ەرٸك بايجٷنٸسوۆ: دەرٸگەرلەردٸڭ جالاقىسىن كٶتەرۋ - كەزەك كٷتتٸرمەيتٸن مەسەلە

ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قازان ايىنداعى قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا مەديتسينا سالاسى دا نازاردان سىرت قالعان جوق. "مەديتسينالىق قىزمەت ساپاسى حالىقتىڭ ەلەۋمەتتٸك كٶڭٸل-كٷيٸنٸڭ اسا ماڭىزدى كومپونەنتٸ بولىپ سانالادى" دەپ اتاپ ٶتتٸ مەملەكەت باسشىسى. ەرينە, ەڭ بٸرٸنشٸ تەن ساۋلىعى مەن جان ساۋلىعىنا جٸتٸ كٶڭٸل بٶلٸنسە, ودان كەيٸنگٸ مەسەلەلەر دە ٶز كەزەگٸمەن شەشٸمٸن تابارى انىق. ەلباسى ەڭ الدىمەن, ەسٸرەسە اۋىلدىق جەرلەردە العاشقى مەديتسينالىق-سانيتارلىق كٶمەكتٸڭ قولجەتٸمدٸ بولۋىن قامتاماسىز ەتۋ قاجەت دەدٸ. سونداي-اق, "العاشقى مەديتسينالىق-سانيتارلىق كٶمەك كٶرسەتەتٸن قىزمەتكەرلەردٸ ىنتالاندىرۋ ٷشٸن 2019 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ اۋرۋلاردى ەمدەۋ ٸسٸن باسقارۋدىڭ جاڭا تەسٸلدەرٸن ەنگٸزگەن ۋچاسكەلٸك مەديتسينا قىزمەتكەرلەرٸنٸڭ جالاقىسىن كەزەڭ-كەزەڭمەن 20 پايىزعا كٶبەيتۋدٸ تاپسىرامىن" دەپ, قاداپ ايتتى.

وسى ورايدا, اتالعان تاقىرىپتى كەڭٸرەك تارقاتۋ ماقساتىندا ەلەۋمەتتٸك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ قورى تٶراعاسىنىڭ ورىنباسارى ەرٸك بايجٷنٸسوۆتٸ سٶزگە تارتقان ەدٸك. نازار سالساق...

- پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ كەزەكتٸ جولداۋىندا سٶز بولعان ەلەۋمەتٸك مەسەلەلەر قاتارىندا دەنساۋلىق سالاسى دا بار. ەلباسى ەڭ الدىمەن مەديتسينا قىزمەتكەرلەرٸنٸڭ جالاقىسىن كٶتەرۋ جايلى ايتتى. وسى جايلى پٸكٸرٸڭٸزدٸ بٸلسەك...

- يە. ەلباسى بيىلعى جولداۋىندا دا دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ مەسەلەلەرٸنە ەرەكشە توقتالدى. دەرٸگەرلەر جالاقىسىن ٶسٸرۋ, اۋىل مەديتسيناسىنىڭ دەڭگەيٸن كٶتەرۋ سىندى بٷگٸنگٸ كٷننٸڭ ٶزەكتٸ تاقىرىپتارىنىڭ جولداۋعا ارقاۋ بولعانى قۋانتادى. جالپى, بٷگٸندە مەملەكەتتٸك ەمحانالارداعى ۇزىن-سونار كەزەك مەسەلەسٸ, وكۋليست, لور, ورتوپەد سىندى سالالىق مامانداردىڭ جەتٸسپەۋٸ, دەرٸگەرلەردٸڭ كەسٸبي دەڭگەيٸ مەن ولاردىڭ پاتسيەنتتەرگە دەگەن قارىم-قاتىناسى جيٸ-جيٸ سىنعا ۇشىراپ جاتادى. نەگٸزٸندە بۇل دا بٸر بيۋدجەتتٸك مەديتسينانىڭ سالدارى. سەبەبٸ, مىقتى مامانداردىڭ كٶبٸ ەمحانا مەن اۋرۋحانادا بٸلٸكتٸلٸگٸن جەتٸلدٸرٸپ, ەبدەن تەجٸريبە جيناقتاعاننان كەيٸن ايلىعى از, جٷكتەمەسٸ كٶپ مەملەكەتتٸك مەكەمەنٸ تاستايدى دا جانعا جايلى, بار جاعداي جاسالعان جەكە مەنشٸك كلينيكاعا كەتٸپ قالادى. نەمەسە ٶز كابينەتٸن اشىپ, ادامداردى سول جەردە قابىلداي باستايدى. ال, كەسٸبي مامانداردان ايىرىلىپ قالماۋ ٷشٸن ولارعا قولايلى جاعداي جاساپ, ماتەريالدىق جاعىنان قامتاماسىز ەتۋ كەرەك.

- دەرٸگەرلەردٸڭ الىپ وتىرعان جالاقىسى اتقارىپ جاتقان ەڭبەگٸنە ساي ەمەس دەيسٸز عوي?

