سونىمەن, جاڭا وقۋ جىلى دا باستالدى. كەيبٸر جۇرت ەر وقۋ جىلى باستالاردا بٸرٸنشٸ كلاسقا بارعان سەتٸمٸز ەسكە تٷسەدٸ دەپ جاتادى عوي. ٶز بويىمنان ونداي سەزٸم بايقالا قويماعان سوڭ با, جىلدا جاڭا وقۋ جىلىندا بٸرٸنشٸ كلاسقا بارعان سەتٸن ەسكە الاتىن جاندارعا قاتتى قىزىعامىن. تەتتٸ شاقتارىن جٷرەكتەرٸ قارايماعان ادامدار عانا ەلجٸرەي ەسكە الا الاتىن شىعار. ال, بٸزدٸڭ جٷرەك…
التى جاسىمىزدان تۋعان ٷيدەن ٷزٸلٸپ شىعىپ كەتتٸك. ەكە-شەشەمٸز ايدالادا جالعىز ٷي وتىرىپ, كەڭشاردىڭ مالىن باقتى. بٷكٸل بالا-شاعاسى مەكتەپتٸ ينتەرناتتا جاتىپ وقىدى. اتا-انانى تەك كانيكۋل كٷندەرٸندە عانا كٶرەدٸ. مۇعالٸمدەر كانيكۋلدا بارلىق وقۋشىنى سوۆحوزدىڭ «گاز-51» ماشيناسىمەن ٷيدٸ-ٷيلەرٸنە ٶزدەرٸ اپارىپ تاستاپ, كانيكۋل بٸتكەن سوڭ ماشينامەن ٶزدەرٸ جيناپ ەكەتەدٸ. مەن التىعا كەلگەندە اعام مارقۇم ونىنشىعا ٶتكەن. ول كەزدٸڭ بالالارى ەرتە ەسەيە مە, بٸلمەيمٸن, ەيتەۋٸر ەرەسەكتەرشە ويلايتىن. ەستييار كٶرٸنەتٸن. اعام سول سٶزدەرٸن ينتەرناتقا جينايتىن ماشينا كەلگەندە شەشەمە «مىنا بالانى كيٸندٸرٸڭٸز, ٶزٸممەن الىپ كەتەيٸن. ٶزٸم باردا ينتەرناتقا ٷيرەنٸپ قالسىن. ينتەرناتقا كەلەسٸ جىلى بارسا, مەن جوقپىن, قاتتى قينالادى. كيٸندٸرٸڭٸز» دەدٸ. شەشەم سٷت كەنجەسٸن قاسىنان بٸر مەتر ۇزاتقىسى جوق. «قوي, ەلٸ كٸشكەنتاي عوي» دەدٸ داۋسى دٸرٸلدەپ. «اپا, ەشقانداي دا كٸشكەنتاي ەمەس, «كٸشكەنتاي-كٸشكەنتاي» دەي بەرسەڭٸز كەلەسٸ جىلى دا كٸشكەنتاي بولىپ جٷرە بەرەدٸ. ودان دا مەن باردا ٷيرەنٸپ قالسىن» دەپ اعام دا تۇرىپ الدى. سوڭعى سٶزدٸ ايتۋى تيٸس ەكەم مال ايداپ كەتكەن, ٷيدە جوق. وقۋشىلاردى جيناپ كەلگەن كەرٸباي مولدابەكوۆ اعاي دا اعاما «ەي, قاناي, ٸنٸڭ تىم كٸشكەنتاي عوي, بەرٸبٸر ديرەكتور قابىلدامايدى, ەۋرە بوپ قايتا ەكەلەسٸڭ عوي» دەپ جاتىر. اعام العان بەتٸنەن قايتپاي تۇرىپ الدى. «قابىلداماسا ٷيگە ٶزٸم جاياۋ ەكەپ تاستايمىن, الدىمەن وسى ماشينادان قالدىرماي الىپ كەتەيٸكشٸ, اعاي!» دەدٸ. قۇدانىڭ قۇدٸرەتٸ, اعام شەشەمە دە, مۇعالٸمگە دە سٶزٸن ٶتكٸزٸپ, مەنٸ اقىرى ٶزٸمەن الىپ كەتتٸ.
بۇل 1968 جىلعى تامىزدىڭ سوڭعى كٷندەرٸ ەدٸ.
وتىز شاقتى بالا ينتەرناتقا كەلٸپ تٷستٸك. مەنٸ بٸردەن مەكتەپ ديرەكتورىنا الىپ كٸردٸ. ديرەكتور كٸشٸمات دوسانوۆتىڭ تٷسٸ ٶتە سۋىق ەكەن, ٷيدەن شىقپاعان بالا ەمەسپٸن بە, جٷرەگٸم شىم ەتكەندەي بولدى. ديرەكتوردىڭ بٸرٸنشٸ سۇراعى «قانداي ەرٸپتەردٸ بٸلەسٸڭ?» بولدى. «بارلىق ەرٸپتٸ دە بٸلەمٸن, وقي دا بەرەمٸن!» دەپ تاق ەتە قالدىم. سول جىلدارى كيلكي, ترەسكا دەيتٸن قالبىرداعى بالىقتار بولاتىن. سولاردىڭ بوساعان قالبىرلارىنا گٷل ەگٸپ قويعان ەكەن, ديرەكتوردىڭ كٶزٸ سول قالبىرلارعا تٷسٸپ كەتتٸ دە «ەندەشە, مىنالاردى وقي قويشى» دەدٸ. «ك,ي,ل,ك, مياگكيي زناك, ي, بولادى كيلكي» دەپ تاق ەتە قالدىم. ديرەكتور اعاي جىميدى دا بٸرەۋدٸ شاقىرىپ الىپ, «ماعان پەلەنشەنٸ شاقىر» دەدٸ. پەلەنشەسٸ جاس اپاي ەكەن. ديرەكتور وعان «مىنا بالانى سەنٸڭ كلاسىڭا جٸبەرەمٸن, ٶزٸڭ جٶندەپ قارارسىڭ» دەدٸ.
