ەلدٸڭ شەتٸندەگٸ, جەلدٸڭ ٶتٸندەگٸ ٶڭٸر… وسى بەينەلٸ دە استارلى سٶز كٶرشٸلەس رەسەي فەدەراتسيياسىنىڭ ومبى, تٷمەن جەنە قورعان وبلىستارىمەن شەكتەسٸپ جاتقان, جەرٸن رەسەي تەمٸرجولى كٶكتەي كەسٸپ ٶتەتٸن, ەرٸ سٸبٸردەن سوعاتىن سالقىن جەلدٸڭ ٶتٸندە تۇرعان سولتٷستٸك قازاقستان وبلىسى جايلى ەلٸمٸزدٸڭ تەۋەلسٸزدٸگٸ جىلدارى ايتىلعاندىعى انىق. كٸم ايتسا دا, كەرەمەت ايتقان!..
جاراتۋشى يەگە ەمەس, جەكە باسقا تابىنىپ, ٶزٸ دە اداسىپ, حالىقتى دا اداستىرىپ-الجاستىرا جازداعان كەشەگٸ كەڭەس ٶكٸمەتٸ تۇسىندا قىزىلجار ٶڭٸرٸ سوتسياليستٸك رەاليزم ەدەبيەتٸنٸڭ كٶرنەكتٸ ٶكٸلدەرٸن دٷنيەگە ەكەلگەن «ۇلىلار ەلٸ» اتانعانىمەن, سول ۇلىلاردىڭ ٸشٸندە تۇتاس تٷركٸ ەلەمٸنٸڭ جارىق جۇلدىزى سانالاتىن اقيىق اقىن ماعجان جۇماباەۆ ەسٸمٸ مٷلدەم اۋىزعا الىنباۋشى ەدٸ. «الاشىم!» دەپ اھ ۇرىپ ٶتكەن ارىسىمىزدىڭ ارۋاعىنا ودان اسقان قييانات بولار ما?! ٶيتكەنٸ, قازاق-كەڭەس ەدەبيەتٸنٸڭ ەڭ كٶرنەكتٸ ٶكٸلٸ, لەنيندٸك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى مۇحتار ەۋەزوۆتٸڭ ٶزٸ: «…بٷگٸنگٸ كٷننٸڭ بار جازۋشىسىنىڭ ٸشٸنەن كەلەشەككە بوي ۇرىپ, ارتقى كٷنگە انىق قالۋعا جارايتىن سٶز – ماعجاننىڭ سٶزٸ. ودان باسقامىزدىڭ بەرٸمٸزدٸكٸ كٷمەندٸ, ٶتە سەنٸمسٸز دەپ بٸلەمٸن» – دەپ جازىپ كەتكەن ەدٸ عوي. عۇلاما جازۋشىنىڭ وسى سٶزٸنٸڭ استارىندا قانداي تۇڭعيىق وي جاتىر دەسەڭٸزشٸ?! ال ماعجان بابامىز «ساعىندىم» اتتى ٶلەڭٸندە:
«قالىڭ ەلٸم, قالىڭ قارا اعاشىم,
قايراتى مول, ايبىندى ەر الاشىم.
ٶزٸ-اق قۇلار, سىرىڭ بەرمە, سابىر قىل,
اقىماقتار بايقاماعان شاماسىن», –
دەپ قىلىشىنان قان تامعان كەڭەستٸك يمپەرييانىڭ دا كٷنٸ تاۋسىلىپ, ٶزٸ-اق قۇلاپ تىناتىنىن سەۋەگەيلٸكپەن ايتىپ كەتكەن ەكەن. اقىرى, ۇلى اقىن كٶرەگەندٸكپەن بولجاعان ازاتتىق تاڭى اتىپ, ەدٸلدٸك جەڭدٸ, ٶشكەن جاندى, ٶلگەن تٸرٸلدٸ. ەجەلدەن سەمەي ٶڭٸرٸن اباي ەلٸ دەپ اتاپ كەلسەك, ەندٸ قىزىلجاردى ماعجان ەلٸ دەيتٸن بولدىق.
