2017 جىلدىڭ جەلتوقسان ايىنىڭ سوڭعى كٷندەرٸ مەن 2018 جىلدىڭ باسى ەلەم جۇرتىن تاعى بٸر ەلەڭ ەتكٸزدٸ. ەلەم ساياساتىندا اتى جيٸ اتالاتىن يراندا بولعان نارازىلىق شەرۋلەرٸ جۇرت نازارىن ٶزٸنە اۋداردى.
ەلدەگٸ ازىق-تٷلٸك باعاسىنىڭ شارىقتاۋى, جۇمىسسىزدىقتىڭ ٶسۋٸ تەرٸزدٸ ەلەۋمەتتٸك, ەكونوميكالىق جاعدايعا بايلانىستى تالاپتار قويۋدان 28 جەلتوقساندا مەشحەد قالاسىندا باستالعان شەرۋ ەل بيلٸگٸنە قارسى ۇرانمەن يراننىڭ بٸرنەشە ايماعىندا جالعاستى. يراننىڭ قاۋٸپسٸزدٸك مينيسترلٸگٸ تەك تەرتٸپ بۇزۋشىلار مەن ازعىرۋشىلاردىڭ كەيبٸرەۋٸنٸڭ انىقتالىپ, قاماۋعا الىنعانى تۋرالى حابارلاعان.
ازاتتىقتىڭ پارسى تٸلٸندە حابار تاراتاتىن فاردا راديوسىنىڭ سوڭعى مەلٸمەتتەرٸنە قاراعاندا, يراننىڭ 70-كە جۋىق قالاسىندا ٶتٸپ جاتقان نارازىلىق شەرۋلەرٸ باستالعالى بەرٸ مىڭداعان ادام قاماۋعا الىنىپ, 21 ادام مەرت بولعان. ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردە مەرت بولعاندار سانىنىڭ 21 ادامنان دا كٶپ ەكەندٸگٸ جەنە شەرۋگە شىققاندار مەن پوليتسييا اراسىندا قاقتىعىس ورىن الىپ, كەڭسەلەر مەن كٶلٸكتەردٸڭ ٶرتەنگەنٸ تۋرالى حابار تارادى. جەرگٸلٸكتٸ پوليتسييا كٷشتەرٸ مەلٸمەتتەرٸنە سٷيەنە وتىرىپ, يسنا اگەنتٸگٸنٸڭ حابارلاۋىنشا, يران تۋىن كٶشەدە ٶرتەگەن بۇزاقىلار ۇستالعان. وسى جولعى قارسىلىق شەرۋدٸڭ باستى سەبەبٸ - ەلدەگٸ قىمباتشىلىق پەن جۇمىسسىزدىق دەڭگەيٸنٸڭ ٶسۋٸ دەلٸنۋدە.
رەسمي دەرەكتەرگە سٷيەنسەك, 2017 جىلى ەلدە جۇمىسسىزدىق دەڭگەيٸ 12,4 پايىزعا ارتقان. دەمەك, بۇل 80 ميلليونعا جۋىق حالىقتىڭ 3 ميلليوننان استامى جۇمىسسىز دەگەن سٶز. سوڭعى جىلدارى بٸرنەشە كەسٸپورىننىڭ جابىلىپ, جۇمىس ٸستەۋٸن توقتاتۋى ەلدەگٸ جۇمىسسىزدىقتىڭ ٶسۋٸنە سەبەپ بولدى. جۇمىس ورىندارىنىڭ جابىلۋىنا يرانعا سالىنعان تٷرلٸ سانكتسييالار ەسەر ەتپەي قويمادى. سونىمەن قاتار, ەل ٸشٸندە قىمباتشىلىق پەن كوررۋپتسييا بەلەڭ الدى. مۇنىمەن قوسا, ٷكٸمەتتٸڭ ميللياردتاعان قارجىنى سيريياداعى, يەمەندەگٸ, ليۆان مەن يراكتاعى شييتتەرگە جۇمساۋىنا قارسى سەبەپتەردەن باستاۋ العان شەرۋدٸڭ ۇشقىنى ەر جەردە ٶرتكە اينالىپ, شەرۋگە شىعۋشىلار مەملەكەتتٸڭ سىرتقى ساياساتتاعى ىسىراپشىلدىعىن دا سىنعا الدى.
ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردە تاراپ جاتقان مەلٸمەتتەرگە قاراعاندا, شەرۋگە شىققاندار بيلٸك باسىنداعى كٶسەم, كونسەرۆاتور, اياتوللا ەلي حامەنەيگە عانا ەمەس, رەفورماشىل باعىتتاعى پرەزيدەنت حاسان روۋحانيگە دە قارسى ۇرانداعان. نارازىلىق شەرۋٸندە "حامەنەيگە ٶلٸم!", "ديكتاتورعا ٶلٸم!", "حالىقتىڭ ۇرانى – رەفەرەندۋم!", "رەفورماتور مەن كونسەرۆاتور, دەۋٸرٸڭ تاۋسىلىپ جاتىر!" دەگەن ۇراندار ايتىلعان.
يران بيلٸگٸ جەلتوقساننىڭ 31-ٸ كٷنٸ Instagram ەلەۋمەتتٸك جەلٸسٸ مەن Telegram مەسسەندجەرٸن بۇعاتتاپ, بۇل شەشٸمدٸ "بەيبٸتشٸلٸك پەن ازاماتتاردىڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸن" قامتاماسىز ەتۋ قاجەتتٸگٸمەن تٷسٸندٸرگەن. جەلتوقساننىڭ 30-ى كٷنٸ تەگەرانداعى نارازىلىق شارالارى بارىسىندا 200 ادام ۇستالعان, ولاردىڭ اراسىندا 40 ادامدى بيلٸك "زاڭسىز جيىننىڭ ۇيىمداستىرۋشىلارى" دەپ اتاعان. ەلدٸڭ ورتالىق بانكٸ مەن ٷكٸمەتتٸڭ ەرەكەتٸن قاتاڭ سىناۋدان باستالىپ, سالىمشىلاردىڭ شەرۋٸنە ۇلاسىپ, بۇرق ەتكەن بۇل وقيعا جايلى ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردە تٷرلٸ ۆيدەولار تارالىپ, ەرالۋان پٸكٸرلەر ايتىلۋدا, وقيعانى اسىرا جازىپ جاتقاندار دا بار.
يران دەسە بٸر ساۋساعى بٷگۋلٸ جٷرەتٸن امەريكا وسىنداي سەتتٸ قالت جٸبەرٸپ السىن با? شەرۋ باستالعاننان بەرٸ امەريكا پرەزيدەنتٸ دونالد ترامپ ٶزٸنٸڭ Twitter پاراقشاسىندا بٸرنەشە رەت رەت رەاكتسييا بٸلدٸرٸپ, يراننىڭ بارلىق جاعىنان جەڭٸلگەنٸن, ٶزگەرٸس سەتٸ كەلگەنٸ جايلى جازدى.
1 قاڭتار, دٷيسەنبٸ كٷنگٸ جازباسىندا ول يران بيلٸگٸنٸڭ ەرەكەتٸنە توقتالا كەلە, "يران حالقىنىڭ جىلدار بويى جانىشتالىپ كەلگەنٸن", "ادام قۇقىعىمەن بٸرگە يراننىڭ بايلىعى دا تونالعانىن" ايتقان. ترامپتىڭ پٸكٸرٸنە قوسىلعان امەريكانىڭ ٶزگە دە بٸرنەشە ساياساتكەرٸ يرانداعى نارازىلىققا قولداۋ بٸلدٸرەتٸندٸكتەرٸن مەلٸمدەگەن. يران پرەزيدەنتٸ ح.رۋحاني بۇل پٸكٸرلەرگە جاۋاپ رەتٸندە ترامپتىڭ اتىن اتاماي "امەريكاداعى بۇل مىرزانىڭ" بٸرنەشە اي بۇرىن يران حالقىن "تەرروريست" دەپ تە اتاعانىن ۇمىتىپ كەتكەنٸن جەنە ونىڭ يراندىقتارعا جاناشىرلىق تانىتۋعا حاقى جوق ەكەندٸگٸن ايتقان. ا.حامەنەي يران-يراك سوعىسىندا شەيٸت بولعانداردىڭ وتباسىمەن 2 قاڭتار, سەيسەنبٸ كٷنگٸ كەزەكتٸ كەزدەسۋٸندە سٶيلەگەن سٶزٸندە يرانداعى شەرۋلەر جايلى توقتالا وتىرىپ, "جاۋلار مەن ولاردىڭ دۇشپاندىق ەرەكەتتەرٸنە تٶتەپ بەرەتٸن نەرسە, ول حالىقتىڭ باتىلدىعى مەن جانكەشتٸلٸگٸ جەنە يماني رۋحى" ەكەنٸن اتاپ ايتتى. يران بيلٸگٸ وسى سوڭعى جاعدايلارعا سىرتقى كٷشتەردٸڭ ەسەرٸ بار ەكەنٸن مەلٸمدەدٸ.
