر بٶلٸگٸن ٸشكٸ نارىقتا ساتۋدى تاپسىردىم. سونداي-اق ولار شەتەل ۆاليۋتاسىنداعى دەپوزيتتەرٸن ەلٸمٸزدٸڭ قارجى جٷيەسٸنە قايتارۋدا. بۇل قاراجات ناقتى جوبالارعا جۇمسالادى. وسى جەنە باسقا دا شارالار دوللار تاپشىلىعىن بولدىرماۋ ٷشٸن جاسالىپ وتىر.
ەرينە, نارىقتىق ەكونوميكا جاعدايىندا مۇنداي مەسەلەنٸ رەتتەۋ وڭايعا سوقپايدى. ونىڭ ٷستٸنە, ەلٸمٸزدەگٸ شەتەل ۆاليۋتاسىنىڭ باسىم بٶلٸگٸ شيكٸزاتتى ساتۋدان تٷسەتٸنٸ جاسىرىن ەمەس. ەرتە مە, كەش پە, تەڭگە باعامى تۇراقتانادى. بٸراق بۇعان سىرتقى فاكتورلار ەسەر ەتپەي قويمايدى. تەڭگەنٸڭ دوللارعا قاتىستى باعامى ۆاليۋتا نارىعىنداعى سۇرانىس پەن ۇسىنىمنىڭ ازدى-كٶپتٸگٸنە قاراي تٷزەلەتٸنٸ بەلگٸلٸ. سوندىقتان قۇزىرلى ورگاندار ۆاليۋتا نارىعىنا قاتىستى زاڭسىز ەرەكەتتەردٸڭ جولىن كەسەتٸن بولادى. الداعى ۋاقىتتا ۇلتتىق بانك تەڭگەنٸڭ ەركٸن باعامى قاعيداتىن ۇستانىپ, ٷكٸمەتپەن بٸرلەسكەن جۇمىسىن جالعاستىرا بەرەدٸ.
– سٸز بۇعان دەيٸن مۇنداي كەزەڭدە ەكٸنشٸ دەڭگەيدەگٸ بانكتەردٸڭ جاۋاپكەرشٸلٸك تانىتۋ قاجەتتٸگٸن ايتتىڭىز. بۇل قۇرىلىمدار, كٶبٸنە, داعدارىس كەزەڭٸندە قولداۋ بولا ما دەپ مەملەكەتكە جٷگٸنەتٸنٸ جاسىرىن ەمەس. جالپى, وسى دۇرىس پا? تٶتەنشە جاعدايعا بايلانىستى سول بانكتەر حالىققا قانداي كٶمەك كٶرسەتە الادى?
– بانك جٷيەسٸ – قارجى نارىعىنىڭ اسا ماڭىزدى بٶلٸگٸ. بانكتەردٸڭ تۇراقتى جۇمىس ٸستەۋٸنە مەملەكەت تە, بيزنەس ٶكٸلدەرٸ دە, قاراپايىم سالىمشىلار دا مٷددەلٸ. سوندىقتان بانكتەرگە تەگٸننەن-تەگٸن قولداۋ كٶرسەتٸلمەيدٸ. بۇل – ۇلتتىق ەكونوميكانى كٶتەرمەلەۋدٸڭ بٸر جولى.
قازٸر بانكتەردٸڭ ٷزدٸكسٸز قىزمەت كٶرسەتۋٸنە مٷمكٸندٸك بار. دەپوزيتتەرگە كەپٸلدٸك بەرەتٸن قور دا تۇراقتى جۇمىس ٸستەۋدە. بۇل احۋالدى ۇلتتىق بانك باقىلاپ وتىر. سوندىقتان سالىمشىلاردىڭ قاراجاتىنا ەشقانداي قاتەر تٶنٸپ تۇرعان جوق.
تٶتەنشە جاعداي كەزٸندە ەكٸنشٸ دەڭگەيدەگٸ بانكتەر ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق احۋالدىڭ تۇراقتانۋىنا ٶز ٷلەسٸن قوستى دەپ ايتا الامىز. ەڭ الدىمەن, بانكتەر كەسٸپكەرلەرگە جەنە ازاماتتارعا بەرگەن نەسيەنٸ قايتارۋ مەرزٸمٸن كەيٸنگە اۋىستىردى. ناقتى ايتقاندا, نەسيە تٶلەمدەرٸ 3 ايعا شەگەرٸلدٸ. تابىسىنان ايىرىلعاندارعا مۇنداي كٶمەك قاجەت. بٸراق جۇرتشىلىق اراسىندا نەسيەنٸ مٷلدەم قايتارمايمىز دەگەن تٷسٸنٸك قالىپتاسپاۋى كەرەك. بۇل – جاڭساق پٸكٸر.
سونداي-اق ٷكٸمەتتٸڭ قاتىسۋىمەن شاعىن جەنە ورتا بيزنەس ٶكٸلدەرٸنە جەڭٸلدەتٸلگەن نەسيە بەرۋ باعدارلاماسى ەزٸرلەندٸ. ەگەر بانكتەر كەسٸپكەرلەرگە, ازاماتتارعا نەسيە بەرۋدٸ توقتاتسا, ەكونوميكانىڭ كٶپتەگەن سالاسى تۇرالاپ قالادى. بٸز بۇعان جول بەرمەيمٸز.
مەنٸڭ تاپسىرمام بويىنشا ۇلتتىق بانك پەن قارجى نارىعىن رەتتەۋ جەنە دامىتۋ اگەنتتٸگٸ قارجى جٷيەسٸنٸڭ تۇراقتىلىعىن ساقتاۋ ٷشٸن قوسىمشا شارالار قاراستىرۋدا.
– جاعداي ودان ەرٸ كٷردەلەنە بەرسە, بيۋدجەتٸمٸز بۇل اۋىرتپالىقتى كٶتەرە الا ما? الداعى ۋاقىتتا ەل بيۋدجەتٸنە تاعى دا ٶزگەرٸستەر ەنگٸزٸلۋٸ مٷمكٸن بە?
– داعدارىس جاعدايىندا, كٶبٸنە, بيۋدجەتتٸڭ كٸرٸسٸ مەن شىعىسىن رەتتەۋ قاجەتتٸلٸگٸ تۋىندايدى. ٷكٸمەت داعدارىس كەزەڭٸندە بيۋدجەتتٸ ناقتىلاۋدىڭ ەرەكشە تەرتٸبٸن بەكٸتتٸ. كوروناۆيرۋسپەن كٷرەسۋ ٷشٸن قوماقتى قارجى بٶلٸنگەنٸن بٸلەسٸزدەر. ەل ازاماتتارىنا قولداۋ كٶرسەتۋ, ەكونوميكالىق بەلسەندٸلٸكتٸ ارتتىرۋ شارالارى قوسىمشا قارجىنى تالاپ ەتەدٸ.
ەسكەرتە كەتەتٸن بٸر جايت, بيۋدجەت قارجىسىنا قىمبات كٶلٸك پەن جيھاز الىنبايدى. اۋقىمدى جيىندار ٶتكٸزۋگە ارنالعان قاراجات قىسقارتىلدى. كەيبٸر ينۆەستيتسييالىق جوبالار كەيٸنگە قالدىرىلدى. ٷنەمدەلگەن قاراجات ەكونوميكانىڭ تۇراقتى دامۋىن جەنە تٶتەنشە جاعداي رەجٸمٸن قامتاماسىز ەتۋگە جۇمسالۋدا. سونداي-اق حالىقتىڭ تۇرمىس ساپاسىن جاقسارتۋعا باعىتتالعان بٸرقاتار جوبالار ٸسكە اسىرىلىپ جاتىر.
– ەكونوميكامىزدىڭ بٸر تٸرەگٸ – اۋىل شارۋاشىلىعى. قازٸرگٸدەي سىن ساعاتتا بۇل سالاعا ايتارلىقتاي قولداۋ كٶرسەتٸلۋدە. ەسٸرەسە ەگٸس ناۋقانىنا كٸرٸسكەن شارۋالارعا ناقتى جەڭٸلدٸك بەرٸلەدٸ. ال ەندٸ اۋىل حالقىنىڭ تۇرمىس-تٸرشٸلٸگٸن تٷزەۋگە ارنالعان جوسپارلار بار ما?
– دۇرىس ايتاسىز, ەلٸمٸز ٷشٸن اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ ماڭىزى زور. دەل قازٸرگٸ باستى مٸندەت – ەگٸس ناۋقانىن ويداعىداي ٶتكٸزۋ. قازاق «كٶكتەمنٸڭ بٸر كٷنٸ – جىلعا ازىق» دەيدٸ. كەز كەلگەن قاۋٸپ-قاتەرگە قاراماستان بۇل جۇمىستى ۋاقتىلى جٷرگٸزۋ كەرەك.
مەلٸمدەمەدە ايتىلعانداي, بيىل كٶكتەمگٸ ەگٸس ناۋقانىنا جەنە ٶنٸمدٸ الدىن الا ساتىپ الۋعا 200 ميلليارد تەڭگە بٶلٸندٸ. سونىڭ 70 ميللياردى تۇقىم ٶندٸرٸسٸن دامىتۋعا, تىڭايتقىش ساتىپ الۋعا جۇمسالادى. سونىمەن قاتار شاعىن جەنە ورتا شارۋا قوجالىقتارى جانارمايدى ارزان باعامەن الادى. وسىعان وراي 390 مىڭ توننا ديزەل وتىنى جەڭٸلدٸكپەن ساتىلۋدا. مۇنىڭ بەرٸ مول ٶنٸم الۋعا سەپتٸگٸن تيگٸزەدٸ دەپ سەنەمٸن.
قازٸر حالىقتى ازىق-تٷلٸكپەن قامتاماسىز ەتۋ – نەگٸزگٸ مەسەلەنٸڭ بٸرٸ. مەن مۇنى ٷكٸمەتكە دە, ەكٸمدەرگە دە تۇراقتى باقىلاۋدا ۇستاۋدى تاپسىردىم. جالپى, ەلٸمٸزدە ازىق-تٷلٸك جەتكٸلٸكتٸ. الداعى كەزەڭدە باعانى قىمباتتاتپاي, ەلدٸ دٷرلٸكتٸرمەي, جۇمىستى دۇرىس جٷرگٸزگەن جٶن.
ەڭ ماڭىزدى مەسەلە – اۋىلداعى جاستارعا جاعداي جاساپ, ولاردى جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتۋ. ەيتپەسە باقىلاۋسىز ميگراتسييا مەن ۋربانيزاتسيياعا ۇشىراپ, سونىڭ سالدارىنان كٷردەلٸ ەلەۋمەتتٸك جەنە ساياسي مەسەلەلەردٸ شەشۋٸمٸزگە تۋرا كەلۋٸ مٷمكٸن. مٸنە, بٸز وسىنداي قيىنشىلىقتاردى كٶرە باستادىق. ەسٸرەسە بۇل ٸرٸ قالالاردا بايقالۋدا. وسى مەسەلەلەر مەملەكەتتٸك ورگانداردىڭ ۇدايى نازارىندا بولۋى كەرەك.
– كارانتينگە بايلانىستى وقۋ ٷدەرٸسٸ ٶزگەردٸ. وقۋ جىلىنىڭ ەدەتتەگٸدەن ٶزگەشە اياقتالاتىنى جۇرتتى الاڭداتىپ وتىر. وسى مەسەلەنٸڭ شەشٸمٸ قانداي بولماق?
– بيىلعى 6 سەۋٸردەن باستاپ مەكتەپ وقۋشىلارى قاشىقتان وقىتىلا باستادى. ٸندەتتٸڭ تارالۋىنا جول بەرمەۋ ٷشٸن وسىنداي قادامعا باردىق. ەكٸنشٸ جاعىنان, بۇل – زامان تالابى.
ينتەرنەت جىلدامدىعى ەرتٷرلٸ بولعاندىقتان, قاشىقتان وقىتۋدىڭ بٸرنەشە جولى ۇسىنىلدى. اتاپ ايتقاندا, تەلەساباق, ينتەرنەت-پلاتفورماداعى ساباق ۇيىمداستىرىلدى. ينتەرنەت بايلانىسى جوق 57 ەلدٸ مەكەندە تۇراتىن وقۋشىلار پوشتا قىزمەتٸ ارقىلى وقۋ ٷدەرٸسٸن جالعاستىرىپ وتىر. جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى ورگاندار مۇعالٸمدەر مەن وقۋشىلاردى كومپيۋتەرمەن, موبيلدٸ ينتەرنەتپەن قامتاماسىز ەتۋدە. ٷكٸمەت قورىنان بايلانىستىڭ مٷمكٸندٸكتەرٸن ارتتىرۋ ٷشٸن قاراجات قاراستىرىلدى. وسىنىڭ نەتيجەسٸندە قاشىقتان وقىتۋ قازٸر قالىپقا تٷستٸ.
جالپى, سوڭعى جىلداردا قاشىقتان وقىتۋ تەسٸلٸ جاھاندىق ٷردٸس رەتٸندە قالىپتاستى. ەلەمنٸڭ كٶپتەگەن جوعارى وقۋ ورىندارى بۇل ەدٸستٸ كەڭٸنەن قولدانىپ كەلەدٸ. مۇنىڭ ارتىقشىلىعى دا, كەمشٸن تۇستارى دا بار. ەسٸرەسە قازٸرگٸدەي كارانتين جاعدايىندا بۇعان بالاما جوق. سوندىقتان الداعى ۋاقىتتا ونى جەتٸلدٸرە تٷسكەن جٶن.
بيىلعى وقۋ جىلى ويداعىداي اياقتالادى دەپ ويلايمىن. وقۋ ٷلگەرٸمٸن باعالاۋعا قاتىستى ەش قيىندىق تۋىنداماۋى تيٸس. ەرينە وقۋشىلاردىڭ ٶز مۇعالٸمدەرٸمەن جەنە قۇربىلارىمەن جٷزدەسٸپ, ەدەتتەگٸدەي ساباق وقىعانىنا نە جەتسٸن. بۇل – ۋاقىتشا قيىندىق. بۇعان تٷسٸنٸستٸكپەن قاراپ, شەكٸرتتەرٸنە قاشىقتان بٸلٸم بەرٸپ جاتقان ۇستازدار قاۋىمىنا ريزاشىلىق بٸلدٸرەمٸن.
– پاندەميياعا قارسى كٷرەستٸڭ العى شەبٸندە جٷرگەن دەرٸگەرلەرگە ٷنەمٸ قولداۋ كٶرسەتٸپ كەلەسٸز. وسى مەلٸمدەمەڭٸزدە دە ولارعا شىنايى جاناشىرلىق تانىتتىڭىز. جالپى, بۇل سالانى جەتٸلدٸرۋ ٷشٸن نە ٸستەۋ كەرەك?
– بارشا جۇرتقا قاۋٸپ تٶندٸرگەن ٸندەتتٸ اۋىزدىقتاۋ ٷشٸن, ەڭ الدىمەن, دەرٸگەرلەر مەن مەديتسينا قىزمەتكەرلەرٸ جۇمىلدىرىلدى. ولارعا جان-جاقتى قولداۋ كٶرسەتۋدٸڭ ماڭىزى زور. بيلٸك تاراپىنان بارىنشا جاعداي جاسالۋدا.
ٶكٸنٸشكە قاراي ٸندەتپەن كٷرەس بارىسىندا مەديتسينا جٷيەسٸنٸڭ وسال جاقتارى دا انىقتالدى. ساقتىق شارالارىنا قاراماستان, كٶپتەگەن مەديتسينا قىزمەتكەرٸ ۆيرۋس جۇقتىرىپ الدى. دەرٸگەرلەرٸمٸز ونسىز دا جەتپەي جاتقاندا, وسىنداي قيىندىققا تاپ بولدىق. بۇل جاعداي تٸكەلەي باقىلاۋىمدا. ناقتى تاپسىرمالار بەرٸلدٸ. ٸندەتپەن كٷرەسۋگە اتسالىسقان دەرٸگەرلەرگە تيٸستٸ ٷستەمەاقى تٶلەنۋدە.
قازٸرگٸ ۋاقىتتا مەديتسينا قىزمەتكەرلەرٸنٸڭ مەرتەبەسٸن ارتتىرۋ ٶزەكتٸ مەسەلەگە اينالدى. دەرٸگەرلەرگە بەرٸلەتٸن ەلەۋمەتتٸك كەپٸلدٸك اياسىن كەڭەيتٸپ, ىنتالاندىرۋ جٷيەسٸن جەتٸلدٸرۋ قاجەت. پاندەمييا دەنساۋلىق ساقشىلارىنا قولداۋ كٶرسەتۋدٸڭ اسا ماڭىزدى ەكەنٸن اڭعارتتى. بٸز تەۋەلسٸزدٸك العالى بەرٸ بۇل سالاعا مەن بەرٸپ كەلەمٸز. دەگەنمەن ەلٸ دە اتقاراتىن جۇمىستار از ەمەس.
كوروناۆيرۋس ٸندەتٸ مەديتسينا عىلىمىن دامىتۋدىڭ دا ٶزەكتٸ ەكەنٸن كٶرسەتٸپ بەردٸ. قازٸر بٷكٸل ەلەم وسى سالاعا ەرەكشە نازار اۋدارىپ, جۇقپالى اۋرۋلارمەن كٷرەستٸ كٷشەيتۋدە. بۇل – زاڭدى قۇبىلىس. الداعى ۋاقىتتا ەلٸمٸزدە مەديتسينالىق-بيولوگييالىق زەرتتەۋلەرگە ەرەكشە كٶڭٸل بٶلٸنەدٸ. ٶيتكەنٸ ايبىندى ەسكەرمەن بٸرگە مىقتى مەديتسينا دا – مەملەكەتتٸڭ نەگٸزگٸ قالقانى. بۇدان بىلاي ونىڭ ٶزەكتٸلٸگٸ ارتا تٷسەتٸنٸ سٶزسٸز.
جاقىندا نۇر-سۇلتان قالاسىندا مودۋلدٸك جۇقپالى اۋرۋلار اۋرۋحاناسى اشىلدى. ونىڭ نەبەرٸ ەكٸ اپتا ٸشٸندە سالىنعانىن بٸلەسٸزدەر. اۋرۋحانا حالىقارالىق تالاپتارعا ساي جابدىقتالعان. ونى ارنايى بارىپ ارالاپ كٶردٸم. سونىمەن قاتار عالىمدارىمىز دياگنوستيكالىق تەست جٷيەسٸن ەزٸرلەپ شىقتى. مٸنە, وسىنداي ناقتى جۇمىستار سالانى جەتٸلدٸرە تٷسەتٸنٸ سٶزسٸز. دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلٸگٸ الداعى ۋاقىتتا دا مەديتسينالىق قىزمەت ساپاسىن ارتتىرۋ ٷشٸن اۋقىمدى ەرٸ جٷيەلٸ جۇمىس جٷرگٸزۋٸ كەرەك.
– ەل-فارابي مەن اباي مەرەيتويلارى اياسىندا كٶپتەگەن ٸس-شارا جوسپارلانعانى بەلگٸلٸ. ەندٸ وسى جوبالاردى ورىنداۋ تەرتٸبٸنە ٶزگەرٸس ەنگٸزٸلە مە?
– ۇلىلاردى ۇلىقتاپ, دانالاردى دەرٸپتەۋ – حالقىمىزدىڭ يگٸ دەستٷرٸ. بٸز ەل-فارابي مەن اباي مۇراسىن زەردەلەۋ ارقىلى قازاق دالاسىنداعى ٶركەنيەتتٸڭ تامىرى تەرەڭ ەكەنٸن كٶرسەتەمٸز. سوندىقتان بۇل مەرەيتويلار – بەرٸمٸزگە ٷلكەن سىن.
اباي ٶزٸنٸڭ «تولىق ادام» تۇجىرىمىن ميراس ەتسە, ەل-فارابي «باقىتقا جەتۋ جولىنداعى قايىرىمدى قوعام» قاعيداسىن ٶسيەت ەتٸپ قالدىردى. ۇلى ويشىلداردىڭ ەدٸلدٸك پەن ٸزگٸلٸك جٶنٸندەگٸ ۇستانىمى بارشاعا بەلگٸلٸ. مەنٸڭ «حالىق ٷنٸنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» اتتى تۇجىرىمدامام وسى قاعيدالارمەن ٷندەسەدٸ.
مەرەيتويلار اياسىندا مەملەكەتتٸك جەنە ٶڭٸرلٸك جوسپارلار جاسالدى. بٷگٸنگە دەيٸن كەيبٸر جوبالاردى جٷزەگە اسىرىپ ٷلگەردٸك. قازٸرگٸ احۋالعا بايلانىستى تٷرلٸ مەرەيتويلىق شارالار ونلاين فورماتىندا ٶتكٸزٸلۋدە. بۇل جوبالار ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەر مەن ينتەرنەت-رەسۋرستاردا دا كەڭٸنەن ناسيحاتتالادى.
– سٸز سىرتقى ساياساتتىڭ قىر-سىرىن جەتٸك بٸلەسٸز. كٶپ جىل ديپلوماتييالىق قىزمەتتە بولدىڭىز. قازٸرگٸ زاماندا ۇلتتىق مٷددەگە بەرٸك بولۋ ٷشٸن سىرتقى ساياساتىمىزدى قالاي جٷرگٸزۋٸمٸز كەرەك? جالپى, پاندەمييادان كەيٸن حالىقارالىق قاتىناستار قالاي ٶرٸستەيدٸ?
– بٷگٸندە بٷكٸل ەلەم دامۋدىڭ جاڭا كەزەڭٸنە قادام باستى. بۇل, ەسٸرەسە وسى پاندەمييادان كەيٸن انىق بايقالادى دەپ ويلايمىن. وسىنداي سىن ساعاتتا ەر مەملەكەت, ەڭ الدىمەن, ٶز ازاماتتارىنىڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸن ويلايدى. بۇل – زاڭدى نەرسە. بٸراق مۇنداي كٷردەلٸ كەزەڭ حالىقارالىق ىنتىماقتاستىققا سىزات تٷسٸرمەۋٸ كەرەك. سوڭعى اپتالاردا مەن بٸرقاتار ەلدەردٸڭ جەنە حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ باسشىلارىمەن تەلەفون ارقىلى سٶيلەستٸم. تٷركٸتٸلدەس مەملەكەتتەردٸڭ ىنتىماقتاستىق كەڭەسٸنٸڭ بەينەسامميتٸنە جەنە جوعارى ەۋرازييالىق ەكونوميكالىق كەڭەس مٷشەلەرٸنٸڭ ونلاين فورماتىنداعى جۇمىس كەزدەسۋٸنە قاتىستىم.
قازٸر پاندەمييامەن كٷرەس جٷرگٸزۋ باعىتىنداعى حالىقارالىق ىنتىماقتاستىقتى كٷشەيتۋ قاجەت. وسىعان وراي بٸز سەرٸكتەس ەلدەرمەن بٸرگە كٷش جۇمىلدىرىپ وتىرمىز. بۇل – ٸندەتكە قارسى تۇرۋدىڭ نەگٸزگٸ جولى. جالپى, سىرتقى ساياساتىمىزدىڭ ساباقتاستىعى ساقتالاتىن بولادى. ٶزٸمٸزدٸڭ دەستٷرلٸ جەنە جاڭا سەرٸكتەستەرٸمٸزبەن ٶزارا تيٸمدٸ قارىم-قاتىناستاردى دامىتا بەرەمٸز.
سونىمەن قاتار كەز كەلگەن مەملەكەت ٷشٸن باسقا ەلدەردەن ينۆەستيتسييا تارتۋدىڭ ماڭىزى زور. سوندىقتان بٸز دە سىرتقى ساياساتتا ەكونوميكالىق ديپلوماتيياعا باسا مەن بەرەمٸز. بۇل – قازاقستاننىڭ ۇزاق مەرزٸمگە ارنالعان ستراتەگيياسىنداعى باسىم باعىتتىڭ بٸرٸ. الداعى كەزەڭدە دە سولاي بولىپ قالا بەرەدٸ. سىرتقى ساياسات سٶز جٷزٸندە ەمەس, ٸس جٷزٸندە سىندارلى بولۋعا تيٸس. ديپلوماتييا سالاسى دا ٸندەتتٸڭ سالدارىنان ساباق العانى جٶن.
– پرەزيدەنت قىزمەتٸنە كٸرٸسكەنٸڭٸزگە بٸر جىلدان استى. وسى ۋاقىت ارالىعىندا بٸرقاتار ماقسات-مٸندەتتٸ العا قويدىڭىز. جالپى, ٶز باستامالارىڭىزدىڭ ورىندالۋ بارىسىنا كٶڭٸلٸڭٸز تولا ما?
– قازاقتا «ەل قۋاتتى بولماي, باق تۇراقتى بولمايدى» دەگەن ناقىل سٶز بار. وسى ورايدا مەملەكەتتٸلٸكتٸ نىعايتىپ, حالقىمىزدىڭ ەل-اۋقاتىن ارتتىرۋ ٷشٸن ماڭىزدى باستامالار قولعا الىندى.
ەڭ الدىمەن, قوعامنىڭ بەرەكە-بٸرلٸگٸ بەكەم بولۋى كەرەك. بۇعان بيلٸك پەن حالىق اراسىندا تۇراقتى ديالوگ ورناتۋ ارقىلى قول جەتكٸزۋگە بولادى. وسىعان وراي ۇلتتىق قوعامدىق سەنٸم كەڭەسٸ قۇرىلدى. ونىڭ نەگٸزگٸ ماقساتى – قوعامدىق سانانى جاڭعىرتۋعا ارنالعان اۋقىمدى شارالار ۇيىمداستىرۋ, ٶزەكتٸ مەسەلەلەردٸ تالقىلاپ, تيٸمدٸ ۇسىنىستار ەزٸرلەۋ. بٷگٸنگە دەيٸن كەڭەستٸڭ ەكٸ وتىرىسى ٶتكٸزٸلدٸ. ساياسي, ەكونوميكالىق جەنە ەلەۋمەتتٸك جاڭعىرۋ باعىتتارى بويىنشا كٶپتەگەن ۇسىنىس جاسالدى. قوعامدى الاڭداتقان تٷرلٸ مەسەلەلەر قىزۋ تالقىعا تٷستٸ.
زامان تالابىنا ساي ساياسي رەفورمالار جٷرگٸزٸلۋدە. قازٸر مەنٸڭ باستاماممەن پارلامەنتتە بٸرقاتار ماڭىزدى زاڭنامالىق ٶزگەرٸستەر تالقىلانۋدا. «بەيبٸت جيىنداردى ۇيىمداستىرۋ جەنە ٶتكٸزۋ تەرتٸبٸ» تۋرالى زاڭ جوباسى قاراستىرىلىپ جاتىر. بۇل ەلٸمٸزدٸڭ دەموكراتييالىق دامۋىن ايقىندايتىن ٶتە ماڭىزدى قۇجات بولاتىنىنا كٷمەن جوق.
مەجٸلٸس پەن مەسليحات دەپۋتاتتارىنىڭ سايلاۋىنا تٷسەتٸن ساياسي پارتييالار ەيەلدەر مەن جاستار ٷشٸن وتىز پايىزدىق كۆوتا بٶلەتٸن بولادى. وسىعان وراي زاڭعا تيٸستٸ تولىقتىرۋلار ەنگٸزۋ قاراستىرىلۋدا. سونداي-اق ساياسي پارتييالاردى تٸركەۋدٸ جەڭٸلدەتۋ, پارلامەنتتٸك وپپوزيتسييا ينستيتۋتىن قالىپتاستىرۋ ٷشٸن زاڭناماعا ماڭىزدى تٷزەتۋلەر جاسالماق.
وسى ٶزگەرٸستەر ساياسي ٷدەرٸستەردٸ ودان ەرٸ ليبەراليزاتسييالاۋ جولىنداعى ناقتى قادام بولادى دەپ سەنەمٸن. جان-جاقتى ساياسي رەفورمالار جالعاسادى. بۇل – بٸزدٸڭ ستراتەگييالىق تاڭداۋىمىز.
سونداي-اق ازاماتتاردىڭ ٶتٸنٸش-تٸلەكتەرٸن جەدەل قاراستىرۋ ٷشٸن «حالىق ٷنٸنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» تۇجىرىمداماسىن ۇسىندىم. بۇل – ٶتە ماڭىزدى ەرٸ قاجەت باستاما. شەنەۋنٸكتەردٸڭ مٸندەتٸ – ەڭ الدىمەن, حالىققا قىزمەت ەتۋ. ولار ەل-جۇرتتىڭ مۇڭ-مۇقتاجىنا قۇلاق اسپاعاندا كٸمگە قۇلاق اسادى?! وسى قاعيداتتى بارلىق دەڭگەيدەگٸ مەملەكەتتٸك قىزمەتشٸلەردٸڭ ساناسىنا سٸڭٸرگەن جٶن. قازٸردٸڭ ٶزٸندە بۇل باعىتتا وڭ ٶزگەرٸس بار.
وتاندىق بيزنەستٸ دامىتۋعا ارنالعان بٸرقاتار باستاما جٷزەگە استى. مەنٸڭ تاپسىرمام بويىنشا شاعىن جەنە ميكرو بيزنەس ٶكٸلدەرٸ ٷش جىلعا تابىس سالىعىنان بوساتىلدى. ولاردىڭ قىزمەتٸ الداعى ٷش جىل بويى تەكسەرٸلمەيدٸ. سول ٷشٸن موراتوريي جارييالانعانىن بٸلەسٸزدەر. قازٸرگٸ تٶتەنشە جاعداي كەزٸندە دە كەسٸپكەرلەرگە ٷلكەن قولداۋ كٶرسەتٸلۋدە. ونى جوعارىدا اتاپ ٶتتٸم.
ەلدٸ الاڭداتاتىن ٶزەكتٸ مەسەلەنٸڭ بٸرٸ باسپانا ەكەنٸ بەلگٸلٸ. وسى باعىتتا دا اۋقىمدى جۇمىستار اتقارىلدى. ٷكٸمەت الدىنا ەلباسى ۇسىنعان «باقىتتى وتباسى» باعدارلاماسىنىڭ اياسىن كەڭەيتٸپ, تۇرعىن ٷي قۇرىلىسىن جانداندىرۋ مٸندەتٸ قويىلدى. سوعان سەيكەس, بيىلدان باستاپ جىل سايىن كٶپ بالالى جەنە مٷگەدەك بالالارى بار 10 مىڭ وتباسى تۇرعىن ٷيمەن قامتاماسىز ەتٸلەدٸ.
از قامتىلعان جەنە كٶپ بالالى وتباسىلارعا ارنالعان ەلەۋمەتتٸك كٶمەكتٸڭ جاڭا تٷرلەرٸ ەنگٸزٸلدٸ. مىسالى, كٶپ بالالى وتباسىلارعا تابىسىنا قاراماي جەردەماقى بەرٸلە باستادى. جارتى ميلليوننان استام ازاماتتىڭ 300 مىڭ تەڭگەگە دەيٸنگٸ كەپٸلسٸز نەسيەسٸ ٶتەلدٸ. بۇل باستامالار حالىقتىڭ تۇرمىس ساپاسىن جاقسارتۋعا باعىتتالعان.
بىلتىر «پەداگوگ مەرتەبەسٸ تۋرالى» زاڭ قابىلداندى. سوعان وراي الداعى تٶرت جىلدا ۇستازداردىڭ ەڭبەكاقىسىن ەكٸ ەسە ارتتىرۋدى تاپسىردىم. بۇل جۇمىس جٷيەلٸ تٷردە جٷزەگە اسىرىلىپ كەلەدٸ. بيۋدجەت سالاسىنداعى باسقا دا قىزمەتكەرلەردٸڭ جالاقىسى كٶبەيتٸلۋدە.
مەن تالانتتى دا تالاپتى جاستارعا سەنٸم ارتامىن. سول سەبەپتٸ «پرەزيدەنتتٸك جاستار كادرلىق رەزەرۆٸن» قۇرىپ, «جٷزدەن جٷيرٸك, مىڭنان تۇلپار» شىققان 300 جاستى ٸرٸكتەپ الدىق. ولاردىڭ بٸرازى قىزمەتكە ورنالاستى. تيٸستٸ مەملەكەتتٸك ورگاندارعا جاستار ساياساتىنا ارنالعان جاڭا كەشەندٸ باعدارلاما ەزٸرلەۋدٸ تاپسىردىم.
