قر پرەمەر-مينيسترٸ باقىتجان ساعىنتاەۆتىڭ تٶراعالىعىمەن ٶتكەن ٷكٸمەت وتىرىسىندا 2018 جىلعى ەگٸن جيناۋ جۇمىستارىنىڭ بارىسى قارالدى, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات".
قر پرەمەر-مينيسترٸنٸڭ ورىنباسارى – اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترٸ ٶ. شٶكەەۆ وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارمالارىنىڭ الدىن-الا بەرگەن مەلٸمەتتەرٸ بويىنشا بيىل دەندٸ داقىلدار 15 ملن گا القاپتان جينالادى, ونىڭ ٸشٸندە بيداي — 11,1 ملن گا. مايلى داقىلداردىڭ ەگٸن القاپتارى 2,8 ملن گا قۇرايدى, بۇل ٶتكەن جىلعى دەڭگەيدەن 0,4 ملن گا ارتىق.
«جالپى ەلٸمٸز بويىنشا جالپى استىق جيىنى 20 ملن ت دەڭگەيٸندە بولادى دەپ بولجانىپ وتىر. مايلى تۇقىمدار ٶندٸرٸسٸنٸڭ كٶلەمٸ 2,3 ملن ت دەڭگەيٸندە بولادى دەپ كٷتٸلۋدە. كٶرسەتٸلگەن كٶلەمدەر استىقتىڭ ەكسپورتتىق ەلەۋەتٸن 9,0 ملن. تونناعا دەيٸن, مايلى تۇقىمداردىڭ ەكسپورتىن – 1,0 ملن. تونناعا دەيٸن جەتكٸزۋگە, قۇرامجەم جەنە ماي ٶڭدەيتٸن كەسٸپورىنداردى شيكٸزاتپەن قامتاماسىز ەتۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ», — دەدٸ ٶ. شٶكەەۆ.
بٷگٸنگٸ تاڭعا دەيٸن دەندٸ داقىلدار 8,9 ملن. گەكتاردان استام القاپتان نەمەسە جينالۋعا جاتاتىن القاپتىڭ 59%-ى جينالدى, 11,2 ملن. توننا استىق باستىرىلدى, تٷسٸمدٸلٸك گەكتارىنا 12,5 تسەنتنەر بولدى.
وڭتٷستٸك وبلىستاردا 86%, باتىس وبلىستاردا — 89%, سولتٷستٸك, ورتالىق جەنە شىعىس وبلىستاردا — 56% دەندٸ داقىل جينالدى.
ٶ. شٶكەەۆ اتاپ ٶتكەندەي, جيناۋ ٷشٸن 6,1 ملن گا دەندٸ داقىل قالعان. قولدا بار استىق جيناۋ كومبايندارىنىڭ 800 مىڭ گا جۋىق بولاتىن تەۋلٸكتٸك ٶنٸمدٸلٸگٸ مەن اۋا رايى قولايلى بولعان جاعدايلاردا ەگٸن جيناۋ جۇمىستارىن قازان ايىنىڭ بٸرٸنشٸ ونكٷندٸگٸندە اياقتاۋ مٷمكٸندٸگٸ بار.
شٸلدە-قازان ايلارىنىڭ ارالىعىندا ەگٸن جيناۋ جۇمىستارىن جٷرگٸزۋ ٷشٸن شارۋالاردىڭ ديزەل وتىنىنا دەگەن قاجەتتٸگٸ 394 مىڭ توننانى قۇرايدى. بۇل قاجەتتٸلٸك ەنەرگەتيكا مينيسترلٸگٸمەن بٸرلەسٸپ, وبلىستارداعى مۇناي ٶڭدەۋ زاۋىتتارىنا بەكٸتٸلگەن. 14 قىركٷيەكتەگٸ جاعداي بويىنشا ەگٸن وراعىن جٷرگٸزۋگە 268 مىڭ توننا ديزەل (68%) جٶنەلتٸلدٸ. ٶڭٸرلەردە قىركٷيەك ايىندا شارۋالارعا جەتكٸزٸپ بەرۋ باعاسىن قوسا العاندا, ديزەل وتىنىنىڭ ورتاشا باعاسى ليترٸنە 165 تەڭگەنٸ قۇرايدى (جانار-جاعارماي بەكەتٸندە ليترٸ 191 تەڭگە), بۇل نارىقتىق باعادان 14%-عا ارزان.
«جاۋىن-شاشىننىڭ مول تٷسۋٸ سالدارىنان ەلەۆاتورلارعا كەلٸپ جاتقان استىقتىڭ ىلعالدىلىعى جوعارى, بۇل دەندٸ جەنە مايلى داقىلداردى قوسىمشا كەپتٸرۋدٸ جەنە تيٸسٸنشە استىق قابىلداۋ كەسٸپورىندارىنىڭ قوسىمشا ديزەل وتىنىن ساتىپ الۋىن قاجەت ەتەدٸ. وبلىس ەكٸمدٸكتەرٸنٸڭ مەلٸمەتتەرٸ بويىنشا بازيستٸك ىلعالدىلىق 13,5% بولعاندا باستىرىلعان استىقتىڭ 50%-نان استامىنىڭ ىلعالدىلىعى 20%-دان جوعارى», — دەدٸ ٶ.شٶكەەۆ.
قر پرەمەر-مينيسترٸنٸڭ ورىنباسارى – اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترٸنٸڭ ايتۋىنشا, بٷگٸندە 85 مىڭ ت كٶلەمٸندەگٸ استىقتى كەپتٸرۋ ٷشٸن قازان-قاراشا ايلارىنا قوسىمشا جانار-جاعارماي بٶلۋگە التى وبلىستان ٶتٸنٸم كەلٸپ تٷسكەن.