الايدا يرانداعى نارازىلىققا بايلانىستى يزرايل ٶزٸنٸڭ قاتىسى جوعىن, الايدا يراندىقتاردىڭ تالابىن قولدايتىندىعىن بٸلدٸرسە, بۇۇ مەن ۇلىبريتانييا, گەرمانييا جەنە ەۋروپا وداعىنىڭ سىرتقى ساياسات مەكەمەسٸ باسشىلارى مەن ٶكٸلدەرٸ يراننىڭ ەلدە بەيبٸت ميتينگ ٶتكٸزۋ جەنە شەرۋگە شىعۋشىلاردىڭ قۇقىعىنىڭ تاپتالماۋى كەرەكتٸگٸن ەسكەرتكەن. بۇۇ شەرۋدە مەرت بولعانداردىڭ ٸسٸن زەرتتەۋگە مٷددەلٸلٸك تانىتتى. شەتەلدەردەگٸ, ونىڭ ٸشٸندە باتىس ەلدەرٸندەگٸ يران دياسپورالارىنىڭ دا يران حالقىمەن بٸرگە ەكەندٸكتەرٸن مەلٸمدەگەنٸ تۋرالى ايتىلۋدا.
يراندا مۇنداي تولقۋلار ارا-تۇرا بوي كٶرسەتٸپ تۇرادى. قىزۋ قاندى يراندىقتار ساياساتتان باستاپ, فۋتبول ويىنىنا جانكٷيەر بولىپ, كٶشەدە ۇرانداتىپ, شەرۋگە شىعا بەرەدٸ. ولار ٷشٸن بيلٸككە ٶز تالاپ-تٸلەكتەرٸن ايتىپ كٶشەگە شىعۋ ٷيرەنشٸكتٸ جاعداي دەسە دە بولادى. الايدا تٷيمەدەيدٸ تٷيەدەي ەتٸپ جەتكٸزۋگە قۇمار ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەر وقيعاعا ماي قۇيىپ, اسىرا كٶرسەتۋدە. الايدا مۇنداي شەرۋلەر بيلٸكتٸڭ حالىقپەن ساناسىپ, قيسايىپ بارا جاتقان ساياساتتى تٷزەتٸپ وتىرارى انىق. سىرتقى ساياسات ەلەمٸندە دوسىنان دۇشپانى كٶپ كٶرٸنەتٸن يرانداعى مۇنىڭ الدىنداعى باس كٶتەرۋلەر تەجٸريبەسٸن ەسكەرە وتىرىپ, بۇل جولعى شەرۋلەر بٸراز كٷننەن سوڭ باسىلادى دەۋگە تولىق نەگٸز بار.
ال قازاقستان ٷشٸن كاسپيي ارقىلى شەكتەسەتٸن كٶرشٸمٸزدٸڭ تىنىشتىعى ٶتە ماڭىزدى. قازاقستان مەن يراننىڭ بايلانىسى جان-جاقتى دامىپ كەلەدٸ. يران بٸزدەن اۋىل شارۋاشىلىق ٶنٸمدەرٸن, ەسٸرەسە استىقتى كٶپ ساتىپ الاتىن ەلدٸڭ بٸرٸ. كٶرشٸ ەلدە سوققان داۋىلدىڭ سالقىنى بٸزگە دە تيمەسٸنە كٸم كەپٸل?
بولاتبەك باتىرحان,
شىعىستانۋشى