وسى جىلدى «ۆولونتەر جىلى» دەپ جارييالادىم. بٷگٸندە بۇل باستامانىڭ دەر كەزٸندە كٶتەرٸلگەنٸن كٶرٸپ وتىرمىز. قازٸرگٸدەي تٶتەنشە جاعدايدا ۆولونتەرلەر ايانباي ەڭبەك ەتٸپ جٷر. كٷردەلٸ كەزەڭدە بەلسەندٸلٸك تانىتقان جٸگەرلٸ جاستاردى ٷلگٸ تۇتۋىمىز كەرەك.
جالپى, بٸر جىل ٸشٸندە ناقتى جۇمىستار اتقارىلدى. سوندىقتان ەلدٸڭ ەڭسەسٸن كٶتەرەتٸن مۇنداي شەشٸمدەر الداعى ۋاقىتتا دا قابىلدانا بەرەدٸ.
– كەلەسٸ جىلى تەۋەلسٸزدٸگٸمٸزگە 30 جىل تولادى. بٸز دامۋدىڭ جاڭا كەزەڭٸنە قادام باستىق. وسى ورايدا جاڭا مٷمكٸندٸكپەن بٸرگە جاڭا قاۋٸپ-قاتەردٸڭ دە تۋىندايتىنى جاسىرىن ەمەس. الداعى ۋاقىتتا سوعان تٶتەپ بەرٸپ, ەلٸمٸزدٸ ٶركەندەتۋ ٷشٸن نە نەرسەگە باسا مەن بەرگەنٸمٸز جٶن?
– بٸز ەلباسىنىڭ ساليقالى ساياساتىنىڭ, حالقىمىزدىڭ ىرىس-ىنتىماعىنىڭ ارقاسىندا تەۋەلسٸز قازاقستاندى قۇردىق. وسى جىلدار ٸشٸندە تيٸمدٸ باسقارۋ جٷيەسٸ قالىپتاستى. ەگەمەن ەلٸمٸزدٸڭ ٸرگەسٸن بەكەمدەۋ ٷشٸن اۋقىمدى جۇمىس اتقارىلدى. ٶتپەلٸ كەزەڭدەگٸ بارلىق قيىندىقتى ەڭسەرٸپ, ورنىقتى دامۋ جولىنا تٷستٸك. ەندٸگٸ ماقسات – وسىنداي تابىستاردى ەسەلەپ, جاڭا بەلەستەردٸ باعىندىرا بەرۋ.
ەيگٸلٸ فرانتسۋز ويشىلى جان-جاك رۋسسو «مىقتى مەملەكەت قانا ٶز ازاماتتارىنىڭ ەركٸندٸگٸن قامتاماسىز ەتە الادى» دەگەن ەكەن. حالقىمىزدىڭ تۇرمىس ساپاسىن جاقسارتۋ ٷشٸن قازاقستاندى مىقتى مەملەكەتكە اينالدىرۋىمىز كەرەك. بۇل رەتتە «كٷشتٸ پرەزيدەنت – ىقپالدى پارلامەنت – ەسەپ بەرەتٸن ٷكٸمەت» فورمۋلاسىن بەرٸك ۇستانۋىمىز قاجەت.
ەلەمدە تٷرلٸ ٷردٸستەر قالىپتاسۋدا. بٸراق سونىڭ بەرٸ بٸردەي ۇلتتىق مٷددەگە ساي كەلە بەرمەيدٸ. نەگٸزگٸ قاۋٸپ-قاتەرلەر الدا. سوندىقتان قىراعىلىق ساقتاي وتىرىپ, قيىندىقتاردى ەڭسەرۋگە ەردايىم دايىن بولۋىمىز كەرەك.
جاڭا سىن-سىناققا تٶتەپ بەرۋ ٷشٸن, ەڭ الدىمەن, ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى قورعاي بٸلگەن جٶن. انا تٸلٸمٸزدٸ, سالت-دەستٷرٸمٸزدٸ, ۇلتتىق سانا-سەزٸمدٸ, قوعامداعى تاتۋلىق پەن كەلٸسٸمدٸ, بەرەكە-بٸرلٸكتٸ ساقتاي الماساق, كەلەر ۇرپاق بٸزدٸ كەشٸرمەيدٸ. ەسٸرەسە مەملەكەتتٸك تٸلدٸڭ مەسەلەسٸ ٶتە ماڭىزدى. تٸل – ۇلتتىڭ تۇعىرى, ۇرپاقتىڭ عۇمىرى. قازاق تٸلٸ قازاقتى ەلەمگە تانىتا الادى. حالىقتىڭ تٸلٸ – حالىقتىڭ تٶلقۇجاتى. مۇنى ەردايىم ەستە ۇستاۋ كەرەك. بٸلە بٸلسەك, ۇلتتىق قاۋٸپسٸزدٸك تٸلٸمٸزدٸ قادٸرلەۋدەن باستالادى.
