فوتو: جانات قاراتايدىڭ Threads جەلٸسٸنەن
الماتىداعى Burger King جەلٸسٸنٸڭ مەيرامحاناسىندا جۇمىس ٸستەگەن 27 جاستاعى قىزمەتكەردٸڭ جاعدايى ەلەۋمەتتٸك جەلٸدە قىزۋ تالقىعا تٷستٸ. اۋتيزمٸ بار ەلٸبەك تٶرت جىل بويى تۇراقتى ەڭبەك ەتٸپ كەلگەن. بٸراق باسشىلىق اۋىسقاننان كەيٸن وعان دەگەن كٶزقاراس ٶزگەرٸپ, جۇمىستان كەتۋگە مەجبٷرلەگەنٸ ايتىلدى. الايدا بۇل جەكە وقيعا ەمەس, جٷيەلٸك مەسەلەنٸڭ ايناسى. بۇل تۋرالى ەلٸبەكتٸڭ اناسى جانات قاراتاي Threads جەلٸسٸندە جازدى, دەپ حابارلايدى Ult.kz تٸلشٸسٸ.
اناسىنىڭ ايتۋىنشا, ەلٸبەك ەرەكشەلٸكتەرٸنە قاراماستان جۇمىس مٸندەتتەرٸن تولىق اتقارىپ, ۇجىمعا سٸڭٸسٸپ كەتكەن, تٶرت جىل بويى تۇراقتى ەڭبەك ەتٸپ, كومپانييا ٶمٸرٸنە بەلسەندٸ قاتىسقان.
«ول مەكتەپ بٸتٸرٸپ, ت. جٷرگەنوۆ اتىنداعى قازۇٶا كوللەدجٸندە وقىدى, مٷسٸنشٸ ماماندىعىن الدى, پلاستيليننەن انيماتسييالىق مۋلتفيلمدەرگە قىزىقتى. ەرتٷرلٸ جەردە جۇمىس ٸستەپ كٶرٸپ, اقىرى ٶزٸنە ۇنايتىن ۇجىم مەن كەسٸپتٸ تاپتى, «بۋرگەر كينگتە» اسپاز بولدى. تٶرت جىل بويى تۇراقتى جۇمىس ٸستەدٸ, جالاقى الدى, تابىسىن قۋانا جۇمسادى, ٶزٸن ۇجىمنىڭ بٸر مٷشەسٸ سەزٸندٸ, جۇمىس كٶبەيگەندە قوسىمشا قالىپ كٶمەكتەسەتٸن, دەمالىسىن جوسپارلايتىن, بٸر فيليالدان ەكٸنشٸسٸنە اۋىسىپ جٷردٸ», –دەپ جازدى ەلٸبەكتٸڭ اناسى جانات قاراتاي.
ەلٸبەك – مٷسٸنشٸ ماماندىعىن مەڭگەرگەن, انيماتسيياعا قىزىعاتىن جاس. ول ۇزاق ۋاقىت بويى ٶزٸنە ىڭعايلى جۇمىس تابا الماي جٷرگەن. اقىرى اسپاز بولىپ ورنالاسىپ, ۇجىمعا بەيٸمدەلەدٸ. اناسىنىڭ ايتۋىنشا, جۇمىس بەرۋشٸلەر باستاپقىدا ونىڭ ەرەكشەلٸگٸن تٷسٸنٸستٸكپەن قابىلداعان:
«ول ٶزٸن ۇجىمنىڭ بٸر مٷشەسٸ سەزٸندٸ. قوسىمشا قالىپ كٶمەكتەسەتٸن, دەمالىسىن جوسپارلايتىن. بۇل تەك جۇمىس ەمەس, ونىڭ قوعاممەن بايلانىسى ەدٸ».
بٸراق جاڭا مەنەدجەر كەلگەننەن كەيٸن جاعداي كٷرت ٶزگەرەدٸ. قىزمەتكەر تۇيىقتالىپ, كەيٸن جۇمىستان كەتۋگە قىسىم كٶرٸپ جاتقانىن وتباسى بٸلەدٸ. مەسەلە بٸر قىزمەتكەردە ەمەس, مەسەلە – تٷسٸنٸكتە.
ينكليۋزييا: زاڭدا بار, سانادا جوق
بۇعان دەيٸن كومپانييادا ونىڭ دياگنوزىنا تٷسٸنٸستٸكپەن قاراپ, قولداۋ كٶرسەتكەن. الايدا جاقىندا باسشىلىق اۋىسقاننان كەيٸن مەسەلەلەر باستالعان. اناسىنىڭ ايتۋىنشا, ەلٸبەككە دەگەن كٶزقاراس ٶزگەرٸپ, «ٷنسٸز قىسىم» بايقالعان, بٸراق ولار بۇل تۋرالى تٸكەلەي ايتىلعانشا تٷسٸنبەگەن.
«جاڭا ٶڭٸرلٸك باسشى سەرگەي كەلگەن سەتتەن باستاپ بەرٸ ٶزگەردٸ. كٷزدەن بەرٸ ەلٸبەك ٶز-ٶزٸنە ۇقساماي قالدى. نە بولىپ جاتقانىن بٸلمەدٸك, كەيٸن ونىڭ جۇمىستان كەتۋٸنە مەجبٷرلەپ جاتقانىن ەستٸدٸك», – دەيدٸ ول.
