گرەس-ٸنٸڭ بيٸك مۇناراسىمەن, كەنٸشٸنٸڭ كٶلەمٸمەن گيننەستٸڭ رەكوردتار كٸتابىنا ەنٸپ, اتى ەلەمگە تانىمال بولعان ەكٸباستۇز قالاسىندا مەملەكەتتٸك تٸلدٸڭ احۋالى وڭباي-اق قويدى.
الەكساندر ۆەربنياك ەكٸم بولعان تۇستا «شىقپا, جانىم, شىقپالاپ» كٷن كٶرگەن مەملەكەتتٸك تٸلدٸڭ ودان كەيٸنگٸ جاعدايى تٸپتٸ ناشارلاپ تۇر.
بۇرىن ەر جيىندى «كايرلى كۋن, كۋرمەتتي جەرلەستەر!» دەپ باستايتىن الەكساندر فەدوروۆيچتٸڭ اكتسەنتٸنە ەكٸباستۇزدىقتار «زەينەتكە شىعاتىن كٷنٸ الىس ەمەس قوي, بٸر جٶنٸ بولار» دەگەندەي تٷسٸنٸستٸك تانىتاتىن. ال قازٸر جەرگٸلٸكتٸ جۇرت «بٸر اپامنان بٸر اپام ەم سوراقى» دەرلٸك قالىپتا.
نەگە دەسەڭٸز, قازٸرگٸ ەكٸم - «ٶز قازاعىم» - قايرات نٷكەنوۆ قازاقشا سٶيلەيمٸن دەپ, «ىق», «بىق» دەپ, تٸلٸمٸزدٸڭ قۇتىن قاشىرىپ جٸبەرەدٸ. ماقال-مەتەلدەتٸپ سٶيلەگەندٸ مٷلدە ۇقپايتىنى قيىن. ەكٸم ۇقپاي قالا ما دەگەن كٷدٸكپەن جاندايشاپتارىنىڭ بەرٸ تٸلدەرٸن بۇراپ, ورىسشا سٶيلەيدٸ.
مەكتەپتٸ ورىسشا بٸتٸرٸپ, جەلەزيندەي حالقىنىڭ باسىم بٶلٸگٸ ٶزگە ۇلت ٶكٸلدەرٸنەن قۇرالعان اۋداندا تۋىپ-ٶسكەندٸكتەن, قايرات تەمٸرشوتۇلىنا «قازاقشاعا شورقاق» دەپ كٸنە ارتپاۋعا دا بولاتىن ەدٸ. الايدا بٸلدەي بٸر قالانىڭ, جاي قالانىڭ ەمەس-اۋ, قاراماعىندا اۋىل-ايماقتارى, ٸرٸ-ٸرٸ ٶندٸرٸس وشاقتارى بار قالانىڭ ەكٸمٸ بولعاندىقتان, ول مەملەكەتتٸك تٸلدە سايراپ تۇرۋى تيٸس ەمەس پە. بٸر قىزىعى, قايرات نٷكەنوۆ ورىس تٸلٸندە دە اۋىزەكٸ سٶزگە كەرەمەت شەبەر ەمەس. كٶپشٸلٸكتٸڭ الدىندا سٶز العاندا, ويىن جيناقى تٷردە جەتكٸزە الماي, سٶزدەن توسىلىپ تۇرعانىن كٶرەسٸڭ. قاراماعىنداعىلار جاقسى بٸلەدٸ: ول كٸسٸ دەپ بٸر كٸشكەنتاي بالا قۇساپ «مالەنكو» دەگەن سٶزدٸ جيٸ قولدانادى.
بٸر جيىندا تٸپتٸ دايىن باياندامانى «تۇتىعىپ» وقىپ, «پەداگوگ ماماندار» دەگەندٸ «پەداگوگيك ماماندار» دەپ قالسا كەرەك, سول تۋرالى «مۇنىسى الكوگوليك دەگەنگە ۇقساپ ەستٸلدٸ», - دەپ جٷردٸ ۇستازدار قاۋىمى بٸرازعا دەيٸن.
نە ويى بارىن كٸم بٸلسٸن, ەيتەۋٸر قايرات تەمٸرشوتۇلى ارتەم گايدارەنكو اتتى جاپ-جاس بالانى ٶزٸنٸڭ كەڭەسشٸسٸ ەتٸپ تاعايىندادى. بۇرىن بۇل ورىنتاقتا وتىرعان نيياز ماكراەۆتىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىن نەمەسە بٸز سٶز ەتٸپ وتىرعان مەملەكەتتٸك تٸلدٸڭ كٶكجيەگٸن كٶگەرتٸپ تاستاعانى شامالى بولاتىن. ول ٶزٸنٸڭ بەز باياعى قىزمەتٸ – جەر قاتىناستارى بٶلٸمٸنٸڭ باسشىسى بولىپ كەتكەندە, ورنىنا دۇرىس ازامات كەلەرٸنە سەنٸمدٸ ەدٸك. جۇرتتان ارتەم سەرگەەۆيچ قازاق تٸلٸن جاقسى تٷسٸنەتٸن ازامات دەپ ەستٸدٸك. سولاي-اق بولسىن دەلٸك. الايدا ارتەم گايدارەنكو اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىن رەتتەۋمەن اينالىساتىن كەڭەسشٸ كٶرٸنەدٸ. ولاي بولسا, ارتەكەڭ اۋىل حالقىنىڭ تٸلٸندە سٶيلەي دە بٸلۋٸ كەرەك ەمەس پە. جەنە دە اۋىلدا ورالماندار دا تۇرادى دەگەندەي...