پايىمداپ قاراساق, تەۋەلسٸزدٸك جىلدارى تۇڭعىش پرەزيدەنتٸمٸز – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ كەمەڭگەرلٸك ساياساتىنىڭ, كەمەل باسشىلىعىنىڭ, قاۋٸپ-قاتەرگە تولى, سىن كەزەڭدە تاعدىرىن سەنٸپ تاپسىرعان, ارقاسٷيەر ازاماتىنىڭ سوڭىنان ٸلەسە ەرٸپ, سٸلتەگەن باعىتىنان جاڭىلماي العا باسىپ, بٸر جاعادان – باس, بٸر جەڭنەن قول شىعارا بٸلگەن دانا حالقىمىزدىڭ ىنتىماق-بٸرلٸگٸنٸڭ ارقاسىندا ماعجان ەلٸ – قىزىلجار ٶڭٸرٸندە دە ٶتپەلٸ كەزەڭنٸڭ بارلىق قيىندىقتارى ەڭسەرٸلٸپ, تۇرمىس تٷزەلٸپ, ۇمىت بولا جازداعان ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىز قايتادان ٶركەن جايىپ, ۇلى اقىن رۋحى جىلدان-جىلعا اسقاقتاي تٷسكەندەي.
ٶتكەن عاسىردىڭ سەكسەنٸنشٸ جىلدارىنىڭ ورتاسىندا كەڭەس وداعىندا جارييالانعان جارييالىلىق ساياساتىن پايدالانىپ, سانالۋان ساندىراق وي-پٸكٸرلەر ايتىپ, ساياسي ۇپاي جيناۋعا تىرىسقان رەسەيلٸك كەيبٸر «پايعامبارلار» مەن سايقىمازاق ساياساتكەرسىماقتار قازاقستاننىڭ سولتٷستٸك ٶڭٸرلەرٸنە كٶز الارتىپ, سىرتتان شوق تاستاپ تۇرعان شاقتا قىزىلجار ٶڭٸرٸندە ايتاققا ەرٸپ, ۇلت پەن ۇلىس اراسىنا شي جٷگٸرتٸپ, قوعامدىق-ساياسي احۋالدى ۋشىقتىرۋ پيعىلىن تانىتقان ارانداتۋشىلاردىڭ بوي كٶرسەتكەندٸگٸ مەلٸم. ەيتكەنمەن, سول بٸر سىندارلى كەزدە رەسپۋبليكامىزداعى بيلٸك تٸزگٸنٸن قولىنا العان نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ حالىق الدىنداعى زور بەدەلٸ, مەسكەۋ مەن الماتىداعى بيٸك مٸنبەرلەردەن جەنە بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى ارقىلى ەلدٸ ىنتىماق-بٸرلٸككە شاقىرعان پاراساتتى سٶزدەرٸ, «ٶگٸزدٸ دە ٶلتٸرمەي, اربانى دا سىندىرماي», تۇيىقتان شىعار جولدى تۋرا تاپقان دانا شەشٸمدەرٸ جەنە تۇڭعىش پرەزيدەنتٸنە قولداۋ بٸلدٸرگەن قىزىلجارلىق زييالى قاۋىمنىڭ سابىرلى دا ساليقالى ٸس-ەرەكەتٸ وبلىستاعى قوعامدىق تۇراقتىلىقتى ساقتاۋعا مٷمكٸندٸك بەردٸ.