كەيٸن اناسى جاڭا باسشىمەن جەكە كەزدەسكەن. ونىڭ ايتۋىنشا, باسشىدا ينكليۋزيۆتٸ قوعام تۋرالى دا, اۋتيزم تۋرالى دا تٷسٸنٸك بولماعان. كومپانييا رەسمي مەلٸمدەمەسٸندە تەڭ مٷمكٸندٸكتەر قاعيداسىن ۇستاناتىنىن ايتتى. ەڭبەك مينيسترلٸگٸ تەكسەرٸس باستالعانىن حابارلادى. كومپانييا جاعدايعا بايلانىستى پٸكٸر بٸلدٸردٸ:
«Dostyk Plaza ساۋدا ورتالىعىنداعى مەيرامحانامىزدىڭ بۇرىنعى قىزمەتكەرٸنە قاتىستى جارييالانىممەن تانىستىق. وتباسىنىڭ مۇنداي كٷيزەلٸسكە تٷسكەنٸنە ٶكٸنٸش بٸلدٸرەمٸز. ەر قىزمەتكەر ٶزٸن قۇرمەتتەلگەن, قورعالعان ورتادا سەزٸنۋٸ ماڭىزدى. Burger King Kazakhstan تەڭ مٷمكٸندٸكتەر مەن ينكليۋزيۆتٸلٸك قاعيدالارىن ۇستانادى», – دەلٸنگەن حابارلامادا.
ەڭبەك مينيسترلٸگٸ دە تەكسەرٸس باستالعانىن مەلٸمدەدٸ. وقيعا مەن-جايىن ەڭبەك ينسپەكتسيياسىنىڭ اۋماقتىق ورگاندارى زەرتتەپ جاتىر.
«تەكسەرۋ قورىتىندىسى بويىنشا قۇقىقتىق باعا بەرٸلەدٸ. تاراپتاردى كونسترۋكتيۆتٸ ٶزارا ەرەكەتكە شاقىرامىز», – دەپ حابارلادى ۆەدومستۆو.
بٸراق سۇراق باسقادا:
نەگە مۇنداي جاعدايلار تەك شۋ شىققاندا عانا تەكسەرٸلەدٸ?
قازاقستاندا مٷمكٸندٸگٸ شەكتەۋلٸ ادامداردى جۇمىسپەن قامتۋ تۋرالى نورمالار بار. كەسٸپورىندارعا كۆوتا دا بەلگٸلەنگەن. الايدا ٸس جٷزٸندە جۇمىس بەرۋشٸلەردٸڭ كٶبٸ:
بەيٸمدەۋ مەدەنيەتٸن بٸلمەيدٸ;
دياگنوزدى قاۋٸپ دەپ قابىلدايدى;
ٶنٸمدٸلٸك پەن ەرەكشەلٸكتٸ شاتاستىرادى.
نەتيجەسٸندە قىزمەتكەر جۇمىستان رەسمي ەمەس جولمەن «كەتەدٸ». بۇل ەڭبەك قۇقىعىن بۇزۋدىڭ ەڭ كەڭ تاراعان, بٸراق دەلەلدەۋٸ قيىن تٷرٸ. قازٸرگٸ ەڭبەك نارىعىندا اشىق تٷردە «جۇمىسقا المايمىز» دەۋ سيرەك. ونىڭ ورنىنا پسيحولوگييالىق قىسىم پايدا بولدى:
گرافيكتٸ ىڭعايسىز ٶزگەرتۋ;
مٸندەتتٸ كٷردەلەندٸرۋ;
كوممۋنيكاتسييانى شەكتەۋ;
ۇجىمنان وقشاۋلاۋ.
زاڭ بۇزىلمايدى. بٸراق ادام كەتەدٸ. سوندىقتان مۇنداي جاعدايلار ستاتيستيكاعا كٸرمەيدٸ.
قوعام دياگنوزدى ەمەس, مٸنەزدٸ باعالايدى
قازاقستاندا اۋتيزم ەلٸ دە دۇرىس تٷسٸندٸرٸلمەگەن ۇعىم. كٶپشٸلٸك ونى «تەربيە», «ەركەلٸك», «تەرتٸپسٸزدٸك» دەپ قابىلدايدى. سالدارىنان مەكتەپتە بۋللينگكە ۇشىراپ, ۋنيۆەرسيتەتتە وقشاۋلانىپ, جۇمىستا «ىڭعايسىز قىزمەتكەر» بولادى. ياعني مەسەلە مەديتسينادا ەمەس, ەلەۋمەتتٸك مەدەنيەتتە.
ەلٸبەك جۇمىستان كەتسە, بٸر ادام جۇمىسسىز قالادى. ال قوعام ساباق الماسا, مىڭداعان ادام جۇمىس تابا المايدى. بۇل وقيعا ٷش شىندىقتى كٶرسەتتٸ:
قازاقستاندا ينكليۋزييا نورماتيۆ رەتٸندە بار;
بٸراق مەنەدجمەنت مەدەنيەتٸ دايىن ەمەس;
ال ەڭبەك ينسپەكتسيياسى رەاكتيۆتٸ رەجيمدە جۇمىس ٸستەيدٸ.
بۇل وقيعا بٸر قىزمەتكەردٸڭ تاعدىرى عانا ەمەس, بۇل قازاقستانداعى ەڭبەك مەدەنيەتٸنٸڭ تەستٸ. ات العان وقيعانى تالقىعا سالعان ەلەۋمەتتٸك جەلٸ قولدانۋشىلارى Burger King جەلٸسٸنە بويكوت جارييالاپ جاتىر.
قوعام مٷگەدەكتٸكتٸ مەديتسينالىق مەسەلە رەتٸندە قاراستىرۋدان ەلەۋمەتتٸك قۇقىق رەتٸندە قاراستىرۋعا ٶتپەيٸنشە, ينكليۋزييا قاعاز جٷزٸندە قالا بەرەدٸ. ال شىن مەنٸندە, ەرەكشە ادامدارعا جۇمىس بەرۋ قايىرىمدىلىق ەمەس, بۇل ولاردىڭ قۇقىعى.