جالپى قولدا بار اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسىنىڭ 96%-ى دايىن جەنە ەگٸن جيناۋ جۇمىستارىنا قاتىسۋدا. قازٸرگٸ كەزدە شارۋالاردا 14 مىڭنان استام ٶنٸمدٸلٸگٸ جوعارى استىق جينايتىن كومبايندار بار, ولارمەن دەندٸ داقىلدار القابىنىڭ 70%-دان استامىن جيناۋ كٶزدەلٸپ وتىر.
«اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسىن ساتىپ الۋدى ىنتالاندىرۋ جەنە شارۋالاردى قارجىلاي قولداۋ ماقساتىندا مينيسترلٸك بيىلدان باستاپ اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسىنىڭ ليزينگٸ بويىنشا سىياقىنىڭ پايىزدىق مٶلشەرلەمەسٸن ارزانداتۋ باعدارلاماسىن قايتا ٸسكە قوستى, ينۆەستيتسييالىق سۋبسيدييالاۋ باعدارلاماسىن ٶزەكتٸلەندٸرٸلدٸ», — دەدٸ ٶ. شٶكەەۆ.
اتالعان باعدارلامانى ٸسكە اسىرۋ ٷشٸن بيىل بيۋدجەتتەن 21,3 ملرد تەڭگە بٶلٸنگەن. جىلىنا 17% اسپايتىن سىياقى مٶلشەرلەمەسٸمەن اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسىنىڭ ليزينگٸن سۋبسيدييالاۋ قاراستىرىلىپ وتىر, ونىڭ 10% رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت ەسەبٸنەن ٶتەلەدٸ. سونىمەن قاتار, 2016 ج. باستاپ اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسىن ساتىپ العان جاعدايدا ينۆەستيتسيلىق سۋبسيدييالار تٶلەۋ جٷزەگە اسىرىلىپ كەلەدٸ.
قازٸرگٸ كەزدە ەلٸمٸزدە جالپى سىيىمدىلىعى 13,6 ملن توننانى قۇرايتىن 196 ليتسەنزييالانعان استىق قابىلداۋ كەسٸپورىنى جۇمىس ٸستەيدٸ, ولار ەكٸمدٸكتەر بەرەتٸن ليتسەنزييا نەگٸزٸندە استىق قولحاتتارىن بەرە وتىرىپ, قويما قىزمەتٸن كٶرسەتەدٸ. استىق قابىلداۋ كەسٸپورىندارىنىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازالارىن جاڭا جيىن-تەرٸمدٸ قابىلداۋعا دايىنداۋ جۇمىستارى جوسپارلى تٷردە جٷرگٸزٸلۋدە. قولدا بار استىق ساقتاۋ سىيىمدىلىقتارىنىڭ جالپى كٶلەمٸ 26,7 ملن. توننانى قۇرايدى, بۇل كٷتٸلٸپ وتىرعان جيىن-تەرٸمدٸ ەسكەرگەندە, استىق ساقتاۋ ٷشٸن جەتكٸلٸكتٸ.
ٶز كەزەگٸندە, ەنەرگەتيكا مينيسترٸنٸڭ ورىنباسارى م. دوسمۇحامبەتوۆ 2018 ج. ەگٸستٸك جۇمىستارىنا ديزەلدٸ وتىندى جەتكٸزۋ بويىنشا وبلىستاردى مٶز-دەرگە بەكٸتۋ كەستەسٸ اياسىندا شارۋالار ٷشٸن قاجەتتٸلٸك 394,4 مىڭ ت كٶلەمٸندە بەكٸتٸلگەنٸن باياندادى, ونىڭ ٸشٸندە: اتىراۋ مۇناي ٶڭدەۋ زاۋىتى — 116 مىڭ ت, پاۆلودار مۇناي ٶڭدەۋ زاۋىتى — 149 مىڭ ت, شىمكەنت مٶز — 129,4 مىڭ ت.
«14 قىركٷيەكتەگٸ جاعداي بويىنشا جوسپارداعى 394,4 مىڭ توننا جاعدايىندا اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارلارىن ٶندٸرۋشٸلەرگە ديزەل وتىنىن تيەۋ 255,8 مىڭ توننانى قۇراپ وتىر. تٶلەنگەن بارلىق كٶلەمدەر باسىمدىقتى رەتپەن تيەلٸپ جاتىر. مينيسترلٸك اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارلارىن ٶندٸرۋشٸلەرگە باعىتتاۋمەن ديزەل وتىنىن تيەۋگە تەۋلٸكتٸك باقىلاۋ جٷرگٸزٸپ وتىر», — دەدٸ ەنەرگەتيكا ۆيتسە-مينيسترٸ.
اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارلارىن ٶندٸرۋشٸلەر ٷشٸن جانار-جاعارماي باعاسىنا كەلسەك, 2018 ج. شٸلدە ايىندا كٷزگٸ ەگٸن جيناۋ جۇمىستارىن جٷرگٸزۋگە ۇسىنىلعان باعا 180 مىڭ تەڭگە/توننانى, تامىز جەنە قىركٷيەك ايلارىندا 181 مىڭ تەڭگە-توننانى قۇرادى. بۇل ورايدا قر-دا جانار-جاعارماي ستانتسييالارىندا ورتاشا نارىقتىق باعا 188,1 تگ/ل قۇرايدى.
ەگٸن ەگەتٸن نەگٸزٸ وبلىستارداعى جاعدايلار تۋرالى اقمولا وبلىسىنىڭ ەكٸمٸ م. مىرزالين, سولتٷستٸك قازاقستان وبلىسىنىڭ ەكٸمٸ — ق. اقساقالوۆ, قوستاناي وبلىسىنىڭ ەكٸمٸ — ا. مۇحامبەتوۆ باياندادى.