جەكە وبلىس بولىپ قۇرىلعاننان بەرگٸ ەلۋ بەس جىل ٸشٸندە بٸردە-بٸر قازاق بٸرٸنشٸ باسشى بولىپ كٶرمەگەن, ەرٸ قاتارى سەلدٸر قانداس اعايىندارىمىزدىڭ كٶپشٸلٸگٸ «كوممۋنيزمنٸڭ سارا جولىنا» كٶزجۇمبايلىقپەن تٷسٸپ كەتكەندٸكتەن, اتا سالت-دەستٷرٸمٸز مەن انا تٸلٸمٸز ادىرا قالۋعا اينالعان ٶڭٸردٸڭ ٶتپەلٸ كەزەڭدەگٸ ەرەكشەلٸگٸن ەسكەرگەن بولۋى كەرەك, ەلباسى جەرگٸلٸكتٸ باسقارۋ جٷيەسٸنە ەكٸمدٸك ينستيتۋتىن ەنگٸزگەن سوڭ سولتٷستٸك قازاقستان وبلىسىنىڭ العاشقى ەكٸمٸ ەتٸپ ۇلتى نەمٸس ازامات – ۆلاديمير گارتماندى تاعايىنداعان بولاتىن. ول «گورباچەۆتٸك قايتا قۇرۋ» ەكەلگەن پٸكٸر الۋاندىعىنىڭ جٶنٸ وسى ەكەن دەپ, اۋىزعا كەلگەننٸڭ بەرٸن ايتىپ, ەسٸرە ۇلتشىلدىق تانىتىپ, كەۋدەلەرٸن قاعىپ شىعا كەلگەن كەيبٸر قىزبامٸنەز قانداستارىمىزدىڭ ەلٸمٸز تەۋەلسٸزدٸك العاننان كەيٸن تٸپتٸ مىقتىمسىپ, ويلانباي ايتىپ سالاتىن ۇشقارى سٶزدەرٸنەن شوشىنىپ, ەرتەڭگٸ كٷندەرٸنە الاڭداعان ورىستٸلدٸ قاۋىم مەن جەرگٸلٸكتٸ قازاقتاردىڭ قارىم-قاتىناسىندا ارااعايىندىق رٶل اتقارىپ, تالاي ٶزەكتٸ مەسەلەنٸڭ تٷيٸنٸن ىڭ-شىڭسىز شەشۋگە ۇيىتقى بولا بٸلٸپتٸ. مەسەلەن, 1992 جىلى پەتروپاۆل قالاسىنداعى كوممۋنيست جەنە 2-شٸ كوممۋنيست كٶشەلەرٸ بٸرٸكتٸرٸلٸپ ۇزارتىلىپ, اتاۋى ماعجان جۇماباەۆ اتىنداعى كٶشە دەپ ٶزگەرتٸلگەن. كەلەسٸ جىلى ۇلى اقىننىڭ عاسىرلىق مەرەيتويى قىزىلجار ٶڭٸرٸندە رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدە تاماشا اتالىپ ٶتٸپ, وبلىس ورتالىعىندا وعان ەسكەرتكٸش ورناتىلعان جەنە ەسٸمٸ جەرگٸلٸكتٸ پەداگوگيكالىق ۋچيليششەگە بەرٸلگەن. وبلىس ورتالىعىندا العاشقى قازاق مەكتەپتەرٸ مەن بالاباقشا دا ەشقانداي ۋ-شۋسىز اشىلعان.
ال 1997 جىلعى كٶكتەمدە پرەزيدەنت جارلىعىمەن كٶرشٸلەس سولتٷستٸك قازاقستان وبلىسىنا كٶكشەتاۋ وبلىسىنىڭ كەيبٸر سولتٷستٸك جەنە سولتٷستٸك-شىعىس اۋداندارى قوسىلىپ, ٸرٸلەندٸرٸلگەن ٶڭٸردٸڭ ورتالىعى بولىپ پەتروپاۆل قالاسى بەلگٸلەندٸ. بۇل بٸزگە, سول كەزدەگٸ كٶكشەتاۋلىقتارعا وڭاي سوقپاعانىمەن, قيلى زاماندا ەل تٸزگٸنٸن ۇستاعان ەلباسىمىزدىڭ شەشٸمٸنٸڭ دۇرىستىعىنا ەش كٷمەن كەلتٸرگەن جوقپىز. ونى بۇعاناسى قاتىپ, بۋىنى بەكٸمەگەن جاس مەملەكەتٸمٸزدٸڭ ٸرگەسٸن نىعايتا تٷسۋگە باعىتتالعان قادامداردىڭ بٸرٸ رەتٸندە قابىلدادىق. كٶكشەتاۋدا بيلٸك باسىندا جٷرگەن قازاق ازاماتتارىنىڭ باسىم كٶپشٸلٸگٸ قىزىلجارداعى ٶڭٸرلٸك باسقارۋ ورگاندارىنا بٸرٸنشٸ-ەكٸنشٸ باسشىلار بولىپ اۋىستىرىلىپ, وبلىستىق جەنە پەتروپاۆل قالالىق ەكٸمدٸكتەرٸندەگٸ, باسقارمالار مەن ەرتٷرلٸ ۆەدومستۆولارداعى ۇلتتىق كادرلار قاتارى قالىڭداپ شىعا كەلدٸ. ال وبلىس تۇرعىندارىنىڭ قۇرامىنداعى قازاقتاردىڭ ٷلەسٸ 26 پايىزدان 30 پايىزعا دەيٸن ٶستٸ. سٶيتٸپ, ەنشٸسٸن قىزىلجاردان 1944 جىلى بٶلٸپ الىپ, جەكە وتاۋ – جاڭا وبلىس بولىپ قۇرىلعان كٶكشەتاۋدىڭ كەيبٸر اۋداندارى اراعا 53 جىل سالىپ, اتا شاڭىراققا قايتىپ ورالىپ, ونداعى ۇلتتىق رۋحتى كٶتەرە تٷستٸ.