بٷگٸندە تسيفرلى تەحنولوگييالار قارقىندى دامىپ, قوعامدىق ٶمٸردٸڭ تٷرلٸ سالاسىنا دەندەپ ەنٸپ كەلەدٸ. بٸز وسى ٷردٸسكە باسا مەن بەرٸپ وتىرمىز. بۇل – قازٸرگٸ زاماننىڭ باستى تالابى. مۇنى كوروناۆيرۋس ٸندەتٸنە بايلانىستى تۋىنداعان كٷردەلٸ كەزەڭ انىق اڭعارتتى. مەنٸڭ تاپسىرمام بويىنشا ٷكٸمەت «تسيفرلى قازاقستان» مەملەكەتتٸك باعدارلاماسىندا انىقتالعان كەمشٸلٸكتەردٸ ەسكەرٸپ, قايتا قارايدى. تسيفرلاندىرۋ ٷدەرٸسٸ ەلٸمٸزدٸ ٶركەندەتۋگە تىڭ سەرپٸن بەرەتٸنٸ سٶزسٸز. ونىڭ مەن-ماڭىزى ارتا بەرمەك.
ەلٸمٸزدٸ ٶركەندەتۋ ٷشٸن ۇلتتىق ەكونوميكانى ەرتاراپتاندىرۋ ٷدەرٸسٸن جالعاستىرا بەرەمٸز. وسى جولدا شاعىن جەنە ورتا بيزنەسكە بارىنشا جاعداي جاساعان ابزال. سونىمەن قاتار ادامي كاپيتالدى ودان ەرٸ دامىتامىز. بۇل بەسەكەگە قابٸلەتتٸ ۇلت قالىپتاستىرۋ ٷشٸن قاجەت. وسىعان وراي بٸلٸم, عىلىم, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالالارىن دا تٷبەگەيلٸ جاڭعىرتۋ مٸندەتٸ الدىمىزدا تۇر.
تاعى بٸر زور ماقسات – ەلدٸ ەڭبەككە باۋلۋ. شىندىقتى ايتساق, شەتەلدەردە حالقىمىز ناعىز ەڭبەكقور جۇرت رەتٸندە ەلٸ تانىلا قويعان جوق. بۇل بٸزدٸڭ بەدەلٸمٸزگە دە ەدەۋٸر نۇقسان كەلتٸرەدٸ. قاجىرلى ەڭبەكتٸڭ ارقاسىندا عانا كٶپ مەسەلەنٸ شەشٸپ, مەملەكەتٸمٸزدٸ دامىتامىز, ەل-اۋقاتىمىزدى ارتتىرامىز.
سوندىقتان ەڭبەككە باۋلۋ جاستارعا تەربيە بەرۋدٸڭ نەگٸزگٸ باعىتى بولۋ كەرەك دەپ سانايمىن. بۇل ۇلتتىڭ بولاشاعىنا تٸكەلەي ىقپال ەتەدٸ.
– قاسىم-جومارت كەمەلۇلى, قالىپتاسقان جاعدايعا بايلانىستى ەلدٸ الاڭداتقان ٶزەكتٸ ساۋالدارعا جاۋاپ بەردٸڭٸز. ەندٸ سوڭعى سۇراق. سونىمەن قازٸرگٸ كٷردەلٸ كەزەڭنەن قانداي وي تٷيدٸڭٸز?
– تٶتەنشە جاعداي كٷندەلٸكتٸ ٶمٸرٸمٸزگە ەلەۋلٸ ٶزگەرٸس ەنگٸزدٸ. جوسپارلانعان جۇمىستاردى, تٷرلٸ ٸس-شارالاردى كەيٸنگە قالدىرۋعا مەجبٷر بولدىق. وسىنداي كەزدە, ەڭ الدىمەن, نە نەرسەنٸڭ اسا باعالى ەكەنٸن تٷسٸندٸك. بۇل – ادامنىڭ ٶمٸرٸ, ادامي قارىم-قاتىناستار, ازاماتتاردىڭ دەنساۋلىعى, قوعامنىڭ بەرەكە-بٸرلٸگٸ. بٸر-بٸرٸمٸزگە قولداۋ كٶرسەتۋدٸڭ قانشالىقتى ماڭىزدى ەكەنٸن دە اڭعاردىق. قالعان دٷنيەنٸڭ بەرٸن بٸرتٸندەپ رەتكە كەلتٸرۋگە بولادى.
پاندەمييا كەزٸندە بٷكٸل قوعامىمىز سىنعا تٷستٸ. كٶپتەگەن ازاماتتار قيىن سەتتە ەلگە قىزمەت ەتۋدٸڭ وزىق ٷلگٸسٸن تانىتتى. بۇل – پاراساتتى پاتريوتيزمنٸڭ كٶرٸنٸسٸ. كەز كەلگەن كٷردەلٸ كەزەڭ ادامنىڭ جٸگەرٸن جانىپ, رۋحىن قايرايدى. ەلەمگە جايىلعان ٸندەت تۇسىنداعى احۋال حالقىمىزدى ودان ەرٸ ۇيىستىرا تٷسەتٸنٸ انىق.
وسى رەتتە, ۇلى ابايدىڭ «توقتاۋلىلىق, قالىپتى شىدامدىلىق – بۇل قايراتتان شىعادى, بٸلسەڭ كەرەك» دەگەن ٶلەڭ جولى ويعا ورالادى. شىن مەنٸندە, تاباندىلىق پەن تٶزٸمدٸلٸك تانىتساق, قيىندىققا تٶتەپ بەرەمٸز. ەلٸمٸز بۇل قيىندىقتان شيراپ ەرٸ شىڭدالىپ شىعادى دەپ تولىق سەنٸممەن ايتا الامىن.
بارلىق قيىندىقتى بٸرگە جەڭەمٸز!
ەڭگٸمەلەسكەن
دارحان قىدىرەلٸ,
«Egemen Qazaqstan»
