Foto: Janat Qarataidyń Threads jelisinen
Almatydaǵy Burger King jelisiniń meiramhanasynda jumys istegen 27 jastaǵy qyzmetkerdiń jaǵdaiy áleýmettik jelide qyzý talqyǵa tústi. Aýtizmi bar Álibek tórt jyl boiy turaqty eńbek etip kelgen. Biraq basshylyq aýysqannan keiin oǵan degen kózqaras ózgerip, jumystan ketýge májbúrlegeni aityldy. Alaida bul jeke oqiǵa emes, júielik máseleniń ainasy. Bul týraly Álibektiń anasy Janat Qaratai Threads jelisinde jazdy, dep habarlaidy Ult.kz tilshisi.
Anasynyń aitýynsha, Álibek erekshelikterine qaramastan jumys mindetterin tolyq atqaryp, ujymǵa sińisip ketken, tórt jyl boiy turaqty eńbek etip, kompaniia ómirine belsendi qatysqan.
«Ol mektep bitirip, T. Júrgenov atyndaǵy QazUÓA kolledjinde oqydy, músinshi mamandyǵyn aldy, plastilinnen animatsiialyq mýltfilmderge qyzyqty. Ártúrli jerde jumys istep kórip, aqyry ózine unaityn ujym men kásipti tapty, «Býrger Kingte» aspaz boldy. Tórt jyl boiy turaqty jumys istedi, jalaqy aldy, tabysyn qýana jumsady, ózin ujymnyń bir múshesi sezindi, jumys kóbeigende qosymsha qalyp kómektesetin, demalysyn josparlaityn, bir filialdan ekinshisine aýysyp júrdi», –dep jazdy Álibektiń anasy Janat Qaratai.
Álibek – músinshi mamandyǵyn meńgergen, animatsiiaǵa qyzyǵatyn jas. Ol uzaq ýaqyt boiy ózine yńǵaily jumys taba almai júrgen. Aqyry aspaz bolyp ornalasyp, ujymǵa beiimdeledi. Anasynyń aitýynsha, jumys berýshiler bastapqyda onyń ereksheligin túsinistikpen qabyldaǵan:
«Ol ózin ujymnyń bir múshesi sezindi. Qosymsha qalyp kómektesetin, demalysyn josparlaityn. Bul tek jumys emes, onyń qoǵammen bailanysy edi».
Biraq jańa menedjer kelgennen keiin jaǵdai kúrt ózgeredi. Qyzmetker tuiyqtalyp, keiin jumystan ketýge qysym kórip jatqanyn otbasy biledi. Másele bir qyzmetkerde emes, másele – túsinikte.
Inkliýziia: zańda bar, sanada joq
Buǵan deiin kompaniiada onyń diagnozyna túsinistikpen qarap, qoldaý kórsetken. Alaida jaqynda basshylyq aýysqannan keiin máseleler bastalǵan. Anasynyń aitýynsha, Álibekke degen kózqaras ózgerip, «únsiz qysym» baiqalǵan, biraq olar bul týraly tikelei aitylǵansha túsinbegen.
«Jańa óńirlik basshy Sergei kelgen sátten bastap bári ózgerdi. Kúzden beri Álibek óz-ózine uqsamai qaldy. Ne bolyp jatqanyn bilmedik, keiin onyń jumystan ketýine májbúrlep jatqanyn estidik», – deidi ol.
Keiin anasy jańa basshymen jeke kezdesken. Onyń aitýynsha, basshyda inkliýzivti qoǵam týraly da, aýtizm týraly da túsinik bolmaǵan. Kompaniia resmi málimdemesinde teń múmkindikter qaǵidasyn ustanatynyn aitty. Eńbek ministrligi tekseris bastalǵanyn habarlady. Kompaniia jaǵdaiǵa bailanysty pikir bildirdi:
«Dostyk Plaza saýda ortalyǵyndaǵy meiramhanamyzdyń burynǵy qyzmetkerine qatysty jariialanymmen tanystyq. Otbasynyń mundai kúizeliske túskenine ókinish bildiremiz. Ár qyzmetker ózin qurmettelgen, qorǵalǵan ortada sezinýi mańyzdy. Burger King Kazakhstan teń múmkindikter men inkliýzivtilik qaǵidalaryn ustanady», – delingen habarlamada.
Eńbek ministrligi de tekseris bastalǵanyn málimdedi. Oqiǵa mán-jaiyn eńbek inspektsiiasynyń aýmaqtyq organdary zerttep jatyr.
«Tekserý qorytyndysy boiynsha quqyqtyq baǵa beriledi. Taraptardy konstrýktivti ózara áreketke shaqyramyz», – dep habarlady vedomstvo.
Biraq suraq basqada:
Nege mundai jaǵdailar tek shý shyqqanda ǵana tekseriledi?
Qazaqstanda múmkindigi shekteýli adamdardy jumyspen qamtý týraly normalar bar. Kásiporyndarǵa kvota da belgilengen. Alaida is júzinde jumys berýshilerdiń kóbi:
beiimdeý mádenietin bilmeidi;
diagnozdy qaýip dep qabyldaidy;
ónimdilik pen erekshelikti shatastyrady.
Nátijesinde qyzmetker jumystan resmi emes jolmen «ketedi». Bul eńbek quqyǵyn buzýdyń eń keń taraǵan, biraq dáleldeýi qiyn túri. Qazirgi eńbek naryǵynda ashyq túrde «jumysqa almaimyz» deý sirek. Onyń ornyna psihologiialyq qysym paida boldy:
grafikti yńǵaisyz ózgertý;
mindetti kúrdelendirý;
kommýnikatsiiany shekteý;
ujymnan oqshaýlaý.
Zań buzylmaidy. Biraq adam ketedi. Sondyqtan mundai jaǵdailar statistikaǵa kirmeidi.
Qoǵam diagnozdy emes, minezdi baǵalaidy
Qazaqstanda aýtizm áli de durys túsindirilmegen uǵym. Kópshilik ony «tárbie», «erkelik», «tártipsizdik» dep qabyldaidy. Saldarynan mektepte býllingke ushyrap, ýniversitette oqshaýlanyp, jumysta «yńǵaisyz qyzmetker» bolady. Iaǵni másele meditsinada emes, áleýmettik mádeniette.
Álibek jumystan ketse, bir adam jumyssyz qalady. Al qoǵam sabaq almasa, myńdaǵan adam jumys taba almaidy. Bul oqiǵa úsh shyndyqty kórsetti:
Qazaqstanda inkliýziia normativ retinde bar;
Biraq menedjment mádenieti daiyn emes;
Al eńbek inspektsiiasy reaktivti rejimde jumys isteidi.
Bul oqiǵa bir qyzmetkerdiń taǵdyry ǵana emes, bul Qazaqstandaǵy eńbek mádenietiniń testi. At alǵan oqiǵany talqyǵa salǵan áleýmettik jeli qoldanýshylary Burger King jelisine boikot jariialap jatyr.
Qoǵam múgedektikti meditsinalyq másele retinde qarastyrýdan áleýmettik quqyq retinde qarastyrýǵa ótpeiinshe, inkliýziia qaǵaz júzinde qala beredi. Al shyn máninde, erekshe adamdarǵa jumys berý qaiyrymdylyq emes, bul olardyń quqyǵy.