سول 1997 جىلدىڭ اياعىندا ەلباسى وبلىسقا تۇڭعىش رەت قازاق ازاماتىن – دانيال احمەتوۆتٸ بٸرٸنشٸ باسشى ەتٸپ تاعايىنداپ, ونى ٶڭٸر اكتيۆٸنە ٶزٸ ەكەلٸپ تانىستىردى. ول قازاقتار دا وبلىس باسقارا الاتىندىعىن ٸسٸمەن دەلەلدەپ, بارشا سولتٷستٸكقازاقستاندىقتاردىڭ قۇرمەتٸنە بٶلەندٸ. ودان كەيٸن تۇرعىندارىنىڭ ۇلتتىق قۇرامىنداعى قازاقتاردىڭ ٷلەسٸ ەڭ از وبلىستى بەلگٸلٸ ديپلوماتتار جەنە وندا قالىپتاسقان قوعامدىق-ساياسي جاعدايدىڭ قىر-سىرىن جاقسى بٸلەتٸن جەرگٸلٸكتٸ ازاماتتار باسقارىپ كەلە جاتقاندىعى دا ەلباسىنىڭ ەلدٸڭ شەتٸندەگٸ, جەلدٸڭ ٶتٸندەگٸ ٶڭٸرگە ەرەكشە كٶڭٸل بٶلٸپ وتىرعاندىعىن اڭعارتقانداي. تٷسٸنە بٸلگەنگە سولتٷستٸك تە – نەزٸك شارۋا…
اللاعا شٷكٸر, تەۋەلسٸزدٸك جىلدارىندا ەلٸمٸزدٸڭ «سولتٷستٸك قاقپاسى» بولىپ سانالاتىن ٶڭٸردە انا تٸلٸمٸزدٸ, ۇلتتىق مەدەنيەتٸمٸز بەن ٶنەرٸمٸزدٸ, اسىل دٸنٸمٸزدٸ قايتادان ٶركەندەتۋ باعىتىندا اتقارىلعان يگٸ ٸستەر كٶڭٸل كٶنشٸتەرلٸكتەي. مەسەلەن, 1990 جىلى حالىقارالىق «قازاق تٸلٸ» قوعامىنىڭ قىزىلجارلىق بەلسەندٸلەرٸ پەتروپاۆل قالاسىندا العاشقى قازاق سىنىبىن اشۋ ماقساتىمەن ٷي جاعالاپ, ٷگٸت جٷرگٸزٸپ, سول جىلى كٷزدە مەكتەپ تابالدىرىعىنان العاش رەت اتتايتىن 15 قازاق بالاسىنىڭ اتا-انالارىن ۇل-قىزدارىن انا تٸلٸندە وقىتۋعا ەرەڭ كٶندٸرگەن ەكەن. ارادا بٸرنەشە جىل ٶتكەندە وبلىس ورتالىعىندا جاڭادان بەس قازاق مەكتەبٸ اشىلىپ قانا قويماي, قازاقشا وقۋعا ىنتا بٸلدٸرگەن وقۋشىلار سانىنىڭ كٶپتٸگٸنە بايلانىستى ولاردى ەكٸ اۋىسىمدا وقىتۋعا كٶشٸرۋگە تۋرا كەلدٸ. بۇعان قوسا, كەيٸن پەتروپاۆلداعى 35 ورىس مەكتەبٸنٸڭ 15-ٸنٸڭ جانىنان قازاق سىنىپتارى اشىلىپ, ولار ارالاس مەكتەپتەرگە اينالدىرىلدى.
