ەل ەكونوميكاسىنداعى ينۆەستيتسييانىڭ ماڭىزى قانداي?

ەل ەكونوميكاسىنداعى ينۆەستيتسييانىڭ ماڭىزى قانداي?

ەلباسىنىڭ شەتەل ينۆەستورلارىنىڭ كەڭەسٸمەن كەزەكتٸ جينالىسىندا قازٸرگٸ كەزدە قازاقستاندا 20 مىڭ كەسپورىن شەتەل كاپيتالىنىڭ قاتىسۋمەن جۇمىس ٸستەيدٸ, ونىڭ ٸشٸندە 7 مىڭى شيكٸزات ٶندٸرۋشٸ سالالاردا ەمەستٸگٸ ايتىلعان بولاتىن. ينۆەستيتسييالاردى تارتۋدىڭ جان باسىنا شاققانداعى كٶرسەتكٸشٸ بويىنشا ەلٸمٸز سوڭعى ون جىلدا ٷزدٸك ٷشتٸكتٸڭ قۇرامىندا بولاتىنى جوسپارلانىپ وتىر.

مەملەكەت باسشىسى ن.ە. نازارباەۆ 2017 جىلعى قازاقستان حالقىنا «قازاقستاننىڭ ٷشٸنشٸ جاڭعىرۋى: جاھاندىق بەسەكەگە قابٸلەتتٸلٸك» اتتى جولداۋىندا: «قازاقستان شەتەل ينۆەستيتسييالارىن تارتۋ ٸسٸندەگٸ كٶشباسشىلىعىن ساقتاپ قالۋى قاجەت. «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعى ەل ەكونوميكاسىنا قارجى رەسۋرستارىن تارتۋدا ماڭىزدى رٶل اتقارۋعا تيٸس», - دەپ اتاپ كٶرسەتكەن.

وسىعان قاتىستى كەلەسٸدەي مٸندەتتەر العا قويىلدى: قازاقستاندا ٶندٸرٸستەر اشۋ جٶنٸندە قىتايمەن بٸرلەسكەن ينۆەستيتسييالىق باعدارلامانى تيٸمدٸ جٷزەگە اسىرۋ كەرەك. قىتاي تاراپىمەن ۋاعدالاستىققا قول جەتكٸزٸلدٸ. نىساندار بەلگٸلەنٸپ, ناقتى جۇمىس ٸستەۋٸ قاجەت. بۇل قازاقستاندىقتار ٷشٸن 20 مىڭ جاڭا جۇمىس ورنىن اشاتىن زاماناۋي ٶندٸرٸس بولماق. قازٸر 6 جوبا جٷزەگە اسىرىلا باستادى, ال 2 جوبا ٸسكە قوسىلدى. سونىڭ بٸرٸ – گيبريدتٸك جەنە تولىقتاي ەلەكترلٸ JAC اۆتوموبيلدەرٸن ٸرٸ قۇرىلعىلاردان قۇراستىراتىن زاۋىت. تۇتاستاي العاندا, قازاقستاننىڭ ٶز ينۆەستيتسييالىق ستراتەگيياسى بولۋعا تيٸس. ٷكٸمەت ونى بيىلعى 1 قىركٷيەككە دەيٸن ەزٸرلەۋٸ كەرەك. حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق اياسىندا ۇلتتىق ەكونوميكالىق مٷددەلەردٸ قورعاپ, ٸلگەرٸلەتۋ قاجەت. بۇل, ەڭ الدىمەن, ەاەو, شىۇ ٸشٸندە جٸبەك جولى ەكونوميكالىق بەلدەۋٸمەن ۇشتاساتىن جۇمىستارعا قاتىستى. ول ٷشٸن ەكونوميكالىق ديپلوماتييا جۇمىسىن قايتا قۇرىپ, جانداندىرا تٷسۋ قاجەت.

تٸكەلەي ينۆەستيتسييالاردى تارتۋ بٸرلەسكەن كەسٸپورىندار اشۋ, ەنشٸلەس كەسٸپورىندار اشۋ, مەملەكەتتٸك كەسٸپورىنداردى شەتەل كاپيتالىنىڭ قاتىسۋىمەن جەكەشەلەندٸرۋ, باسقارۋدى شەتەلدٸك الپاۋىت ٶندٸرٸستٸك كەسٸپورىندارعا بەرۋ جەنە بانك سەكتورىن ينۆەستيتسييالاۋ ارقىلى جٷزەگە اسادى.

قازاقستان پرەزيدەنتٸ ن.ە. نازارباەۆ «قازاقستان–2050» ستراتەگيياسىندا ينۆەستيتسييالار مەن بەسەكەگە قابٸلەتتٸلٸكتەن قايتارىم, تابىستىلىق قاعيداتتارىنا نەگٸزدەلگەن جالپى ەكونوميكالىق پراگماتيزمدٸ ەكونوميكالىق ساياساتتىڭ جاڭا كۋرسى دەپ انىقتادى. جاڭا كۋرسقا سەيكەس ەكونوميكالىق ەلەۋەتتٸ ارتتىرۋ ماقساتىندا قازاقستاندا قولايلى ينۆەستيتسييالىق احۋال جاسالۋى كەرەك. تيٸمدٸ مەملەكەتتٸك ينۆەستيتسييالىق ساياسات مەملەكەت ەكونوميكاسىنىڭ دامۋ پروگرەسٸنە ەسەر ەتەدٸ. بۇل پروگرەسس, ەڭ الدىمەن, ماكروەكونوميكالىق كٶرسەتكٸشتەردٸڭ وڭ ديناميكاسىنا, ياعني, جٸٶ ٶسٸمٸ, مەملەكەت ازاماتتارىنىڭ ٶمٸر سٷرۋ دەڭگەيٸن كٶتەرۋ بولىپ تابىلادى.

