قاڭتار وقيعالارى ساياسي قالىپتاسقان «سەڭدٸ» قوزعادى. ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۇۋ ساياساتتانۋ كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشٸسٸ, پروفەسسور باعىش گابدۋلينا وسىنداي پٸكٸر بٸلدٸردٸ, دەپ حابارلايدى قازاقپارات تٸلشٸسٸ.
«ادامزات تاريحى نەبٸر ساياسي قايشىلىقتا ورىن العان وقيعالارعا تولى. ەدەتتە سول ساياسي قايشىلىقتار قوعام ٷشٸن تابيعي زاڭدى قۇبىلىس رەتٸندە قابىلداناتىنى دا بەلگٸلٸ. توماس دجەفەرسون «بۋنت – سلوۆنو لەكارستۆو دليا پراۆيتەلستۆا» دەپ اتاۋى دا سودان. سەبەبٸ مەملەكەتتە ورىن العان تٷيتكٸلدٸ مەسەلەلەردٸ قوعام شەرۋگە شىعىپ, نارازىلىق بٸلدٸرۋ ارقىلى بيلٸككە جەتكٸزەدٸ. الايدا, شەرۋگە شىعۋ - ول قوعامدى قانعا بٶكتٸرۋ دەگەن سٶز ەمەس. دەسەك تە, ەلٸمٸزدە ورىن العان سوڭعى ساياسي وقيعانىڭ سەبەبٸ نەدە? بۇل وقيعانىڭ العىشارتى نە دەيتٸن بولساق, ەرينە قوعامدى تولىعىمەن شارپىعان, تامىرىن تەرەڭگە جٸبەرگەن ٸندەت ٸسپەتتەس – جەمقورلىق ەكەنٸ بارشامىزعا مەلٸم», - دەدٸ پروفەسسور.
وسى ورايدا, كافەدرا مەڭگەرۋشٸسٸ ەلٸمٸزدە ورىن العان ساياسي شيەلەنٸسكە قاتىستى قر پرەزيدەنتٸ قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ كەشە «Qazaqstan» ۇلتتىق ارناسىنا سۇحبات بەرگەنٸنە توقتالدى.
«ەرينە, اتاپ ٶتەرلٸك تۇسى – سۇحباتتان جۇرشىلىق كٶكەيٸندە جٷرگەن سۇراقتارعا مەيلٸنشە جاۋاپ الدى دەۋگە بولادى. اشىعىن ايتايىق, ەلدەگٸ قاڭتار وقيعاسى ساياسي قالىپتاسقان «سەڭدٸ» قوزعادى. بۇل ساياسي بەتبۇرىسقا, قوعامدى جاڭارتۋعا, ساياسي رەفورمالاۋعا تٷرتكٸ بولاتىنى ايقىن. دەسەك تە, قايتا قۇرۋدىڭ ٶزٸندٸك تەتٸكتەرٸ بار. ونى ساقتىق شارالارىن ەسكەرە وتىرىپ, دەموگوگيياعا, پوپۋليزمگە جول بەرمەي, «تەجەمەلٸك پەن تەپە-تەڭدٸك» پرينتسيپتەرٸن جەتٸلدٸرۋ مەن ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتتارىنا يەك ارتۋ ارقىلى بٸرٸزدٸلٸكپەن, جٷيەلٸ جٷزەگە اسىرۋ ٷشٸن قوعام بولىپ بٸرٸگۋٸمٸز قاجەت», - دەدٸ ول.
پروفەسسور ەلٸمٸزدٸڭ كونستيتۋتسيياسىندا مەملەكەت قۇراۋشى ۇلت – قازاق دەپ بەكٸتٸلگەندٸگٸنە نازار اۋدارتادى.
«ەلەمنٸڭ ساياسي كارتاسىندا ورىن العان ەلدٸگٸمٸزگە قاۋٸپ تٶندٸرگەن «وتانداستارىمىزدىڭ» ەرەكەتٸ تيٸستٸ باعاسىن الاتىنىنا سەنەمٸز. ال ەلٸمٸزدە ورىن العان وقيعاعا فيلوسوفييا عىلىمىنىڭ زاڭدارى اياسىندا قارايتىن بولساق, «سان مەن ساپا», «جوقتى جوققا شىعارۋ», «بٸرلٸك پەن قاراما قايشىلىق» - وسى ٷشەۋٸنٸڭ بارلىعى دامۋدى بەرەدٸ. دەمەك, كەز كەلگەن قايشىلىقتىڭ سەيكەسٸنشە دامۋعا مٷمكٸندٸك بەرەتٸن تۇسى بار. الدا اۋقىمدى ٸس-شارالار تۇر. ەربٸر قازاقستاندىق ەلدٸڭ ەگەمەندٸگٸن نىعايتۋعا, بيلٸكتٸڭ ترانسپارەنتتٸلٸگٸن, زاڭنىڭ ٷستەمدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋگە ٶزٸندٸك ٷلەسٸن قوسۋدى ٶزٸنەن باستاعان جٶن. ايتالىق, ستۋدەنتتەرٸمٸز ادامي كاپيتالىن نىعايتۋ ٷشٸن بٸلٸمدەرٸن شىڭداپ, سول ارقىلى ازاماتتىق قوعامنىڭ نىعايۋىنا تەتٸك بولسا دەمەكپٸز. وسى ورايدا, ۇلت ۇستازى احمەت بايتۇرسىنۇلى 1913 جىلى «قازاق» گازەتٸنە «ٶزگە جۇرتتان قالىپ قويماۋ ٷشٸن – باي بولۋ كەرەك, بٸلٸكتٸ بولۋ كەرەك, كٷشتٸ بولۋ كەرەك» دەگەن. الاش رەفورماتورىنىڭ 100 جىل بۇرىن ايتقان كەڭەسٸ بٷگٸندە بٸز باسشىلىققا الاتىن ٶسيەت. «بٷگٸنگٸ كٷن كەشەگٸ كٷننٸڭ بالاسى, ەرتەڭگٸ كٷننٸڭ اتاسى» دەپ احمەت بايتۇرسىنۇلى ايتقانداي, ەلٸمٸزدە قاڭتاردا بولعان ساياسي وقيعا تاريحتا قالاتىنى سٶزسٸز. دەسەك تە وتانىمىزدا ورىن العان وسى وقيعادان تيٸستٸ تاريحي تاعىلىم الىپ, حالقىمىز باي-قۋاتتى بولىپ, ەلدٸگٸمٸز ەڭسەلٸ بولسىن دەمەكپٸز», - دەپ تٷيٸندەدٸ سٶزٸن باعىش گابدۋلينا.