ال 1991 جىلى عابيت مٷسٸرەپوۆ اتىنداعى اۋداننىڭ ورتالىعى – نوۆويشيم اۋىلى مەن تايىنشا قالاسىندا تاراتىلعان كومپارتييانىڭ بوساپ قالعان اۋداندىق كوميتەتتەرٸنٸڭ شاعىن عيماراتتارىندا اشىلعان 110 ورىندىق قازاق ورتا مەكتەپتەرٸندەگٸ شەكٸرتتەر سانى ۋاقىت ٶتە كەلە, 400-دەن اسىپ جىعىلعاندىقتان, ولار ٷش اۋىسىمدا وقىتۋعا كٶشٸرٸلگەن. سٶيتٸپ, نوۆويشيمكالىق جەنە تايىنشالىق قازاق بالالارى سپورت زالى مٷلدەم جوق مەكتەپتە, اۋا جەتپەيتٸن تار بٶلمەلەردەگٸ تاقتاعا تىم جاقىن قويىلعان پارتالاردا كٶزدەرٸن اۋىرتىپ, سىعىلىسا وتىرىپ وقۋعا مەجبٷر بولعان. بۇل پروبلەمانى بەسٸنشٸ شاقىرىلىمداعى وبلىستىق مەسليحاتتىڭ «نۇر وتان» پارتيياسىنان سايلانعان دەپۋتاتتارى بٸرنەشە مەرتە كٶتەرگەندٸكتەن, وبلىس باسشىلىعى نوۆويشيمدەگٸ جاڭا 400 ورىندىق قازاق مەكتەپ-ينتەرناتى مەن تايىنشادا 300 ورىندىق قازاق ورتا مەكتەبٸن سالۋعا قاجەتتٸ جوبالاۋ-سمەتالىق قۇجاتتارىن دايىنداتىپ, ولاردى قارجىلاندىرۋ مەسەلەسٸن رەسپۋبليكالىق بيلٸك ورگاندارىنىڭ الدىنا قويعان بولاتىن. سەتٸن سالعاندا, بۇل پروبلەما بىلتىر مەملەكەت باسشىسىنىڭ «نۇرلى جول» باعدارلاماسى اياسىندا وڭىنان شەشٸلٸپ, اتالعان ەلدٸ مەكەندەردە زاماناۋي بٸلٸم مەكەمەلەرٸنٸڭ سەۋلەتتٸ عيماراتتارى بوي كٶتەرٸپ, ٷستٸمٸزدەگٸ وقۋ جىلى قارساڭىندا پايدالانۋعا بەرٸلدٸ. سٶيتٸپ, تۇڭعىش پرەزيدەنتٸمٸز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەلٸمٸزدٸڭ بٸلٸم سالاسىنا ەرەكشە قامقورلىعىنىڭ ارقاسىندا قىزىلجار ٶڭٸرٸندە ٷش اۋىسىمدى مەكتەپتەر پروبلەماسى ويداعىداي شەشٸلٸپ قانا قويماي, انا تٸلٸمٸزدٸڭ ٶرٸسٸ دە كەڭەيە تٷستٸ.
تاعى بٸر ايتا كەتەتٸن جايت – ەلباسىنىڭ «نۇرلى كٶش» باعدارلاماسى بويىنشا شەتەلدەردەن اتاجۇرتقا ورالعان وتانداستارىمىز ٷشٸن وبلىس ورتالىعىنىڭ ٸرگەسٸندەگٸ قىزىلجار اۋدانىنىڭ اۋماعىندا جاڭادان سالىنعان بەيتەرەك اۋىلىنىڭ 300-دەن استام بالاسى ٷستٸمٸزدەگٸ وقۋ جىلىنا دەيٸن سولتٷستٸكتٸڭ قىتىمىر قىسىنىڭ قاقاعان ايازدى كٷندەرٸندە دە كٶرشٸلەس بەسكٶل اۋىلىنداعى مەكتەپتەرگە ٶزدەرٸنە ارنايى بٶلٸنگەن اۆتوبۋستارمەن قاتىناپ وقىعان-دى. سول سەبەپتٸ كٷن مەن جەلگە تيگٸزبەي, مەپەلەپ ٶسٸرٸپ وتىرعان ۇل-قىزدارىنىڭ دەنساۋلىعىن ويلاعان اعايىندار بەيتەرەكتە مەكتەپ سالۋ مەسەلەسٸن بٸرنەشە جىلدان بەرٸ كٶتەرٸپ جٷرگەن. اتامەكەندٸ الىستان اڭساپ كەلگەن قانداس باۋىرلار ٶتٸنٸشٸن قالايدا شەشۋگە ۋەدە بەرگەن وبلىس ەكٸمٸ ەرٸك سۇلتانوۆ وبلىستىق بيۋدجەتتەن بىلتىردان بەرٸ 827 ميلليون تەڭگە قارجى بٶلگٸزٸپ, قازاق جەنە ورىس تٸلدەرٸندە وقيتىن 300 وقۋشىعا ارنالعان زاماناۋي بٸلٸم ورداسىن بٸر جىلدىڭ ٸشٸندە سالعىزىپ بەردٸ.