- ەلبەتتە, دەرٸگەرلەردٸڭ قازٸر الىپ وتىرعان جالاقىسى ەڭبەكتەرٸنە ساي ەمەس. جوعارىدا ايتىپ ٶتكەنٸمدەي, قازٸر دەرٸگەرلەردٸ: مەملەكەتتٸك مەكەمەدە جۇمىس ٸستەيتٸن دەرٸگەرلەر مەن جەكەمەنشٸك ەمحانالاردا جۇمىس ٸستەيتٸن ماماندار دەپ ەكٸ توپقا بٶلٸپ قاراۋعا بولادى. مەملەكەتتٸك اۋرۋحانا مەن جەكەمەنشٸك كلينيكاداعى جالاقىنىڭ اراسى جەر مەن كٶكتەي. قازٸر قازاقستاننىڭ مەملەكەتتٸك ەمدەۋ ورىندارىندا ينستيتۋتتى جاڭا بٸتٸرگەن جاس ماماننىڭ بازالىق جالاقىسى – 56 مىڭ تەڭگە. بٷگٸنگٸدەي قىمباتشىلىق زاماندا ول اقشا تٸرشٸلٸككە جەتپەيتٸنٸ انىق. سوندىقتان, ول مامان كٷندٸز بٸر جەردە, تٷندە ەكٸنشٸ جەردە, تٸپتٸ, ٷشٸنشٸ كلينيكادا دا جۇمىس تاۋىپ جاتادى. دەمالماي, شارشاپ جٷرٸپ ٸستەگەن جۇمىستىڭ ساپاسى دا تٶمەن بولماي ما? سول سەبەپتٸ دەرٸگەرلەردٸڭ جالاقىسىن كٶتەرۋ كەرەك. بيۋدجەتتٸك سالادا بۇل قيىنداۋ. سوندىقتان مەسەلەنٸ تٷبەگەيلٸ شەشۋ جولدارىن قاراستىرۋ قاجەت. ەلٸمٸزدە ەنگٸزٸلٸپ جاتقان مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جٷيەسٸ وسى مەسەلەنٸ شەشۋگە سەپتٸگٸن تيگٸزۋٸ تيٸس. مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ قورى دەرٸگەرلەردٸڭ, ەمدەۋ مەكەمەلەرٸنٸڭ اراسىندا بەسەكەلەستٸك تۋعىزۋعا كٷش سالادى. 

- ەمحاناداعى كەزەك مەسەلەسٸن ايتىپ قالدىڭىز. ونى قالاي شەشۋگە بولادى دەپ ويلايسىز?

- بۇل جۇرتشىلىق اراسىندا كٶپ تالقىلاناتىن, كٶپشٸلٸكتٸڭ نارازىلىعىن تۋدىراتىن مەسەلەنٸڭ بٸرٸ. دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسىن باسقارعان ادام رەتٸندە مىنانى ايتار ەدٸم: ەمحانا قىزمەتكەرلەرٸ كٶبٸنە باسشىلاردىڭ تٷر-تٷسٸن بٸلە بەرمەيدٸ. كەزٸندە سونى پايدالانىپ مەن ەمحانالارعا جاسىرىن بارىپ, قىزمەتكەرلەر جۇمىسىن سىرتتاي باقىلاپ جٷردٸم. پاتسيەنتتٸڭ مارشرۋتىمەن جٷرٸپ وتىرساڭ ەمحانا قىزمەتكەرلەرٸنٸڭ قاتەسٸنە كٶز جەتكٸزۋگە بولادى. ​جالپى, مەملەكەتتٸك ەمحانالار پاتسيەنتتٸڭ قاجەتٸنە بەيٸمدەلمەگەن جەنە ولاردى بيزنەس-قۇرىلىم دەۋگە كەلٸڭكٸرەمەيدٸ. ەمحانا ازاماتتار كەلٸپ-كەتٸپ, ارىز-شاعىم ايتىپ, ۇرسىسىپ جاتاتىن مەملەكەتتٸك مەكەمە رەتٸندە جۇمىس ٸستەيدٸ. ونداعى ەر قىزمەتكەر ٶزٸنە بەكٸتٸلگەن بەلگٸلٸ بٸر فۋنكتسييانى عانا اتقارادى. كٶبٸسٸنٸڭ تٷرلٸ ەسەپتەردٸ تولتىرۋدان قولى بوسامايدى.​ اناليزدٸ تەك تٷسكە دەيٸن الادى, دياگنوستيكالىق كابينەتتەر دە تٷستەن كەيٸن جۇمىس ٸستەمەيدٸ. سوندىقتان تٷرلٸ تەكسەرۋدەن ٶتٸپ, مەدوسموتردان ٶتكٸسٸ كەلگەندەر تاڭ سەرٸدەن تۇرىپ ەمحاناعا كەلەدٸ. وعان شىنىمەن دە دەرٸگەر كٶمەگٸنە زەرۋ پاتسيەنتتەر قوسىلادى. ەمحاناداعى تاڭەرتەڭگٸ كەزەكتٸڭ سەبەبٸ وسى. وعان دەرٸگەر جەتٸسپەۋشٸلٸگٸن, باس دەرٸگەردٸڭ كٷن سايىن ٶتكٸزەتٸن بٸر ساعاتتىق «پياتيمينۋتكالارىن» قوسىڭىز. مەملەكەتتٸك ەمحانالار جۇمىسىندا وسى سىندى كەمشٸلٸكتەر جەتٸپ-ارتىلادى. بۇعان دەرٸگەرلەردٸڭ تيتتەي دە كٸنەسٸ جوق. وعان ەلسٸز مەنەدجمەنت پەن وسى مٸندەتتەردٸ شەشۋگە تيٸستٸ دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارمالارىنىڭ باسشىلارى كٸنەلٸ.

