"ەل دوستىعى - تەڭٸز"

وسىدان ەكٸ جىل بۇرىن بٸشكەكتە بولىپ, قىرعىز مەملەكەتتٸك دراما تەاترىنىڭ «ەر دوستۋگۋ – ەگيز, ەل دوستۋگۋ – دەڭيز» سپەكتاكلٸن تاماشالاپ ەدٸم. تەاتردا ينە شانشىر ورىن بولمادى.

ساحنا تۋىندىسى – الماتى تۋماسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ پەن كيچي-كەمين قىرعىز ايىلىنىڭ تۇرعىنى مارات اقماتاەۆتىڭ دوستىعى تۋرالى. حح عاسىردىڭ 60-70 جىلدارىنداعى جاعداي. ۇلتىن, ەلٸن سٷيگەن جاس ازاماتتار. ەكەۋٸ دە باقىتىن ەڭبەكپەن تاپقىسى كەلەدٸ. ەكەۋٸ دە ەلٸنە بٸلٸممەن سەپتەسكٸسٸ كەلەدٸ. دوستىققا ادال, تۋىسقاندىققا بەرٸك.

قويىلىم ٷستٸندە جىلىپ وتىرعان قىرعىز تۋعانداردى كٶردٸك. ٶيتكەنٸ 60-جىلداردىڭ «ۇلتسىزداندىرۋ تراگەديياسى» ەكٸ حالىققا دا ورتاق ەدٸ.

سپەكتاكل سوڭىندا ساحنا تٶرٸنە شىققان تۋىندى اۆتورى امانبەك جاپاروۆ: «مەن شىنايى ٶمٸردەن الىنعان وقيعالاردى جەنە نازارباەۆ پەن اقماتاەۆ اراسىنداعى دوستىق قارىم-قاتىناستى ەكٸ حالىق اراسىندا بۇرىننان كەلە جاتقان تۋىستىق بايلانىس پەن ٶزارا ۇقساس سالت-دەستٷرلەرٸمٸزدٸڭ رەمٸزٸ رەتٸندە كٶرسەتكٸم كەلدٸ» دەگەنٸ ەسٸمدە قالىپتى.

بۇدان كەيٸن سٶيلەگەن قىرعىزدىڭ مەمەلەكەت جەنە قوعام قايراتكەرلەرٸ دە وسى ويدى ٸلٸپ ەكەتٸپ, دوستىق سەزٸمٸ مەن تۋىستىق پارىزىن تەبٸرەنٸپ جەتكٸزگەن بولاتىن.

ارادا تۋرا ەكٸ جىل ٶتكەندە, پرەزيدەنتتٸك مەرزٸمٸنٸڭ اياقتالار تۇسىندا, المازبەك اتامباەۆ قازاقستان تۋرالى, بٸزدٸڭ ەلباسى جٶنٸندە نەشە تٷرلٸ پەلەنٸ ايتىپ, كەسەلدٸ ٷردٸستٸ باستادى. ەگەر مۇندايدى ماسكٷنەم ادام نەمەسە كٶشەدەگٸ بٸرەۋ ايتسا, ەلەمەگەن بولار ەدٸك. ال, ول – «ەل سايلاعان» باسشى, بٸر مەملەكەتتٸڭ كونستيتۋتسييالىق كەپٸلٸ. ەرينە, بەرٸ ساۋ ادامنىڭ سٶزٸ ەمەس.

بەرٸمٸز ٸلييا جاقانوۆ اعامىزدى جاقسى بٸلەمٸز. ٶنەر سالاسىندا قازاق-قىرعىزدىڭ ەلشٸسٸ سىندى تۇلعا. «ەسەلٸم - ەنٸم», «دانيياردىڭ ەنٸ» سەكٸلدٸ تۋىندىلارى – قىرعىز مۋزىكاسىنا قويىلعان ەسكەرتكٸش سەكٸلدٸ. ٶزٸم دە ەنشٸ رەتٸندە وسى شىعارمالاردى جيٸ ايتامىن. قىرعىز رۋحى سەزٸلٸپ, اسقاقتاپ تۇرادى. بٸز بٸشكەككە بارعاندا ەنٸمٸزگە قىرعىز تۋعاندار تٸك تۇرىپ قول سوعاتىن. ال, ەندٸ وسىنداي ٶنەردەگٸ جەنە ٶمٸردەگٸ باۋىرلاستىقتى ا.اتامباەۆ مىرزا ٷزگٸسٸ كەلە مە?

تاريحتان جامان نەرسە ٸزدەگەن ادامنىڭ ٶزٸ جاماندىققا ۇرىنادى. مۇنى ٶمٸر تەجٸريبەسٸ كٶرسەتتٸ. ال, ەندٸ 18 ميلليون حالىق سايلاعان جەنە ەلەمدٸك بەدەلٸ بار قازاقستان ەلباسىنا ارتىق سٶز ايتقانىنا جٶن بولسىن? «كٶرشٸ اقىسى» بىلاي تۇرسىن, قينالعاندى قول ۇشىن بەرگەن, اعالىق اقىلىن ايتقان تۇلعاعا پەندەشٸلٸكپەن تٸل تيگٸزۋ - قاي جاعىنان الساق تا كٶرگەنسٸزدٸك.

دانالار زامانى - قاي ۋاقىتتا دا ٷلگٸ-ٶنەگە. بٸز نەگە ۇلى مۇقاڭنىڭ – مۇحتار ەۋەزوۆتٸڭ اسا قيىن كەزدە كەۋدەسٸن توسىپ, «ماناس» جىرىن سوۆەتتٸك يدەولوگييا كەسەپاتىنان قورعاپ قالعانىن ۇمىتامىز? ۇمىتپاۋعا مٸندەتتٸمٸز! شىڭعىس ايتماتوۆتىڭ قازاق ەلٸنە دەگەن ادالدىعىن نەمەن ايىرباستايمىز? ەشتەڭەمەن!

كەشەگٸ قازاق ەلٸ – بٷگٸنگٸ تەۋەلسٸز قازاقستان. دەستٷر دە, ٸزگٸلٸك تە ورنىندا. ەندەشە قازاق تاريحىنا, ەلباسىنا قارسى عايبات سٶز ايتقان ادام (ول مەيلٸ كٸم بولسىن?) - ٶز تاريحىن دا, تۇلعالارىن دا كٶك تيىنعا تەڭگەرگەن نادان.

قۇداي ناداندىقتان ساقتاسىن! قازاق جەنە قىرعىز ازاماتتارىنا پاراسات بەرسٸن. بۇل كٷن دە ٶتەدٸ. جاقسى كٷندەردە جاقسى جاعدايدا ۇشىراسقانعا جازسىن.

كەنجەعالي مىرجىقباي,

ٶنەرتانۋ پروفەسسورى

ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازييا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتٸ