قاسىم-جومارت توقاەۆ: باق جاستاردىڭ كٷش-قۋاتىن شىعارماشىلىق ارناعا قاراي بۇرۋى تيٸس

قاسىم-جومارت توقاەۆ: باق جاستاردىڭ كٷش-قۋاتىن شىعارماشىلىق ارناعا قاراي بۇرۋى تيٸس

ەرەكشە كەزدەسۋ بولدى. قازاق جۋرناليستيكاسىنىڭ شاشاسىنا شاڭ جۇقپايتىن دارابوز كوريفەيلەرٸ مەن ونىڭ بولاشاعىن جاسايتىن كرەاتيۆتٸ تالانتتى جاس قالامگەرلەر سەناتتا باس قوستى.

ەلگە تەز ەرٸ ساپالى اقپارات جەتكٸزۋدە ەبجٸلدٸگٸمەن جەنە بەلسەندٸلٸگٸمەن كٶزگە تٷسٸپ جٷرگەن بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى ٶكٸلدەرٸمەن ەمەن-جارقىن ەڭگٸمە دٷكەن قۇرعان سەنات تٶراعاسى قاسىم-جومارت توقاەۆ جۋرناليستەردٸڭ نازارىن ەل الدىندا تۇرعان ٷلكەن مٸندەتتەرگە اۋداردى.

– بٸزدٸڭ ەلٸمٸز كٷردەلٸ گەوساياسي جاعدايداعى دامۋدىڭ ٶزگەرٸستەر كەزەڭٸن باستان ٶتكەرۋدە. ٶكٸنٸشكە قاراي, ەلەمنٸڭ ەر بۇرىشىندا جانجالدار ازايماي وتىر, سانكتسييالىق تٷردەگٸ تەكە-تٸرەستەر ٶرشٸپ بارادى. جاھاندىق ەكٸ ٷردٸس – جاھاندانۋ مەن ۇلتشىلدىقتىڭ اراسىنداعى قاراما-قايشىلىق تا ۇلعايا تٷسۋدە. قازاقستان حالىقارالىق قوعامداستىقتىڭ جاۋاپتى جەنە بەدەلدٸ مٷشەسٸ رەتٸندە ٶزٸنٸڭ ۇلتتىق مٷددەلەرٸن قورعاۋدا تيٸستٸ ۇستانىمداردى تاباندىلىقپەن پاش ەتٸپ وتىر.

حالىقتىڭ شىنايى سەنٸمٸنە يە ەرٸ شەت ەلدەردە بەدەلٸ زور بٸزدٸڭ ەلٸمٸزدٸڭ مەملەكەت باسشىسى قازاقستاننىڭ حالىقارالىق ارەناداعى ۇلتتىق مٷددەسٸن ەردايىم بيٸك ۇستاپ كەلەدٸ.ەلباسىنىڭ كٶشباسشىلىق ەرٸ تۇڭعىش پرەزيدەنتمەرتەبەسٸ ەلٸمٸزدٸڭ ساياسي جٷيەسٸندەگٸ تۇراقتىلىقتىڭ سەنٸمدٸ كەپٸلٸ. «تۇڭعىش پرەزيدەنت - ەلباسى تۋرالى», «قاۋٸپسٸزدٸك كەڭەسٸ تۋرالى»زاڭدار ەلدەگٸ ٸشكٸ جەنە سىرتقى ساياساتتى جٷرگiزۋدە ەلباسىنىڭ جەتەكشٸ رٶلٸنە قۇقىقتىق كەپٸلدٸكتەردٸ قامتاماسىز ەتەدٸ.بۇل قازٸرگٸ ەلەمدەگٸ دٷربەلەڭگە تولى جاعدايلاردا ماڭىزدى رٶل اتقارادى. ەلباسى – بٸزدٸڭ كونستيتۋتسييامىزدىڭ جەنە ٸشكٸ ساياسي تۇراقتىلىقتىڭ سەنٸمدٸ كەپٸلٸ. پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تەۋەلسٸز قازاقستاننىڭ نەگٸزٸن سالۋشى رەتٸندەگٸ سٸڭٸرگەن ەڭبەگٸ اسا اۋقىمدى, تاريحي ماڭىزى زور.

تٶرتٸنشٸ ٶنەركەسٸپتٸك رەۆوليۋتسييا دەۋٸرٸ قوعام مەن بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ الدىنا بيٸك مٸندەتتەر قويىپ وتىر. تەحنولوگييالىق, ەكونوميكالىق جەنە ەلەۋمەتتٸك اۋقىمدى ٶزگەرٸستەر بۇرىنعى ەدەتتەر مەن تاپتاۋرىن كٶزقاراستاردان ارىلىپ, جاڭاشا ويلاۋدى تالاپ ەتەدٸ.