- پرەزيدەنتتٸڭ تاپسىرماسىمەن بيىل استانادا حالىقارالىق عىلىمي ونكولوگييالىق ورتالىق سالىناتىن بولدى. وسى باستامانىڭ دەل قازٸر كٶتەرٸلۋٸنە نە سەبەپ?

- بۇل ەلٸمٸز ٷشٸن ٶتە قاجەتتٸ ورتالىق. بٸزدٸڭ ونكولوگ ماماندار قازٸردەن باستاپ ورتالىق جۇمىسىنا قاجەتتٸ العىشارتتاردى دايىنداپ جاتىر دەسە دە بولادى. ولار امەريكا, تٷركييا, كورەيا مەن ەۋروپانىڭ بٸرقاتار ەلدەرٸندە تەجٸريبە جيناقتادى. ياعني, بٸزدٸڭ ماماندارىمىز بولاشاقتا اتالعان ورتالىقتا ەنگٸزٸلەتٸن سەۋلەلٸ, لازەرلٸ, پروتوندى تەراپييا, يممۋندىق ەمدەۋ, دياگنوستيكانىڭ ەڭ وزىق ٷلگٸلەرٸن ەنگٸزۋگە دايىندىق جاساپ جاتىر. مەسەلەن, ەلەمنٸڭ 57 ەلٸندە عانا پايدالانىلاتىن پروتوندى تەراپييا پوستكەڭەستٸك كەڭٸستٸكتە مٷلدەم جوق. مامانداردىڭ ايتۋىنشا, بۇل ەدٸس كٶز وبىرى, سٷيەك كەمٸگٸ وبىرى, بالالاردىڭ ميىنداعى قاتەرلٸ ٸسٸك سىندى سيرەك كەزدەسەتٸن اۋرۋعا شالدىققان 1600 پاتسيەنتتٸ ەمدەپ جازۋعا, ومىرتقا مەن مي وبىرى مەتاستاز بەرگەن ناۋقاستارعا كٶمەكتەسۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.

سونىمەن قاتار, جاڭا ونكولوگييالىق ورتالىقتا يممۋندى تەراپييا ەدٸسٸ ەنگٸزٸلەدٸ دەگەن جوسپار بار. ٶكٸنٸشكە وراي, قازاقستاندا بٷگٸندە تەك ٶكپە وبىرىنا شالدىققانداردى عانا اتالعان ەدٸسپەن ەمدەۋگە مٷمكٸندٸك بار. ال, ەلەم ەلدەرٸ قاتەرلٸ ٸسٸكتٸڭ تەرٸ وبىرى, مەلانوما, مويىن مەن باس وبىرى سىندى تٷرلەرٸن يممۋنداۋ ارقىلى ەمدەۋدٸ ەلدەقاشان جولعا قويعان. جوسپار بويىنشا, جاڭا ورتالىق جىل سايىن 8000 پاتسيەنتتٸ قابىلداي الادى جەنە مۇنىڭ بەرٸ قازاقستاندىقتار ٷشٸن تەگٸن جٷرگٸزٸلەتٸنٸ قۋانتادى. وعان قوسا, 2019 جىلدان باستاپ ونكولوگييالىق ديسپانسەرلەردەگٸ قوندىرعىلار پاركٸن جاڭارتىپ, قىزمەت كٶرسەتۋ ساپاسىن جاقسارتۋعا قوسىمشا 35 ملرد تەڭگە بٶلٸنبەك. مۇنىڭ مىڭداعان ادامنىڭ ٶمٸرٸن ساقتاپ قالۋعا كٶمەكتەسەرٸ حاق.

قازٸرگٸ تاڭدا ەلٸمٸزدە ونكولوگييالىق اۋرۋلاردى ەمدەۋ جاقسى جولعا قويىلعان. جىل سايىن قاتەرلٸ ٸسٸك تىرناعىنا ٸلٸككەن پاتسيەنتتەردٸ ەمدەۋگە بيۋدجەتتەن 36 ملرد تەڭگە بٶلٸنەدٸ. ال, ونكولوگييالىق اۋرۋلاردى انىقتاۋعا باعىتتالعان تەگٸن سكرينينگتٸك تەكسەرۋلەرگە 4 ملرد تەڭگە قاراستىرىلعان.   

- سۇحباتىڭىزعا راحمەت!

ۇلت پورتالى