وسىلايشا مەن ٶزٸمنٸڭ العاشقى ۇستازىم بيبٸرابا بازاروۆاعا جولىقتىم. ول كەزدە مەن التى جاسار بولسام, بيبٸرابا اپايىم جيىرما ەكٸدە ەكەن.
وبالى نەشٸك, بيبٸرابا اپايىم ٶتە مەيٸرٸمدٸ جان بولىپ شىقتى. «تاقتاداعى جازۋ كٶرٸنبەي قالماسىن» دەپ بٸرٸنشٸ پارتاعا وتىرعىزدى. دەنەشىنىقتىرۋ پەنٸندە بوي-بويمەن قاتارعا تۇرعىزادى. كلاستاعى بويى ەڭ كٸشكەنتايى مەن بولعان سوڭ ساپتىڭ ەڭ سوڭىنا تۇرۋىم كەرەك. «ەڭ سوڭىنا تۇرمايمىن, بٸرٸنشٸ تۇرامىن» دەپ قيعىلىقتى سالامىن. اپاي ەيتەۋٸر ەسەبٸن تاۋىپ مەنٸ بٸرٸنشٸ تۇرعىزادى. وسىلايشا ەكٸنشٸ كلاسقا دەيٸن ەكەلدٸ. ەكٸنشٸ كلاستا ٶزٸمنٸڭ دە ەسٸم كٸرٸپ قالدى, نەنٸڭ دۇرىس, نەنٸڭ دۇرىس ەمەس ەكەنٸن ەلدەبٸر تٷيسٸكتەرٸم ارقىلى ٶزٸم دە سەزەتٸن بولدىم.
بٷگٸندە ەكە دە, شەشە دە يتٸ جوق اۋىلعا كٶشٸپ كەتكەن. التى جاسىمدا قوياردا قويماي «ٷيرەنە بەرسٸن» دەپ ٶزٸمەن بٸرگە ينتەرناتقا الىپ كەتكەن اعام دا جوق. ٶزٸ ەكٸنشٸ كلاسقا ٶتكەن جازعى كانيكۋلىندا ماعان 42 ەرٸپتٸ تانىتقان, ونعا دەيٸن ساناۋدى ٷيرەتكەن ەپكەم دە قايتقان… مەكتەپ ديرەكتورى بولسا دا… ەسەسٸنە العاشقى ۇستازىم بيبٸرابا اپايىم قۇدايدىڭ بەرگەن ۇل-قىزدارىنان كٶرگەن نەمەرەلەرٸنٸڭ شات كٷلكٸسٸنٸڭ ورتاسىندا شالقىپ وتىر. ەكٸسٸ كەم سەكسەندە. جٷزگە كەلسٸن, اپايىم!
بيبٸرابا اپاي بٸزدەن كەيٸن قانشا شەكٸرت تەربيەلەدٸ دەسەڭٸزشٸ! بٸزدٸڭ ەيەل دە ٷشٸنشٸ كلاستى بيبٸرابا اپايدىڭ قولىندا وقىعان.
كەشە ەرلٸ-زايىپتى ەكەۋمٸز اپايىمىزدى جاڭا وقۋ جىلىمەن قۇتتىقتاپ كەلەيٸك دەپ اۋىلعا تارتىپ كەتتٸك. تٸل-كٶز تاسقا, اپايىمىز سول شيراق قالپى. قولداعى بالا مەن كەلٸنگە «دايىندالىڭدار, شەكٸرتتەرٸم كەلە جاتىر» دەپ قايتا-قايتا تاپسىرما بەرٸپتٸ. ٶزٸ ٷيگە بٸر كٸرٸپ, بٸر شىعىپتى. تۋرا انام سيياقتى باۋىرىنا باستى, ەكەم سيياقتى ماڭدايىمنان يٸسكەدٸ. بٸر-اق سەتتە بالا بولدىم دا قالدىم. «سەنٸڭ اماندىعىڭدى گازەتٸڭنەن بٸلٸپ وتىرامىن» دەدٸ.
بالا-شاعامىزدى سۇرادى. ەكە-شەشەم, باۋىرلارىم تۋرالى ەڭگٸمە ايتتى. قوشتاساردا «مەن باردا كەلٸپ تۇرساڭدارشى» دەدٸ. جٷرەك تاعى دا شىم ەتە قالدى… تۋرا باياعى بٸرٸنشٸ كلاسقا كەلگەن كەزٸمدەگٸدەي…
شىنىندا دا العاشقى ۇستازىمىزدى تىم بولماعاندا جاڭا وقۋ جىلىنىڭ باسىندا جەنە سوڭىندا بٸر قۇتتىقتاپ قويۋدى ۇمىتپايىق تا. سونشالىقتى قيىن شارۋا ەمەس, نەگٸزٸ.
اباي بالاجان,
«وڭتٷستٸك قازاقستان»
