Foto:tolqyn.kz
Qant diabeti, baýyr, búirek, asqazan men ishek joldarynda jaralary bar jandardyń oraza ustamany durys deidi Ult.kz tilshisine nýtritsiolog maman.
Dini basqarma bekitken 2025 jylǵy dini kúnder kestesine sáikes, biyl Ramazan aiynyń alǵashqy kúni kóktemniń birinshi kúnine, iaǵni 1 naýryzǵa sáikes kelip otyr. Ár jyl saiyn árbir musylman oraza tutýǵa bekinedi. Biraq kópshiligi óziniń densaýlyǵynyń shama-sharqynyna qaramaidy, keibiri eshteńe qaramastan aýyz bekitip, oraza ustaityny az emes. Qandai syrqaty bar jandarǵa oraza ustamaǵany durys ekenin I sanattaǵy dáriger, meditsina salasynyń úzdigi, nýtritsiolog Aida Muhtarqyzynan bilmek boldyq.
Onyń aitýynsha, orazanyń paidasy ushan-teńiz, biraq keide adamnyń densaýlyq jaǵdaiyna bailanysty orazany ustamaǵany abzal. Sondyqtan orazanyń aldynda mindetti túrde Check-Up tapsyryp, árbir adam óziniń densaýlyǵynda bolyp jatqan protsesterdi baqylap otyrǵany durys dep sanaidy.
"Eger oraza kezinde alǵashqy kúnderi álsizdik sezinseńiz, qorqatyn dáneńe joq, orazany úzbei jalǵastyra berse bolady. Al eger boiyńyzda qatty álsizdikti sezip, bas ainalyp, júrek ainysa, arterialdy qan qysymy kúrt tómendep ketýi baiqalsa, mysaly 60-70-80-ge deiin túsip ketse, onda orazany toqtatqan durys. Imýnitet álsirep, sýyq tiip nemese sozylmaly aýrýlar asqynyp ketse, tamaqtaný tártibin rettegen abzal. Aitarlyqtai qatty dárigerlik taraptan qatty tyiym bolmasa, oraza kerisinshe imýnitetti kúsheitedi. Sondyqtan oraza kezinde immýnitetti saqtaý úshin mindetti túrde sý balansyn saqtańyz. Iaǵni aýyz ashqanda, sáresi kezinde jetkilikti mólsherde sý iship, aqýyzǵa, dárýmenderge bai, tamaqty jeýge tyrysyńyz. Oraza ustaǵan adam kóbirek demalyp, durys uiyqtaýy tiis", – dedi nýtritsiolog Aida Muhtarqyzy.
Dáriger aýyz ashatyn kezde jáne sárede balanspen tamaqtaný kerek, et, jumyrtqa, balyq pen teńiz ónimderin tutynyp, qaraqumyq, qońyr kúrish, kókónis sekildi ónimderdi qoldanýdy qajet sanaidy. Óte tuzdy nemese qatty tátti taǵamdy jemeýge keńes berdi. Aýyz ashqan kezinde kemi eki jarym litr sý iship, aǵzada sý mólsheriniń azaiyp qalmaýynyń mańyzdylyǵyn túsindirdi. Sonymen qatar, sol aralyqta denege kúsh salmai, aýyr jumystardan aýlaq bolý keregin jetkizdi.
"Immýnitetti kóterý úshin arnaiy S, D, tsink sekildi dárýmenderdi dárýmenderdi ishý kerek. Aǵzaǵa jetpei jatqan dárýmenderdi ýaqytyly ishe otyryp, immýnitetti kótere alamyz. Oraza kezinde álsizdik bolmas úshin qylqansha bez ben búirektegi bezge kóńil bólý kerek. Sebebi, kóp jaǵdaida adamdarda gipoterioz, aýtoimmýnno teriodit bolǵandyqtan álsizdik sezinýi múmkin. Sol sebepti aýyz bekitpes buryn TTG, Anti-r TTG, kartizoldyń tórt portsiiasyna degen siiaqty analiz tapsyryp alǵan jón. Eger oǵan durys korrektsiia jasasa, oraza óte jeńil ótedi.
Mysaly, qant diabetiniń 1 tipi jáne 2 tiptiń aýyr formasy bolady. Olarǵa oraza ustamaǵany abzal. Óitkeni qandaǵy qant mólsheri qaýipti deńgeige ózgerip ketýi yqtimaldyǵy basym. Onyń ústine, sozylmaly búirek aýrýlary bar jandarǵa kúni boriy sý ishpeý aýyr tiiýi múmkin. Gipotoniiamen syrqat jandarǵa ashtyq qant qysymyn qatty tómen túsirip jiberedi. Eger uzaq ýaqyt ashtyqta bolsa, adam esinen tanyp qalýy taǵy bar.
Oǵan qosa júrek qantamyrlary aýrýy: infarkt, aretmiia bolsa, bul – sý dizbalansynyń buzylýyna ákeledi. Asqazan jáne ishek júiesinde jaralar (iazva) bolsa, uzaq ashtyq asqazandy titirkendiredi. Sondyqtan osyndai syrqaty bar jandarǵa oraza ustamaǵany jón. Jalpy, dinniń ózinde aýyratyn nemese sozylmaly syrtqaty bar jandarǵa, júkti jáne emizetin áielderdi oraza ustaýdan bosatylǵan", – dedi nýtritsiolog Aida Muhtarqyzy.
Dáriger oraza bizdiń dinimizde paryz etip berilgen. Sondyqtan barshanyń orazany ustaýǵa árket etýi tiis dep esepteidi. Aitýynsha, negizi orazanyń ziianynan paidasy kóp. Al aýyr syrqaty bar jandar oraza ustamas buryn dárigermen aqyldasqan durys kóredi.
Kóptegen zertteýlerdiń nátijesinde oraza adam aǵzasyndaǵy metobalizmdi jaqsartatynyn dáleldegen.
"Mysaly insýlinge sezimtaldyqty, qant diabetin aldyn alýǵa, as qorytý júiesin dem aldyryp, ishek mikroflorasyn retteýge kómektesedi. Baýyrdyń jumysyn jaqsartady, aǵzadaǵy toksinderdi tazartýǵa kómektesedi. Býyn qabynýy, aýtoimmýndyq aýrýlardyń aldyn alýǵa jáne olardy emdeýge kómegi kóp. Midyń qyzmetin jaqsartyp, altsgeimer aýrýyn tómendetýge de paidasy bar. Salmaqty rettep, artyq mailardy jaǵý protsesin iske qosady. Negizi meditsinada orazany ashtyq protsedýrasy dep ataidy. Bul kerisinshe, immýnitettiń kúsheiýine kómektesetin protsedýra. Tipti, keibir azǵadaǵy onko kletkalardy joiady. Máselen, oraza kezinde aǵzadaǵy sanitarly kletkalar jumys jasap, kerek emes nárselerdiń bárin jýyp tazalap tastaidy. Sondyqtan kerisinshe oraza immýnitetti kóterýge kúshti múmkindik dep oilaimyn", – deidi maman.