پرەزيدەنت جولداۋىندا تسيفرلىق تەحنولوگييالاردىڭ دەندەپ ەنۋٸنە بايلانىستى قازاقستاندىقتاردى جاھاندىق ٶزگەرٸستەر مەن قاتەرلەرگە دايىن بولۋعا شاقىردى. بۇل مٸندەت تەك قوعامنىڭ قولداۋىمەن تابىستى شەشٸلەدٸ. سوندىقتان تسيفرلاندىرۋ يدەياسىنىڭ مەن-ماڭىزىن قالىڭ بۇقاراعا جەتكٸزۋدە جۋرناليستەرگە اسا جاۋاپتى مٸندەت جٷكتەلٸپ وتىر.

تەحنولوگييالىق تۇرعىدان جاڭارۋ بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنا دا ەسەر ەتۋدە. بٷگٸنگٸ كٷنٸ «دەستٷرلٸ» بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىن ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردەن بٶلٸپ تاستايتىن شەكارالار دا ازايىپ بارادى. قازٸرگٸ كەزدە گازەتتەردٸ, تەلەارنالار مەن راديوستانتسييالاردىڭەلەكتروندى نۇسقاسىنىڭ بولۋى زاڭدى. ولار تٸپتٸ دەستٷرلٸ اقپارات قۇرالدارىنان دا تانىمال بولۋدا. كٶپتەگەن باسپا جەنە ەلەكتروندى باسىلىمدار ينتەراكتيۆتٸ كەرٸ بايلانىس, ٷنقاتىسۋ مەن ونلاين ترانسلياتسييا مٷمكٸندٸكتەرٸن پايدالانا وتىرىپ, ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەرگە بەلسەندٸ تٷردە ارالاسا باستادى.

قازٸرگٸ كەزدە اقپارات اعىندارى ٷشٸن مەملەكەتتٸك شەكارا ۇعىمىجوق. جاڭا جاعدايدا جاعىمسىز قۇبىلىستاردى ايلا-شارعىمەن جاعىمدى ەتٸپ كٶرسەتٸپ, قوعامدىق وڭ پٸكٸر قالىپتاستىرۋ قاۋپٸ كٷرت ٶسٸپ بارادى. ساراپشىلار باقىلانبايتىن ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردە جالعان جاڭالىقتار مەنتەرٸس ناسيحاتتىڭ دەندەپ كەتۋٸ تۋرالى ەسكەرتٸپ وتىر. ازعىرۋ مەن ارباۋعا نەگٸزدەلگەنمۇنداي اقپارات ساياسي ماقساتتار ٷشٸن جيٸقولدانىلادى.

دانا حالقىمىز «وتىز تٸستەن شىققان سٶز – وتىز رۋلى ەلگە تارايدى» دەيدٸ.بٷگٸنگٸ ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەر ارقىلى تارايتىن اۋىزدىقسىز اقپارات زامانىندا مۇنداي قاۋٸپتٸ قۇبىلىستار ەل ٸشٸندە بەلەڭ الۋى مٷمكٸن.

ٶكٸنٸشكە قاراي, زيياندى اقپارات ەسەرٸنەن,ەڭ الدىمەن جاستار زارداپ شەگەدٸ. كەيبٸر مٷددەلٸ بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ جەنە ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردٸڭ كٶمەگٸمەن جاستار كٷمەندٸ يدەولوگييالىق كٶزقاراستارعا ۇرىنادى, بٷلدٸرگٸش, تٸپتٸ,زاڭعا قارسى ەرەكەتتەرگە دە بارادى.

وسىعان بايلانىستى قوعامدى, ەسٸرەسە, جاستار مەن بالالاردى جالعان اقپاراتتان زاڭ ارقىلى قورعاۋعا تۋرا كەلەدٸ. جاقىندا پارلامەنت بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى تۋرالى زاڭناماعا ەنگٸزگەن تٷزەتۋلەر وسى ماقساتقا ارنالدى.

بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى جاستاردىڭ كٷش-قۋاتىن شىعارماشىلىق ارناعا قاراي بۇرۋى تيٸس. جاس ۇرپاق بارلىق ەلەۋمەتتٸك ماڭىزدى ٸس-شارالارعا بەلسەنە ارالاسۋى قاجەت. ٶسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ بٸلٸمٸ مەن جاڭا تەحنولوگييالاردى قولدانۋى, شىعارماشىلىق تۇرعىسىنداعى تىڭ كٶزقاراسى, كٷش-جٸگەرٸ مەن يگٸ باستامالارى بۇرىن بولماعان جاڭا مٷمكٸندٸكتەرگە جول اشادى.

