مەملەكەت باسشىسى تٷركٸ مەملەكەتتەرٸ ۇيىمى تٷركٸ ەلەمٸنٸڭ تۇتاستىعىن نىعايتىپ كەلە جاتقان بٸرەگەي قۇرىلىم ەكەنٸنە نازار اۋداردى, دەپ حابارلايدى ult.kz.
"باۋىرلاس ەلدەردٸڭ ەگەمەندٸگٸنە, ۇلتتىق مٷددەسٸنە قۇرمەتپەن قاراۋ – بٸزدٸڭ مىزعىماس قاعيداتىمىز. تٷركٸ جۇرتى توننىڭ ٸشكٸ باۋىنداي تاتۋ بولىپ, باعىت-باعدارىنان اۋىتقىماي بٸرلەسٸپ, العا نىق قادام جاساۋدا. «تٷركٸ عاسىرى: تٸلٸمٸز دە, ويىمىز دا, ٸسٸمٸز دە – بٸر» اتتى بٷگٸنگٸ باسقوسۋ تاقىرىبىنىڭ مەن-ماعىناسى – ٶتە تەرەڭ. بۇل جيىن بٸرٸنشٸ تٷركولوگييا قۇرىلتايىنىڭ 100 جىلدىعىمەن ورايلاس ٶتٸپ جاتىر. مۇنىڭ سيمۆولدىق مەنٸ دە ەرەكشە. وسىدان بٸر عاسىر بۇرىن باۋىرلاس ەلدەردٸڭ زييالى قاۋىم ٶكٸلدەرٸ رۋحاني تۇتاستىعىمىزدى نىعايتۋ ٷشٸن ورتاق مٷددە جولىندا باكۋ قالاسىندا ٷلكەن جيىن ۇيىمداستىرىپ, كٷش بٸرٸكتٸرگەن بولاتىن. بٸز بابالارىمىزدىڭ وسى اماناتىنا ادال بولىپ, تٷركٸ ەلەمٸنٸڭ اۋىزبٸرشٸلٸگٸن كٷشەيتۋ ٷشٸن جۇمىلا ەرەكەت ەتٸپ كەلەمٸز", – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
پرەزيدەنت وسى ورايدا رەجەپ تاييپ ەردوعاننىڭ باستاماسىمەن تٷركٸ مەملەكەتتەرٸ ۇيىمى اللەياسىنىڭ اشىلعانىن ەرەكشە اتاپ ٶتتٸ.
"بۇل اللەيا مىزعىماس باۋىرلاستىعىمىزدىڭ سيمۆولىنا اينالادى دەپ سەنەمٸن. بارشاڭىزعا مەلٸم, قازٸر ەلەمدەگٸ گەوساياسي احۋال ۋشىعىپ بارادى. تاياۋ شىعىستاعى جاعداي, ەسٸرەسە, ورمۋز بۇعازى تٶڭٸرەگٸندەگٸ تەكەتٸرەس كٷردەلەنە تٷستٸ. مۇنىڭ بەرٸ جاھان ەلدەرٸنٸڭ, ەسٸرەسە, شەكارالاس تٷركٸ مەملەكەتتەرٸنٸڭ ساۋدا-ەكونوميكالىق جەنە كٶلٸك-لوگيستيكالىق بايلانىسىنا كەرٸ ەسەرٸن تيگٸزۋدە. قازاقستان بٸر بەلگٸلٸ, ياعني حۋسيت دەگەن ەسكەري قوزعالىستىڭ باۋىرلاس ساۋد ارابيياسىنا قارسى نەگٸزسٸز شابۋىل جاساعانىنا نارازىلىق بٸلدٸردٸ. وسىنداي جٶنسٸز ەرەكەتتەردٸ توقتاتۋ كەرەك دەگەن مەلٸمدەمەلەرگە قوسىلامىز", – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
مەملەكەت باسشىسى قازاقستاننىڭ تمۇ اياسىنداعى ەكونوميكالىق ىقپالداستىق ايرىقشا رٶل اتقاراتىنىنا سەنٸم ارتاتىنىن ايتتى.
