فوتو:tolqyn.kz
قانت ديابەتٸ, باۋىر, بٷيرەك, اسقازان مەن ٸشەك جولدارىندا جارالارى بار جانداردىڭ ورازا ۇستامانى دۇرىس دەيدٸ Ult.kz تٸلشٸسٸنە نۋتريتسيولوگ مامان.
دٸني باسقارما بەكٸتكەن 2025 جىلعى دٸني كٷندەر كەستەسٸنە سەيكەس, بيىل رامازان ايىنىڭ العاشقى كٷنٸ كٶكتەمنٸڭ بٸرٸنشٸ كٷنٸنە, ياعني 1 ناۋرىزعا سەيكەس كەلٸپ وتىر. ەر جىل سايىن ەربٸر مۇسىلمان ورازا تۇتۋعا بەكٸنەدٸ. بٸراق كٶپشٸلٸگٸ ٶزٸنٸڭ دەنساۋلىعىنىڭ شاما-شارقىنىنا قارامايدى, كەيبٸرٸ ەشتەڭە قاراماستان اۋىز بەكٸتٸپ, ورازا ۇستايتىنى از ەمەس. قانداي سىرقاتى بار جاندارعا ورازا ۇستاماعانى دۇرىس ەكەنٸن ٸ ساناتتاعى دەرٸگەر, مەديتسينا سالاسىنىڭ ٷزدٸگٸ, نۋتريتسيولوگ ايدا مۇحتارقىزىنان بٸلمەك بولدىق.
ونىڭ ايتۋىنشا, ورازانىڭ پايداسى ۇشان-تەڭٸز, بٸراق كەيدە ادامنىڭ دەنساۋلىق جاعدايىنا بايلانىستى ورازانى ۇستاماعانى ابزال. سوندىقتان ورازانىڭ الدىندا مٸندەتتٸ تٷردە Check-Up تاپسىرىپ, ەربٸر ادام ٶزٸنٸڭ دەنساۋلىعىندا بولىپ جاتقان پروتسەستەردٸ باقىلاپ وتىرعانى دۇرىس دەپ سانايدى.
"ەگەر ورازا كەزٸندە العاشقى كٷندەرٸ ەلسٸزدٸك سەزٸنسەڭٸز, قورقاتىن دەنەڭە جوق, ورازانى ٷزبەي جالعاستىرا بەرسە بولادى. ال ەگەر بويىڭىزدا قاتتى ەلسٸزدٸكتٸ سەزٸپ, باس اينالىپ, جٷرەك اينىسا, ارتەريالدى قان قىسىمى كٷرت تٶمەندەپ كەتۋٸ بايقالسا, مىسالى 60-70-80-گە دەيٸن تٷسٸپ كەتسە, وندا ورازانى توقتاتقان دۇرىس. يمۋنيتەت ەلسٸرەپ, سۋىق تيٸپ نەمەسە سوزىلمالى اۋرۋلار اسقىنىپ كەتسە, تاماقتانۋ تەرتٸبٸن رەتتەگەن ابزال. ايتارلىقتاي قاتتى دەرٸگەرلٸك تاراپتان قاتتى تىيىم بولماسا, ورازا كەرٸسٸنشە يمۋنيتەتتٸ كٷشەيتەدٸ. سوندىقتان ورازا كەزٸندە يممۋنيتەتتٸ ساقتاۋ ٷشٸن مٸندەتتٸ تٷردە سۋ بالانسىن ساقتاڭىز. ياعني اۋىز اشقاندا, سەرەسٸ كەزٸندە جەتكٸلٸكتٸ مٶلشەردە سۋ ٸشٸپ, اقۋىزعا, دەرۋمەندەرگە باي, تاماقتى جەۋگە تىرىسىڭىز. ورازا ۇستاعان ادام كٶبٸرەك دەمالىپ, دۇرىس ۇيىقتاۋى تيٸس", – دەدٸ نۋتريتسيولوگ ايدا مۇحتارقىزى.
دەرٸگەر اۋىز اشاتىن كەزدە جەنە سەرەدە بالانسپەن تاماقتانۋ كەرەك, ەت, جۇمىرتقا, بالىق پەن تەڭٸز ٶنٸمدەرٸن تۇتىنىپ, قاراقۇمىق, قوڭىر كٷرٸش, كٶكٶنٸس سەكٸلدٸ ٶنٸمدەردٸ قولدانۋدى قاجەت سانايدى. ٶتە تۇزدى نەمەسە قاتتى تەتتٸ تاعامدى جەمەۋگە كەڭەس بەردٸ. اۋىز اشقان كەزٸندە كەمٸ ەكٸ جارىم ليتر سۋ ٸشٸپ, اعزادا سۋ مٶلشەرٸنٸڭ ازايىپ قالماۋىنىڭ ماڭىزدىلىعىن تٷسٸندٸردٸ. سونىمەن قاتار, سول ارالىقتا دەنەگە كٷش سالماي, اۋىر جۇمىستاردان اۋلاق بولۋ كەرەگٸن جەتكٸزدٸ.
