بiزدiڭ باستى “قورەگiمiز” مۇناي بولعاندىقتان ونىڭ تاعدىرىنا الاڭداماي تۇرا المايمىز. بيۋدجەت بٷيiرiنiڭ تومپايۋى دا, ۇلتتىق قور قازانىنىڭ بۇرق-سارق قايناۋى دا, تiپتi بار شارۋانىڭ شاتقاياقتاماۋى وسى “قارا التىننىڭ قۇدiرەتiنە” بايلانىستى. سوندىقتان مۇناي باعاسى كٶتەرiلسە قۋانىپ, قۇلدىراسا تۇنجىراي قالاتىنىمىز وسىدان.
ٶتكەن قاراشا ايىنداعى ۆەنادا ٶتكەن باسقوسۋدا “وپەك-كە مٷشە ەمەس ەلدەر دە مۇناي ٶندiرiسiن تەۋلiگiنە 0,6 ملن باررەلگە شەكتەۋi تيiس”, – دەگەن شەشiمنiڭ شەتi شىققانى بەلگiلi. سول كەزدە ساراپشىلار رەسەي شامامەن مۇناي ٶندiرiسiن 0,4 ملن “بٶشكەگە” شەكتەيتiنiن جازعان ەدi. ەنەرگەتيكا مينيسترi قانات بوزىمباەۆ سول تۇستا: “بiز وپەك-تەگi مۇناي الپاۋىتتارىنىڭ بiرi ەمەسپiز, ەيتسە دە سەرiكتەستەرiمiزدiڭ ۇستانىمىنا نازار اۋدارامىز”, – دەپ مەلiمدەگەن. شىنىندا دا, 10 جەلتوقساندا ۆەنادا ۇيىمداستىرىلعان وپەك-تiڭ كارتەلگە كiرمەيتiن ەلدەرمەن اراداعى كەزدەسۋiندە بiراز جايتتىڭ باسى اشىلدى. بiزدiڭ ەلiمiز ٶزگەلەرمەن بiردەي كەلەر جىلدان باستاپ مۇناي ٶندiرiسiن تەۋلiگiنە 20 مىڭ باررەلگە شەكتەۋگە مiندەتتەمە الدى. ماماندار “20 مىڭ باررەل پەلەندەي كٶپ مۇناي ەمەس” دەگەندi كٶلدەنەڭ تارتۋدا. دەگەنمەن باررەلدi تونناعا اينالدىرعاندا, ونىڭ كٶلەمi جىلىنا 1 ملن توننا ٶنiم ەكەنiن كٶرەمiز. 1 ملن توننا قازاقستان سيياقتى شاعىن (ەكونوميكاسى) ەل ٷشiن كٶپ-كٶرiم “ولجا”. ٶيتكەنi كەيبiر ۇساق كومپانييالاردىڭ جىلدىڭ ٶندiرiسi وسى كٶرسەتكiشپەن شامالاس كٶرiنەدi.
دەمەك, 2017 جىلى “قارا التىن” ٶندiرiسiن كٶبەيتەمiز دەگەن بiزدiڭ شەنەۋنiكتەر اينالىپ كەلگەندە, ٶندiرiسشi-ەلدەردiڭ كەلiسiمiن ورىنداۋعا مiندەتتi. سوندا بۇل شەشiمدi بiزدiڭ ەل قالاي ورىندايدى?
ەنەرگەتيكا مينيسترلiگiنiڭ مەلiمەتiنە قاراعاندا, ەسەپ قاراشا ايىنداعى مۇناي ٶندiرiسiنiڭ كٶلەمiنە قاتىستى جٷرگiزiلەتiن سەكiلدi. ياعني, وسى ايداعى ٶندiرiس دەڭگەيi ەسكەرiلەدi. ەستەرiڭiزدە بولسا, قاشاعان مۇنايى وسى قاراشادا الىنا باستادى. ەنەرگەتيكا مينيسترلiگiنiڭ تاراتقان مەلiمەتتەرi بويىنشا, بۇل ايدا تەۋلiگiنە 1,7 ملن باررەل ٶنiم الىنعان. ماماندار بۇل كٶرسەتكiشتi تونناعا شاققاندا ونىڭ كٶلەمi جىلىنا 87 ملن تونناعا دٶپ كەلەتiنiن جازادى. ٶتكەن 25 جىل iشiندە قازاقستان جىلىنا مۇنداي مۇناي ٶندiرiپ كٶرمەدi. قاتەلەسپەسەك, بiزدiڭ كٶرسەتكiشiمiز جىلىنا 80 ملن توننادان اسقان دا جوق.
ماماندار كارتەلگە كiرمەيتiن ٶندiرiسشi-ەلدەردiڭ كەلiسiمiنە سەيكەس, قازاقستان مۇناي ٶندiرiسiن شامامەن تەۋلiگiنە 1,68 باررەلگە شەكتەۋi تيiس ەكەنiن ايتۋدا. شەكتەۋ كٶلەمiن بىلاي قويعاندا, ساراپشىلار شەكتەلەتiن مٶلشەرگە جەتۋ دە بiز ٷشiن وڭاي ەمەس ەكەنiن جازادى. دەمەك, 2017 جىلى “قارا التىن” ٶندiرiسiندە قازاقستاندى “توسىنسىيلار” كٷتiپ تۇر.