"بٸزدٸڭ ەلٸمٸزدٸڭ ۇيىمعا مٷشە ەلدەرمەن الىس-بەرٸسٸ بيىل 10 ميلليارد دوللارعا جۋىقتادى. بىلتىرعى جىلمەن سالىستىرعاندا بۇل كٶرسەتكٸش 40 پايىزعا ارتىپ وتىر. وسى قارقىندى ساقتاپ قالۋ ٷشٸن ەلٸ دە بٸرقاتار شارالاردى ٸسكە اسىرۋىمىز كەرەك. ەڭ الدىمەن, «تٷركٸ ەلەمٸنٸڭ كەلەشەگٸ – 2040» باعدارلاماسىن ساپالى ورىنداۋ ٶتە ماڭىزدى. وسى تۇستا تٷركٸ مەملەكەتتەرٸ ۇيىمىنىڭ 2027-2031 جىلدارعا ارنالعان ستراتەگيياسىن جەدەل قابىلداۋ قاجەت. بٸز بۇل قۇجاتتىڭ جوباسىندا كٶرسەتٸلگەن ساۋدا, ينۆەستيتسييا, قارجى, ٶندٸرٸس, اۋىل شارۋاشىلىعى, تسيفرلىق تەحنولوگييا, بٸلٸم-عىلىم جەنە باسقا دا سالالاردى دامىتۋعا قاتىستى شارالاردى قولدايمىز. ەڭ باستىسى, بەس جىلعا ارنالعان ستراتەگييادا ناقتى جوبالار كٶرٸنٸس تابۋى كەرەك. سوندىقتان تٷركٸ ينۆەستيتسييالىق قورىنىڭ مٷمكٸندٸكتەرٸن بارىنشا قولدانۋ قاجەت. ونىڭ ەلەۋەتٸ زور. بۇل قارجىلىق ينستيتۋتتىڭ تولىققاندى جۇمىس ٸستەۋٸنە بارلىق جاعدايدى جاساپ بەرسەك, جٶن بولار. بۇعان قوسا, ەكونوميكالىق ىقپالداستىقتى كٷشەيتۋ ٷشٸن تٷركٸ ساۋدا-ٶنەركەسٸپ پالاتاسىنىڭ مٷمكٸندٸگٸن پايدالانعان ابزال. قازاقستان بۇل قۇرىلىمعا تٶراعالىق ەتكەن كەزەڭدە بٸرقاتار شارالار ٶتكٸزٸپ, ماڭىزدى قۇجاتتار ەزٸرلەدٸ. وسى باعىتتاعى جۇمىستى جانداندىرۋ ماقساتىمەن كەلەسٸ جىلى قازاقستاندا ٸسكەرلٸك فورۋمىن ٶتكٸزۋدٸ ۇسىنامىز. بٸزدٸڭ ويىمىزشا, ۇيىمىمىزدىڭ اياسىنداعى اقساقالدار كەڭەسٸنٸڭ جۇمىسى دا ٶتە ماڭىزدى. وسى قۇرىلىمعا قارجىلاي جەنە باسقا دا تٷرلٸ كٶمەگٸمٸزدٸ كٶرسەتۋٸمٸز قاجەت", – دەدٸ پرەزيدەنت.
قاسىم-جومارت توقاەۆ ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋ جولىندا «تٷركٸ مەملەكەتتەرٸ ۇيىمى +» فورماتىن قولدانۋدىڭ ماڭىزى زور ەكەنٸنە مەن بەردٸ.
"ۇيىمىمىزدىڭ بەدەلٸن ارتتىرۋ ٷشٸن رەسەيدٸڭ نيەتٸنە وڭ پٸكٸرٸمٸزدٸ بٸلدٸرٸپ, بۇل ەلدٸ وسى فورماتقا قوسىلۋعا نەمەسە ۇيىمعا باقىلاۋشى رەتٸندە قاتىسۋعا شاقىرساق, دۇرىس ەرٸ ەدٸلەتتٸ شەشٸم بولار ەدٸ. ٶيتكەنٸ رەسەي ٸرٸ مەملەكەت رەتٸندە كٶنە زاماننان بەرٸ تٷركٸ ەلەمٸمەن تىعىز بايلانىستا بولعان. بۇل ەلدە تاريحي مەكەنٸن تاپقان تٷركٸ حالىقتارى كٶپ. قازٸرگٸ تاڭدا رەسەي «التاي ٶڭٸرٸ – تٷركٸ ٶركەنيەتٸنٸڭ التىن بەسٸگٸ» دەگەن تۇجىرىمدامانى دەرٸپتەۋدە. قازاقستان بۇل تۇجىرىمدامانى قولدايدى. ورىس تٸلٸندە تٷركٸ تٸلدەرٸنەن تامىر تارتاتىن سٶزدەر دە از ەمەس. جالپى, رەسەي تٷركٸ ەلدەرٸنٸڭ, ياعني بٸزدٸڭ ۇيىمنىڭ بٸر بٶلٸگٸ بولسا, بەرٸمٸزگە پايداسىن تيگٸزەر ەدٸ", – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
پرەزيدەنت كٶلٸك-لوگيستيكا سالاسىنداعى ەرٸپتەستٸكتٸ تەرەڭدەتۋ باسىم مٸندەتتٸڭ بٸرٸ دەپ سانايدى.