قر-نىڭ ستاتيستيكالىق مەلٸمەتتەرٸنە سەيكەس, حالىقتىڭ ٶمٸر سٷرۋ دەڭگەيٸ جاقسارعانى بايقالادى. وسىلايشا, قازاقستاندا سوڭعى 8 جىلدا جٸٶ-نٸڭ دەڭگەيٸ 62,6%-عا ٶستٸ, ايتارلىقتاي كٷنكٶرٸس دەڭگەيٸنەن كەم تۇراتىن حالىقتىڭ ٷلەسٸ قىسقاردى, شامامەن 1% كەدەيلٸك دەڭگەيٸ تٶمەندەدٸ. ياعني بٷگٸندە وسى مەسەلەلەرگە قر-نىڭ پرەزيدەنتٸ ەرەكشە كٶڭٸل بٶلەدٸ جەنە ولاردى شەشۋدٸڭ وڭ تەندەنتسيياسى ينۆەستيتسييالىق قىزمەتپەن انىقتالادى. قازٸرگٸ كەزدە مەملەكەتتٸڭ الدىندا تۇرعان ماڭىزدى مٸندەتتەردٸڭ بٸرٸ ەكولوگييالىق, ەلەۋمەتتٸك, ساياسي, ەكونوميكالىق جاھاندانۋ جەنە داعدارىس جاعدايىنداعى ەلدٸڭ ەكونوميكالىق دامۋىنىڭ تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋ بولىپ تابىلادى. وسىعان بايلانىستى وزىق ەكونوميكانى, جاڭا ەكونوميكالىق تۇتقانى جەنە ەلدٸڭ دامۋ تۇراقتىلىعىن قالىپتاستىرۋ ٷشٸن ينۆەستيتسييالىق دامۋ جوبالارىن پايدالانۋ قاجەتتٸلٸكتەرٸن انىقتاۋ كەرەك.

بٸزدٸڭ ەلٸمٸزدٸڭ مەملەكەتتٸك ينۆەستيتسييالىق ساياساتىنىڭ باستى ماقساتى بيۋدجەتتٸك ەمەس قارجىلاندىرۋ كٶزدەرٸنە جاعىمدى ورتا قالىپتاستىرۋ جەنە وتاندىق جەنە شەتەلدٸك ينۆەستيتسييا كٶزدەرٸن تيٸمدٸ ينۆەستيتسييالىق پروەكتٸلەردٸڭ مەملەكەتتٸك قولداۋ ماقساتىندا تارتۋ بولىپ تابىلادى. ەلٸمٸزگە تۇراقتى قۇنى بار بٸرنەشە ەكونوميكالىق سەكتورلار بار: تابيعي رەسۋرستاردى دامىتۋ, ينفراقۇرىلىم, بايلانىس جەنە اقپارات. بۇل سەكتورلاردى دامىتۋ تەك ەكونوميكالىق ٶسۋگە ەسەر ەتٸپ قانا قويماي, ەلەۋمەتتٸك سالاعا دا, قازاقستاننىڭ ەلەمدٸك ۇيىمدارعا بٸرٸگۋٸنە دە ەسەر ەتەدٸ. بۇل كاپيتالدى قاجەت ەتەتٸن سالالار, ولاردىڭ دامۋى ٷشٸن شەتەلدٸك كاپيتالدى عانا قاجەت ەتٸپ قانا قويماي, مەملەكەتتٸڭ قاتاڭ ستراتەگييالىق باقىلاۋى دا قاجەت.

نارىقتىق قاتىناستارعا نازار اۋدارا وتىرىپ, ەكونوميكالىق رەفورمالاردىڭ نەگٸزگٸ باعىتى ەكونوميكالىق ٶسۋدٸڭ جوعارى قارقىنىن قامتاماسىز ەتۋگە جەنە ەكونوميكانىڭ تيٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋعا باعىتتالعان مەملەكەتتٸڭ ينۆەستيتسييالىق ساياساتىنىڭ دامۋى مەن جٷزەگە اسىرىلۋى بولىپ تابىلادى.

قازٸرگٸ جاعدايدا رەسپۋبليكانىڭ ەكونوميكاسىنا شەتەل كاپيتالىن تارتۋ, ٷكٸمەتتٸڭ رەفورمالاردى تەرەڭدەتۋ باعدارلاماسىنىڭ جەنە شەكتەۋلٸ ٸشكٸ قارجىلاندىرۋ كٶزدەرٸ جاعدايىندا, ەكونوميكانىڭ قۇرىلىمدىق ٶزگەرٸسٸن قامتاماسىز ەتۋ ٷشٸن ٶتە ماڭىزدى. مەملەكەتتٸڭ ەكونوميكاسىن دامىتۋ ٷشٸن ەلدەر اراسىنداعى ٶزارا تيٸمدٸ ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتىڭ نەگٸزگٸ باعىتتارىنىڭ بٸرٸ بولىپ تابىلاتىن شەتەلدٸك ينۆەستيتسييالاردى تارتۋ جەنە تيٸمدٸ پايدالانۋ قاجەت.