كٶرشٸلەس ٶزبەكستان مەن رەسەي فەدەراتسيياسىنان, سونداي-اق موڭعولييادان اتاجۇرتقا ورالعان قانداس باۋىرلارىمىز تۇراتىن اۋىلداعى بۇل مەكتەپ كەلەشەكتە تازا قازاق مەكتەبٸنە اينالۋى عاجاپ ەمەس. ٶيتكەنٸ, كەڭەس ٶكٸمەتٸ تۇسىندا بولاشاقتا بٸر-اق ۇلت پەن بٸر-اق تٸلدٸ قالدىرۋدى كٶزدەگەن كوممۋنيزمدٸ قىزىلجار ٶڭٸرٸندە تەزٸرەك قۇرىپ تاستاۋعا بٸلەك سىبانا اتسالىسقان كەيبٸر باسشى اعالارىمىز دا ٶز بالالارىن ورىسشا وقىتىپ قانا قويماي, 94 قازاق اۋىلىنداعى انا تٸلٸمٸزدەگٸ مەكتەپتەردٸ ورىس تٸلٸندە وقىتۋعا كٶشٸرۋگە دە مۇرىندىق بولعان كٶرٸنەدٸ. ابىروي بولعاندا, ولار ٶز سانالارىنا تەۋەلسٸزدٸك تاڭىنىڭ سەۋلەسٸ تٷسكەن سەتتە بۇرىنعى رايلارىنان قايتىپ, جٸبەرگەن قاتەلٸكتەرٸن تٷسٸنٸپ, كەزٸندە ٶز قولدارىمەن جابىسقان قازاق مەكتەپتەرٸنٸڭ بەرٸنٸڭ قايتادان اشىلۋىنا تاعى دا بٸلەك سىبانا اتسالىسقان. ارالارىندا تٸپتٸ حالىقارالىق «قازاق تٸلٸ» قوعامىنىڭ ناعىز وت اۋىزدى, وراق تٸلدٸ بەلسەندٸلەرٸ بولىپ شىعا كەلگەندەرٸ دە بار…
قىزىلجار ٶڭٸرٸندە ۇلتتىق رۋحىمىزدىڭ كٶتەرٸلۋٸنە ەلباسى پەتروپاۆل قالاسىندا 2000 جىلى ٶز قولىمەن اشقان قاستەرلٸ ٶنەر ورداسى – سەبيت مۇقانوۆ اتىنداعى وبلىستىق قازاق سازدى-دراما تەاترى ەلەۋلٸ ٷلەس قوسىپ كەلەدٸ. دۋلات يسابەكوۆتٸڭ «ٶيتپەسە, ماعجان بولا ما?!» اتتى دراماسىن جەنە بايانعالي ەلٸمجانوۆتىڭ ماعجاننىڭ «باتىر بايان» پوەماسىنىڭ جەلٸسٸ بويىنشا جازعان پەساسىن دا ساحنالاپ, ۇلى اقىن رۋحىن ايرىقشا اسقاقتاتقان جەرگٸلٸكتٸ ەرتٸستەر وبلىستا ٶتكٸزٸلەتٸن كٶپتەگەن مەدەني شارالاردىڭ دا سەنٸن كٸرگٸزٸپ, مەن-ماعىناسىن كٷشەيتٸپ جٷر.
ەلباسىمىزدىڭ قىزىلجاردىڭ قاق ورتاسىندا كٶك كٷمبەزٸ كٶك تٸرەگەن جاڭا مەشٸتتٸ سالدىرۋعا تٸكەلەي جەردەم جاساعانىن, «مەدەني مۇرا» باعدارلاماسى بويىنشا ابىلاي حاننىڭ اق ٷيٸن قالپىنا كەلتٸرتٸپ, ونى ٶز قولىمەن اشقانىن قىزىلجارلىقتار ەردايىم اسا ريزاشىلىقپەن ەسكە الىپ, ايتىپ وتىرادى.
