فوتو: inform.kz
بالتابەك جەتپٸسباەۆ 1907 جىلى سەمەي وبلىسى, مۇرات اۋىلىندا شارۋا وتباسىندا دٷنيەگە كەلگەن. جاستايىنان تٸرشٸلٸك تاۋقىمەتٸن تارتقان ول ەرتە شيراپ, العىر بولىپ ٶستٸ. بالا كەزٸنەن ٶمٸرگە سىن كٶزٸمەن قاراي بٸلدٸ. جاقسى مەن جاماندى, تەندٸك پەن تەڭسٸزدٸكتٸڭ اراسىن اجىراتتى.
1922 جىلى مۇرات اۋىلىنداعى جاستار بٸرٸگٸپ, كومسومول ۇياسىن قۇرادى دا, حاتشىسى ەتٸپ ون بەس جاسار بالتابەكتٸ سايلايدى. بۇل ۇيادا قىرىققا جۋىق مٷشە بولادى.
1926 جىلى بالتابەك جەتپٸسباەۆ سەمەي گۋبەرنييالىق كومسومول كونفەرەنتسيياسىنا دەلەگات بولىپ قاتىسادى. سونان سوڭ كومسومولدىق جولدامامەن قازاقتىڭ 418-ۇلتتىق اتتى ەسكەر پولكىندا ەسكەردٸڭ كومانديرٸ جەنە پولك كومانديرٸنٸڭ ورىنباسارى بولىپ قىزمەتٸن اتقارادى.
ەكٸنشٸ دٷنيەجٷزٸلٸك سوعىس باستالعاندا بالتابەك جەتپٸسباەۆ گەنەرال-مايور ي.ۆ.پانفيلوۆ باسقارعان 316-اتقىشتار ديۆيزيياسىنىڭ 1075-اتقىشتار پولكٸنٸڭ كومسومول بيۋروسىنىڭ حاتشىسى بولىپ ەسكەري قىزمەت اتقاردى. مايدان تٶرٸندە جٷرٸپ, بالتابەك جەتپٸسباەۆ كٶپتەگەن ەرەن ەرلٸكتٸڭ ٷلگٸسٸن كٶرسەتٸپ, قاھارماندىق تانىتا بٸلدٸ. كٶرسەتكەن باتىرلىعىنىڭ تٷگەلٸن تٸزٸپ جازا بەرميي, تەك بٸر عانا ەرلٸگٸن ايتا كەتەيٸك.
قىرعىن شايقاستاردىڭ بٸرٸندە بالتابەك باسشىلىق ەتكەن ارتديۆيزيون فاشيستەردٸڭ 60 تانكٸسٸ, 20 برونيترانسپورتەرٸ بار كٷشٸنە كەنەتتەن شابۋىل جاساپ, قورشاۋعا الىپ, جويىپ جٸبەرەدٸ. بۇل سوعىس ۋاقىتىندا كەڭەس ارميياسىندا وسى ۋاقىتقا دەيٸن كٶرسەتٸلمەگەن عاجايىپ ەرلٸك ەكەن. كەيٸن بۇل ەرلٸك تۋرالى ەسكەري تٸلشٸ ۆاديم كوجەۆنيكوۆ «پراۆدا» گازەتٸنٸڭ 1944 جىلعى 3 ماۋسىمىنداعى سانىندا كٶلەمدٸ ماتەريال جارييالايدى. كەيٸپكەرٸمٸزدٸڭ مۇنداي شەبەر ۇيىمداستىرىلعان تەڭدەسسٸز ەرلٸكتەر قانشاما?..
1967 جىلدىڭ 30 قىركٷيەگٸندە قازاق حالقىنىڭ بەلگٸلٸ ٶكٸلدەرٸ سوعىستاعى ەرەكشە ەرلٸكتەرٸن ەسكەرٸپ, بالتابەك جەتپٸسباەۆقا سوۆەت وداعىنىڭ باتىرى اتاعىن بەرۋدٸ ٶتٸنٸپ, مەسكەۋگە حات جٶنەلتەدٸ. ول حاتتىڭ بٸر داناسى د.ا.قوناەۆقا بەرٸلدٸ. وندا باۋىرجان مومىشۇلى, گەنەرال ي.ۆ.پانفيلوۆتىڭ قىزى ۆ.ي.پانفيلوۆا, مەلٸك عابدۋللين, حاكٸم ەبدٸراشيتوۆ, دميتريي سنەگين, اقاي نٷسٸپبەكوۆ, اندرەي كۋزنەتسوۆ سيياقتى پانفيلوۆ ديۆيزيياسىنىڭ ارداگەرلەرٸ جەتپٸسباەۆ ەرلٸگٸن جازادى.
كوكپ ساياسي بيۋرو مٷشەلٸگٸنە كانديدات, قازاقستان كوممۋنيستٸك پارتيياسى ورتالىق كوميتەتٸنٸڭ بٸرٸنشٸ حاتشىسى د.ا.قوناەۆ بۇل حاتتى كەڭەستەر وداعىنىڭ مارشالى, كسرو قورعانىس مينيسترٸ ر.يا.مالينوۆسكييگە جولدايدى. ودان تٶمەندەگٸدەي جاۋاپ كەلەدٸ: «ب.دجەتپىسباەۆ ناگراجدەن منوگيمي وردەنامي ي ەتوگو دوستاتوچنو. ەسلي توۆاريشش كۋناەۆ نە سوگلاسەن, موجەت وبراتيتسيا ۆ تسك كپسس».
وسىدان كەيٸن د.ا.قوناەۆ 1968 جىلدىڭ 12 ناۋىرىزىندا كوكپ ورتالىق كوميتەتٸنە قازاقستان كپ ورتالىق كوميتەتٸنٸڭ بيۋروسىنىڭ «پانفيلوۆشى – مايور ب.جەتپٸسباەۆقا سوۆەت وداعى باتىرى اتاعىن بەرۋ تۋرالى» دەگەن ارنايى قاۋلىسىن جولداپ, ل.ي.برەجنەۆكە ٶتٸنٸش حاتىن دا قوسا جٸبەرەدٸ. ال كسرو جوعارعى كەڭەسٸنە جولدانعان حات ونىڭ تٶراعاسى برەجنەۆتٸڭ قولىنا تيگەندە ول:
«بٸز ەندٸ ەشقاشان ۇلى وتان سوعىسى وقيعاسىنا ورالمايمىز. ول ەسكٸرگەن دٷنيە», - دەپ جاۋاپ قايتارىپتى.
ەلٸنٸڭ ابزال پەرزەنتٸ, بالتابەك جەتپٸسباەۆقا «حالىق قاھارمانى» دەگەن جوعارى اتاقتى بەرەتٸن ۋاقىت ەلدە قاشان جەتتٸ دەپ ويلايمىز.
ەگەر ايتار بولساق, سوعىس كەزٸندە 11 695 ادام كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتاعىنا يە بولسا, وسىلاردىڭ 497-سٸ قازاقستاندىق, بۇلاردىڭ 98-ٸ قازاقتار. سونداي-اق, وسىلارمەن قاتار سوعىس كەزٸندە, كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتاعىنا تاعى ۇسىنىلعان قازاقتاردىڭ سانى 14 ەكەن. دەگەنمەن, وسىلاردىڭ تٷگەلٸ باتىر اتاعىن بەلگٸلٸ سەبەپتەرمەن الا الماعان.
بەيسەنعازى ۇلىقبەك,
قازاقستان جۋرناليستەر وداعىنىڭ مٷشەسٸ