ال ٶندiرiستi شەكتەيتiن بولساق, ونسىز دا دايىن وتىنى بiردە جەتiپ, بiردە جەتپەيتiن iشكi نارىقتىڭ احۋالى نە بولماق? وتاندىق مۇناي ٶڭدەۋ زاۋىتتارىن شيكiزاتپەن قالاي قامتاماسىز ەتەمiز? جوعارىداعىلاردى بۇل مەسەلە تولعاندىرا ما, جوق پا, ول جاعىن دٶپ باسىپ ايتا الماسپىز. ەيتسە دە, پاۆلودار مۇناي ٶڭدەۋ زاۋىتى مەن شىمكەنت مۇناي ٶڭدەۋ زاۋىتى شيكiزاتتى ەلi كٷنگە دەيiن رەسەيدەن الىپ جاتقانىن جاقسى بiلەمiز. كەلiسiم بويىنشا, تەرiسكەيدەگi قوڭسىمىز مۇناي ٶندiرiسiن بiزگە قاراعاندا مولىنان شەكتەيدi.
رەسەيدiڭ موينىنا العان شەكتەۋ مٶلشەرi 0,4 ملن “بٶشكە” دە وڭاي كٶرسەتكiش ەمەس. كٷنi ەرتەڭ “ٶزiمiزگە دە جەتپەي جاتىر” دەسە قانداي قارەكەتكە كٶشەمiز? ٶزدەرiڭiز دە بiلەسiزدەر, ەلiمiزدەگi مۇناي ٶڭدەۋ زاۋىتتارىنىڭ جۇمىسى بارىنشا قۇپييا ساقتالادى. باسپاسٶزدە اشىق اقپارات كەزدەستiرە المايسىڭ. Iشكi نارىقتى دايىن ٶنiممەن قامتاماسىز ەتۋدەن گٶرi تابىسى مول ەكسپورتتى قۇپتايتىن بiزدiڭ بيلiك كەلەر جىلى دا ەدەتتەگiدەي سىرتقا تەلمiرەتiنiمiزدi وسى كٷننەن-اق سەزدiرە باستادى.
جىل اياعىنا دەيiن قاشاعاننان 1 ملن توننا “قارا التىن” الاتىنىمىزدى ايتىپ, ايداي ەلەمگە جار سالعانداي ەدiك. وپەك-كە كiرمەيتiن ەل رەتiندە جىلىنا 1 ملن توننا ٶنiمدi شەكتەيتiن بولساق, بيىل وسى قاشاعان مۇنايى ەسەبiنەن “قۇرباندىق” شالاتىن سيياقتىمىز.
قازiر ەلەمدiك مۇناي باعاسى 57 دوللار شاماسىندا تۇر. وسىلاي بولسا ساراپشىلار جامان ٶمiر سٷرمەيتiنiمiزدi ايتىپ جاتىر. دەسەك تە, كٶتەرiلگەن “قارا التىن” پۇلىنان بiزگە, قاراپايىم حالىققا كەلiپ-كەتەر پايدا شامالى. سەبەبi, قاراشا-جەلتوقسان ايلارىندا iشكi نارىقتا بەنزين باعاسى بiردەن 5 تەڭگەگە كٶتەرiلدi. ديزەلدi وتىنعا قىس ايىندا سۇرانىس سەل-پەل ازايعانىمەن ونىڭ باعاسى ەلi سول كٷيiندە 128-130 تەڭگە شاماسىندا تۇر. ال ديزەلدi وتىننىڭ قىسقى تٷرiنiڭ باعاسىنان ادام شوشيدى. 175 تەڭگە. جانار-جاعارماي باعاسىمەن بiرگە ازىق-تٷلiك, كوممۋنالدى-شارۋاشىلىق تاريفتەرi, قىزمەت كٶرسەتۋ قۇنى دا كٶتەرiلدi. ٶتكەندە مينيستر قانات بوزىمباەۆ: “بەنزيننiڭ ەدiل باعاسى 140 تەڭگە” دەگەنi سول ەدi, iلە-شالا جانار-جاعارماي ساۋداسىمەن اينالىساتىن كومپانييالار اي-92 بەنزينiن بiردەن وسى كٶرسەتكiشكە تەڭەستiردi. بiزدiڭ بولجامىمىزشا, بەنزين باعاسى 2017 جىلى 145-150 تەڭگەگە جەتەدi. ال بەنزين باعاسى كٶتەرiلدi دەگەنiڭiز ٶمiر سٷرۋ شىعىنى ارتادى دەگەندi بiلدiرەدi. ٶيتكەنi كٷن ٶتكەن سايىن قالىڭ بۇقارانىڭ قالتاسىن قىمباتشىلىق قاعۋدا. ٷكiمەت بولسا, ايىلىن جييار ەمەس. “زەينەتاقى مەن جەردەماقىنى 20 پايىزعا ٶسiرەمiز” دەپ الداۋسىراتادى. سول 20 پايىزبەن-اق, دٷنيە بiتكەندi “باۋىزداپ” وتىرعانىمەن شارۋاسى جوق.
گ.نۇرمولداقىزى
"جاس الاش" گازەتٸ