تەۋەلسٸزدٸك جىلدارىندا قىزىلجار ٶڭٸرٸنٸڭ ەكونوميكاسى دا ٶسٸپ-ٶركەندەۋ جولىنا تٷستٸ. جاپپاي قارۋلانۋ جارىسىندا قۋاتى سارقىلىپ, اقىرى قۇلاپ تىنعان كەڭەس وداعىنىڭ بٸرقاتار قورعانىس كەسپورىندارى ورنالاسقان پەتروپاۆل قالاسىنداعى ٸرٸ زاۋىتتاردىڭ كٶپشٸلٸگٸ ٶتپەلٸ كەزەڭدەگٸ قيىندىقتاردى مەملەكەت باسشىسىنىڭ جان-جاقتى جەردەمٸمەن ەڭسەرٸپ, بەيبٸت ٶنٸمدەر شىعارۋعا كٶشتٸ. ورتا جەنە شاعىن بيزنەس تە مەملەكەتتٸك قولداۋعا سٷيەنە, كەڭٸنەن ٶرٸستەتٸلٸپ, ٶزٸن عانا ەمەس, ٶزگەلەردٸ دە تۇراقتى جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتكەن كەسٸپكەرلەر قاتارى كٶبەيدٸ. «جاۋ جاعادان العاندا بٶرٸ ەتەكتەن الادى» دەمەكشٸ, ٶتكەن عاسىردىڭ توقسانىنشى جىلدارىنداعى ەكونوميكالىق داعدارىس كەزٸندە ٶز قۇلقىندارىنىڭ قامىن عانا ويلاپ, كەڭشارلاردىڭ مال-مٷلكٸن تالان-تاراجعا سالعان كٶپتەگەن «قىزىل ديرەكتورلاردىڭ» قىرسىعى قوسا تيگەن اۋىل شارۋاشىلىعى دا مەملەكەتتٸڭ قولداۋىمەن قايتادان كٶتەرٸلٸپ, بۇرىنعىسىنشا ٶڭٸر ەكونوميكاسىنىڭ جەتەكشٸ سالاسىنا اينالدى. بٸر كەزدە جۋسان باسىپ كەتكەن ەگٸن القاپتارىنىڭ بەرٸنە قايتادان ىرىس دەنٸ ەگٸلٸپ, وبلىس ەلٸمٸزدٸڭ استىقتى ەڭ كٶپ ٶندٸرەتٸن ٶڭٸرلەرٸنٸڭ بٸرٸ اتانىپ وتىر. تٶرت تٷلٸك مال باسى دا جىلدان-جىلعا كٶبەيٸپ كەلەدٸ. كەيٸنگٸ جىلدارى كٶپتەن جٶندەۋ كٶرمەي, توز-توزى شىققان جەرگٸلٸكتٸ ماڭىزداعى جولداردى قالپىنا كەلتٸرۋ ٸسٸ دە قارقىن الا تٷستٸ.
بٷگٸندە وبلىس باسشىلىعى ٶڭٸردەگٸ دەموگرافييالىق احۋالدى جاقسارتۋعا بارىنشا مٷددەلٸلٸك تانىتىپ, ەسٸرەسە, ەلباسىنىڭ تاپسىرماسىنا سەيكەس ٷستٸمٸزدەگٸ جىلى ەلٸمٸزدٸڭ جۇمىس كٷشٸ ارتىق ٶڭٸرلەرٸنٸڭ تۇرعىندارىن جۇمىس كٷشٸ جەتٸسپەيتٸن ٶڭٸرلەرگە قونىستاندىرۋ باستالعاندىعىنا ٷلكەن سەنٸم ارتىپ وتىر. ٷكٸمەت بەكٸتكەن كۆوتا بويىنشا بيىل وڭتٷستٸك ايماقتاعى اعايىنداردىڭ 100 وتباسى قىزىلجار ٶڭٸرٸنە كٶشٸپ كەلدٸ. ولاردىڭ «تٷسكەن جەرلەرٸنە تاستاي باتىپ, سۋداي سٸڭٸپ», تەز بەيٸمدەلٸپ كەتۋٸ ٷشٸن قولدان كەلگەن كٶمەكتٸڭ بارلىعى كٶرسەتٸلۋدە. بۇعان قوسا, «سەرپٸن-2050» ەلەۋمەتتٸك جوباسى بويىنشا جۇمىس كٷشٸ ارتىق وبلىستاردان كەلٸپ, پەتروپاۆلداعى م.قوزىباەۆ اتىنداعى مەملەكەتتٸك ۋنيۆەرسيتەت پەن بٸرنەشە كوللەدجدە تەگٸن بٸلٸم الىپ جٷرگەن 1 مىڭنان استام ستۋدەنت جاستاردىڭ دا بٸر بٶلٸگٸ وقۋ بٸتٸرگەن سوڭ وسىندا جۇمىسقا ورنالاسىپ, وتباسىن قۇرىپ, تۇراقتاپ قالادى دەگەن ٷمٸت بار. بايىرعى تۇرعىندارى – قازاقتارىنىڭ سانى دا ونشا ٶسپەي, وبلىس تۇرعىندارىنىڭ نەبەرٸ 34 پايىزىن قۇراپ وتىرعان ٶڭٸر ٷشٸن جۇمىس كٷشٸ ارتىق وڭتٷستٸك وبلىستاردىڭ تۇرعىندارىن كٶشٸرٸپ ەكەلٸپ, جۇمىسقا ورنالاستىرىپ, باسپانامەن قامتاماسىز ەتٸپ, تۇراقتاندىرۋدىڭ ماڭىزى زور ەكەندٸگٸ داۋسىز. وسىعان وراي قازٸردٸڭ ٶزٸندە «قىزىلوردا – كٶكشەتاۋ» پويىزىنىڭ باعىتىن پەتروپاۆل قالاسىنىڭ تەمٸرجول ستانساسىنا دەيٸن ۇزارتۋ قاجەتتٸلٸگٸ دە تۋىنداپ وتىر. مۇنىڭ وڭتٷستٸك پەن سولتٷستٸك ٶڭٸرلەر تۇرعىندارى اراسىنداعى قارىم-قاتىناستى كٷشەيتە تٷسۋگە سەپتٸگٸ تيەرٸ سٶزسٸز. «ورنىندا بار وڭالار» دەمەكشٸ, ٶزگە ٸرٸلٸ-ۇساقتى مەسەلە اتاۋلىنىڭ بەرٸ قازٸرگٸ الماعايىپ زامان تٷزەلە كەلە, بٸرتٸندەپ وڭىنان شەشٸلە جاتارى كەمٸل.
…قازٸر وبلىس ورتالىعىنداعى زەۋلٸم دە كٶرٸكتٸ ەسكەرتكٸشتەردە تەمٸرجول ۆوكزالىنىڭ الدىندا شەتتەن كەلگەن قوناقتاردى جالىندى جىرىمەن قارسى الىپ تۇرعان ماعجاننىڭ, قالانىڭ باستى كٶشەسٸمەن ەرٸلٸ-بەرٸلٸ اعىلعان جۇرتقا قاراپ, بٸلەك بٸرٸكتٸرە, يىق تٸرەستٸرە بٸرگە تۇرعان قاراساي جەنە اعىنتاي باتىرلاردىڭ, قالالىق مەدەنيەت جەنە دەمالىس ساياباعىنان قاتارلاسا شىعىپ كەلە جاتقان اباي قۇنانباەۆ پەن الەكساندر پۋشكيننٸڭ جەنە ەيگٸلٸ اق ٷيٸنٸڭ جانىندا ارعىماعىنا مٸنٸپ, قالا شەتٸندە ورنالاسقان ەسكەري ينستيتۋتتىڭ كۋرسانتتارىنىڭ جاۋىنگەرلٸك دايىندىقتارىن الىستان كٶزبەن شولىپ, قولىنا ۇستاعان اسا تاياعىمەن جٶن سٸلتەپ تۇرعانداي ەسەر قالدىراتىن ابىلاي حاننىڭ بەينەلەرٸ ەلدٸڭ شەتٸندەگٸ, جەلدٸڭ ٶتٸندەگٸ ٶڭٸردەگٸ كٶپ جايدان حابار بەرٸپ, ٷنسٸز ۇقتىرىپ تۇرعانداي…
كەرٸباي مۇسىرمان,
پارلامەنت مەجٸلٸسٸنٸڭ دەپۋتاتى
.jpeg)