"يممۋنيتەتتٸ كٶتەرۋ ٷشٸن ارنايى س, د, تسينك سەكٸلدٸ دەرۋمەندەردٸ دەرۋمەندەردٸ ٸشۋ كەرەك. اعزاعا جەتپەي جاتقان دەرۋمەندەردٸ ۋاقىتىلى ٸشە وتىرىپ, يممۋنيتەتتٸ كٶتەرە الامىز. ورازا كەزٸندە ەلسٸزدٸك بولماس ٷشٸن قىلقانشا بەز بەن بٷيرەكتەگٸ بەزگە كٶڭٸل بٶلۋ كەرەك. سەبەبٸ, كٶپ جاعدايدا ادامداردا گيپوتەريوز, اۋتويممۋننو تەريوديت بولعاندىقتان ەلسٸزدٸك سەزٸنۋٸ مٷمكٸن. سول سەبەپتٸ اۋىز بەكٸتپەس بۇرىن تتگ, انتي-ر تتگ, كارتيزولدىڭ تٶرت پورتسيياسىنا دەگەن سيياقتى اناليز تاپسىرىپ العان جٶن. ەگەر وعان دۇرىس كوررەكتسييا جاساسا, ورازا ٶتە جەڭٸل ٶتەدٸ.
مىسالى, قانت ديابەتٸنٸڭ 1 تيپٸ جەنە 2 تيپتٸڭ اۋىر فورماسى بولادى. ولارعا ورازا ۇستاماعانى ابزال. ٶيتكەنٸ قانداعى قانت مٶلشەرٸ قاۋٸپتٸ دەڭگەيگە ٶزگەرٸپ كەتۋٸ ىقتيمالدىعى باسىم. ونىڭ ٷستٸنە, سوزىلمالى بٷيرەك اۋرۋلارى بار جاندارعا كٷنٸ بوريى سۋ ٸشپەۋ اۋىر تييۋٸ مٷمكٸن. گيپوتونييامەن سىرقات جاندارعا اشتىق قانت قىسىمىن قاتتى تٶمەن تٷسٸرٸپ جٸبەرەدٸ. ەگەر ۇزاق ۋاقىت اشتىقتا بولسا, ادام ەسٸنەن تانىپ قالۋى تاعى بار.
وعان قوسا جٷرەك قانتامىرلارى اۋرۋى: ينفاركت, ارەتمييا بولسا, بۇل – سۋ ديزبالانسىنىڭ بۇزىلۋىنا ەكەلەدٸ. اسقازان جەنە ٸشەك جٷيەسٸندە جارالار (يازۆا) بولسا, ۇزاق اشتىق اسقازاندى تٸتٸركەندٸرەدٸ. سوندىقتان وسىنداي سىرقاتى بار جاندارعا ورازا ۇستاماعانى جٶن. جالپى, دٸننٸڭ ٶزٸندە اۋىراتىن نەمەسە سوزىلمالى سىرتقاتى بار جاندارعا, جٷكتٸ جەنە ەمٸزەتٸن ەيەلدەردٸ ورازا ۇستاۋدان بوساتىلعان", – دەدٸ نۋتريتسيولوگ ايدا مۇحتارقىزى.
دەرٸگەر ورازا بٸزدٸڭ دٸنٸمٸزدە پارىز ەتٸپ بەرٸلگەن. سوندىقتان بارشانىڭ ورازانى ۇستاۋعا ەركەت ەتۋٸ تيٸس دەپ ەسەپتەيدٸ. ايتۋىنشا, نەگٸزٸ ورازانىڭ زييانىنان پايداسى كٶپ. ال اۋىر سىرقاتى بار جاندار ورازا ۇستاماس بۇرىن دەرٸگەرمەن اقىلداسقان دۇرىس كٶرەدٸ.
كٶپتەگەن زەرتتەۋلەردٸڭ نەتيجەسٸندە ورازا ادام اعزاسىنداعى مەتوباليزمدٸ جاقسارتاتىنىن دەلەلدەگەن.
"مىسالى ينسۋلينگە سەزٸمتالدىقتى, قانت ديابەتٸن الدىن الۋعا, اس قورىتۋ جٷيەسٸن دەم الدىرىپ, ٸشەك ميكروفلوراسىن رەتتەۋگە كٶمەكتەسەدٸ. باۋىردىڭ جۇمىسىن جاقسارتادى, اعزاداعى توكسيندەردٸ تازارتۋعا كٶمەكتەسەدٸ. بۋىن قابىنۋى, اۋتويممۋندىق اۋرۋلاردىڭ الدىن الۋعا جەنە ولاردى ەمدەۋگە كٶمەگٸ كٶپ. ميدىڭ قىزمەتٸن جاقسارتىپ, التسگەيمەر اۋرۋىن تٶمەندەتۋگە دە پايداسى بار. سالماقتى رەتتەپ, ارتىق مايلاردى جاعۋ پروتسەسٸن ٸسكە قوسادى. نەگٸزٸ مەديتسينادا ورازانى اشتىق پروتسەدۋراسى دەپ اتايدى. بۇل كەرٸسٸنشە, يممۋنيتەتتٸڭ كٷشەيۋٸنە كٶمەكتەسەتٸن پروتسەدۋرا. تٸپتٸ, كەيبٸر ازعاداعى ونكو كلەتكالاردى جويادى. مەسەلەن, ورازا كەزٸندە اعزاداعى سانيتارلى كلەتكالار جۇمىس جاساپ, كەرەك ەمەس نەرسەلەردٸڭ بەرٸن جۋىپ تازالاپ تاستايدى. سوندىقتان كەرٸسٸنشە ورازا يممۋنيتەتتٸ كٶتەرۋگە كٷشتٸ مٷمكٸندٸك دەپ ويلايمىن", – دەيدٸ مامان.