مەنٸڭ ويىمشا, قازاقستاندىق بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى ەلەمدەگٸ ەڭ جوعارى ستاندارتتاردى باعدارعا الۋى تيٸس. ەلباسى ەلٸمٸزدٸڭ دەستٷرلٸ قۇندىلىقتارىن ساقتاي جەنە ۇلىقتاي وتىرىپ, قوعامنىڭ رۋحاني ٶمٸرٸنٸڭ جاڭارۋىنا باعىتتالعان «رۋحاني جاڭعىرۋ» تۇجىرىمداماسىن جارييالادى. وسى تۇجىرىمدامانى ٸسكە اسىرۋدا اقپارات قۇرالدارىنىڭ رٶلٸ ەرەكشە.يدەولوگييالىق كەڭٸستٸكتٸۇلتتىق ەلەمدەرگەبٶلۋ ٷردٸستەرٸ تۋىنداپ تۇرعان كەزدە «رۋحاني جاڭعىرۋ» تۇجىرىمداماسىنىڭ قازاقستان ٷشٸن ماڭىزى زور.

مەملەكەت باسشىسىنىڭ «ەگەمەن قازاقستان» گازەتٸندە جارىق كٶرگەن باعدارلامالىق ماقالاسىنان كەيٸن «تۋعان جەر», «قازاقستاننىڭ كيەلٸ جەرلەرٸنٸڭ گەوگرافيياسى», «100 جاڭا تۇلعا», «100 جاڭا وقۋلىق» جوبالارى بويىنشا اۋقىمدى جۇمىستار اتقارىلدى. بٷگٸندە قازاق تٸلٸن لاتىن جازۋىنا كٶشٸرۋگە دايىندىق جۇمىستارى اياقتالۋدا. رۋحاني جاڭعىرتۋ قوعامدا قىزۋ قولداۋ تاپتى جەنە ونى بەلسەندٸ تٷردە جالعاستىرۋ ٷشٸن اۋقىمدى ٸستەردٸ اتقارۋىمىز قاجەت.

پرەزيدەنت ازاماتتاردىڭ ماتەريالدىق دەڭگەيٸن كٶتەرۋگە دە باسا نازار اۋدارىپ كەلەدٸ. «بەس ەلەۋمەتتٸك باستاما» ٷندەۋٸ ەكونوميكالىق تۇرعىدا جان-جاقتى ەسەپتەلگەن ەرٸ مۇقييات تەكسەرٸلگەن قادامداردى جٷزەگە اسىرۋعا باعىتتالعان بٸرەگەي قۇجات. بٸرلەسكەن كٷش-جٸگەردٸڭ ارقاسىندا ميلليونداعان قازاقستاندىقتاردىڭ, ەسٸرەسە, جاستاردىڭ ٶمٸر ساپاسى مەن تۇرمىسىن جاقسارتۋدا باستى ماقساتقا قول جەتكٸزەمٸز دەپ ويلايمىن.

پارلامەنتتٸڭ زاڭ شىعارۋ قىزمەتٸنە قولداۋ كٶرسەتۋدە بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى ەرەكشە رٶل اتقارادى. جاڭا زاڭداردىڭ قابىلدانۋى تۋرالى اقپارات جەتكٸزۋمەن قاتار قوعام مەن بيلٸكتٸڭ اراسىنداعى ديالوگتىڭ ماڭىزدى قۇرالى بولىپ تابىلادى.

بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ رٶلٸ تۇراقتى تٷردە ٶسٸپ كەلەدٸ. تٸپتٸ ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەر پايدا بولسا دا, دەستٷرلٸ بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ رٶلٸ بەسەڭدەمەيدٸ. كەرٸسٸنشە ولار وزىق تەحنولوگييالاردى جۇمىس قۇرالىنا اينالدىرىپ وتىر.

بٸزدٸڭ ەلدەگٸ جۋرناليستيكا اۋقىمدى رەفورمالاردىڭ ۇدايى الدىڭعى ساپىندا. باسپا جەنە ەلەكتروندىق باسىلىمدار ميلليونداعان ادامداردىڭ كٶڭٸل تٷكپٸرٸنەن بەرٸك ورىن الدى. «كٶپ سٶز ۇتپايدى, دٶپ سٶز ۇتادى» دەمەكشٸ, وتاندىق بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى كەسٸبي تٷردە شەبەر, شىنايى جەنە جەدەل جۇمىس جٷرگٸزۋدە.

ەلٸمٸزدٸڭ بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى سالاسىندا ٷلكەن قاجىرلىلىقپەن قىزمەت ەتٸپ جاتقان بارلىق جۋرناليستەردٸ كەلە جاتقان مەرەكەلەرمەن قۇتتىقتايمىن.