"تٷركٸ ەلەمٸن ٶزارا بايلانىستىرۋ ٸسٸندە ترانسكاسپيي حالىقارالىق كٶلٸك باعىتىنىڭ الاتىن ورنى ەرەكشە. بيىلعى 9 ايدا ورتا دەلٸز ارقىلى تاسىمالدانعان جٷكتٸڭ كٶلەمٸ 30 پايىزعا ارتتى. سونىڭ ٸشٸندە ترانزيتتٸك تاسىمال كٶلەمٸ 90 پايىزعا ٶستٸ. ال قازاقستاننىڭ تٷركٸ مەملەكەتتەرٸ ۇيىمىنا مٷشە ەلدەرمەن تەمٸرجول ارقىلى جٷك تاسىمالى 10 پايىزعا ۇلعايىپ, 40 ميلليون تونناعا جاقىندادى. اۆتوكٶلٸكپەن تاسىمالدانعان جٷك كٶلەمٸ دە 20 پايىزعا كٶبەيٸپ, 6,5 ميلليون تونناعا جەتتٸ. وسى ورايدا, بٸز قازاقستاننىڭ ترانزيتتٸك ەلەۋەتٸن ارتتىرا تٷسۋ ٷشٸن ەلٸمٸزدە باسىمدىق رەتٸندە ارنايى باعدارلامانى جٷزەگە اسىراتىن بولدىق. جالپى, ەلٸمٸز ٷشٸن ورتا دەلٸز بويىنداعى لوگيستيكا ينفراقۇرىلىمىن جەنە تەڭٸز پورتتارىن جاڭعىرتۋ جۇمىسىنىڭ ماڭىزدىلىعى ٶزگەرمەيدٸ. الايدا باسقا كٶلٸك-لوگيستيكا باعدارلارى, ياعني, سولتٷستٸك-وڭتٷستٸك دەلٸزٸ, «بٸر بەلدەۋ, بٸر جول» جوباسى جەنە ٶزگە دە جولدار قازاقستان ٷشٸن ٶتە پايدالى ەرٸ تيٸمدٸ بولىپ قالا بەرەدٸ", – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ پٸكٸرٸنشە, تسيفرلاندىرۋ جەنە جاساندى ينتەللەكتٸنٸ دامىتۋ – بٷگٸنگٸ كٷننٸڭ تالابى.
"ەلدەرٸمٸز جاپپاي تسيفرلاندىرۋ مەسەلەسٸمەن بەلسەندٸ تٷردە اينالىسىپ جاتىر. قازاقستان تسيفرلىق ەل بولۋدى ماقسات ەتٸپ وتىر. بۇل باعىتتا اۋقىمدى جۇمىس ٸستەلۋدە. بيىل ەلٸمٸزدە – تسيفرلاندىرۋ جەنە جاساندى ينتەللەكت جىلى. استانادا Alem.ai جاساندى ينتەللەكت ورتالىعى قۇرىلدى. جاساندى ينتەللەكت سالاسىنا قاجەتتٸ ماماندار دايارلايتىن Qazaq AI Research ۋنيۆەرسيتەتٸ اشىلدى. قۋاتتىلىعى 1 گيگاۆاتت بولاتىن دەرەكتەردٸ ٶڭدەۋ ورتالىقتارىنىڭ القابى قۇرىلىپ جاتىر. ەكٸ سۋپەركومپيۋتەر ٸسكە قوسىلدى. تاياۋ ارادا ٷشٸنشٸ ٶتە قۋاتتى سۋپەركومپيۋتەر ٶز جۇمىسىن باستايدى. تسيفرلىق كودەكس, جاساندى ينتەللەكت تۋرالى ارنايى زاڭ قابىلداندى. قاجەت بولسا, وسى تەجٸريبەمٸزدٸ باۋىرلاس ەلدەرمەن بٶلٸسۋگە دايىنبىز. ٶزدەرٸڭٸزگە جاقسى بەلگٸلٸ, بيىل مامىر ايىندا تٷركٸستاندا ٶتكەن باسقوسۋدا جاساندى ينتەللەكت جەنە تسيفرلىق دامۋ مەسەلەسٸن تالقىلادىق. قازٸر سول جيىندا كٶتەرٸلگەن بٸرقاتار ماڭىزدى باستامانى جٷزەگە اسىرىپ جاتىرمىز. بۇدان بٶلەك, جاقىندا قازاقستان مەن ەزەربايجان اراسىندا ترانسكاسپيي تالشىقتى-وپتيكالىق بايلانىس جەلٸسٸ ٸسكە قوسىلدى. وسى بٸرەگەي جوبانىڭ يگٸلٸگٸن تٷركٸ مەملەكەتتەرٸ دە كٶرە الادى. بۇدان بٶلەك, ەلٸ دە جەدەل اتقارىلۋعا تيٸس جۇمىستار از ەمەس. اتاپ ايتقاندا, كيبەرقاۋٸپسٸزدٸك كەڭەسٸن, تسيفرلىق مونيتورينگ جەنە يننوۆاتسييالار ورتالىقتارىن قۇرۋ باستاماسىن جٷزەگە اسىرۋدى تەزدەتكەن جٶن. بۇل جوبالار ەلدەرٸمٸزدٸڭ تسيفرلىق سالاداعى ىنتىماقتاستىعىن نىعايتا تٷسەتٸنٸ سٶزسٸز", – دەدٸ پرەزيدەنت.