بۇل كٸسٸگە توقتالا كەتەر بولساق, 1988 جىلى 4 شٸلدەدە پاۆلودار وبلىسى قاشىر اۋدانىنىڭ قاشىر اۋىلىندا تۋىپتى. ياعني, قازٸر جاسى 28-دە ەكەن. بٸلٸمٸ – جوعارى, 2010 جىلى يننوۆاتسييالىق ەۋرازييالىق ۋنيۆەرسيتەتتٸ قۇرىلىس ماماندىعى بويىنشا بٸتٸرگەن. مەملەكەتتٸك قىزمەتتەگٸ ەڭبەك ٶتٸلٸ – 4 جىل. سوندا جاسى 30-عا دا تولماعان, مەملەكەتتٸك قىزمەتتە تەجٸريبە جيناپ تا جارىتپاعان ادام قالاي قالانىڭ ەكٸمٸنە كەڭەس بەرمەك, نە دەپ بەرمەك?! ەڭبەك جولىنا قاراساق, «اقسۋ قالاسىنىڭ قۇرىلىس بٶلٸمٸ» مەملەكەتتٸك مەكەمەسٸنٸڭ باس مامانى, «پاۆلودار وبلىسى بويىنشا قارجىلىق باقىلاۋ ينسپەكتسيياسى» مەملەكەتتٸك مەكەمەسٸ باقىلاۋ بٶلٸمٸنٸڭ باس مامانى – باس كونترولەر-تەكسەرۋشٸسٸ, «اقسۋ قالاسىنىڭ تۇرعىن ٷي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعى, جولاۋشىلار كٶلٸگٸ جەنە اۆتوموبيل جولدارى بٶلٸمٸ» مەملەكەتتٸك مەكەمەسٸ باسشىسىنىڭ ورىنباسارى بولىپ جۇمىس ٸستەگەن.
ەكٸباستۇز قالاسى ەكٸمٸنٸڭ كەڭەسشٸسٸ بولىپ تاعايىندالعانعا دەيٸن «اقسۋ قالاسىنىڭ تۇرعىن ٷي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعى, جولاۋشىلار كٶلٸگٸ جەنە اۆتوموبيل جولدارى بٶلٸمٸ» مەملەكەتتٸك مەكەمەسٸ جولاۋشىلار كٶلٸگٸ جەنە اۆتوموبيل جولدارى سەكتورى مەڭگەرۋشٸسٸنٸڭ لاۋازىمىن اتقارعان. بايقاساڭىز, اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنا ٷش قايناسا سورپاسى قوسىلمايدى ەكەن...
ارتەم سەرگەەۆيچتٸڭ قازاقشاسىن بٸلمەيمٸن, ورىسشا دا جارىتىمدى سٶيلەي المايدى دەيدٸ بٸلەتٸندەر. كەڭەسشٸ دەگەن باياعىنىڭ بۇقارلارىنداي سايراپ تۇرمايتىن با ەدٸ?!
راس, كەيٸنگٸ كەزدە ەكٸمنٸڭ ورىنباسارى مەرييام مەلٸكوۆا قاعازعا جازىلعان مەتٸندەردٸ دۇپ-دۇرىس وقيتىن بولىپ جٷر. بٸراق مەرييام دەۋلەتبەكقىزىنىڭ دەكرەتتٸك دەمالىسقا شىعاتىن كٷنٸ جاقىن. ونىڭ ورنىنا «نۇر وتان» پارتيياسى ەكٸباستۇز فيليالى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى سۆەتلانا گلادىشەۆا كەلەدٸ ەكەن دەگەن سىبىس بار. سۆەتلانا اناتولەۆنا كەلسە, ەلەۋمەتتٸك سالادا دا مەملەكەتتٸك تٸل اقساي بەرۋٸ ەبدەن مٷمكٸن.
ەسٸلٸ, ەكٸباستۇزعا قايرات نٷكەنوۆتٸڭ شاقىرۋىمەن كەلگەن سۆەتلانا گلادىشەۆا – جۇمىسقا تيياناقتى, ادامگەرشٸلٸك قاسيەتٸ جوعارى جان. ەندٸ وعان تەك بۇرىن ەكٸباستۇزدا ەكٸمنٸڭ ورىنباسارى بولعان, قازٸر وبلىس ەكٸمٸ ورىنباسارىنىڭ لاۋازىمىنداعى نيكولاي دىچكونىڭ مەملەكەتتٸك تٸلدٸ ٷيرەنۋگە دەگەن تالپىنىسى جەتپەي تۇرعان سيياقتى.
سۆەتلانا اناتولەۆنانى بىلاي قويىپ, نيكولاي يۆانوۆيچتەن قالا ەكٸمٸنٸڭ ٶزٸ دە ٷلگٸ السا بولادى. ٶيتكەنٸ قايرات تەمٸرشوتۇلى تٸل ٷيرەنۋ ٷشٸن كەرەكۋدەن شولپان كينجيكوۆانى شاقىراتىن كٶرٸنەدٸ. ال نيكولاي دىچكو «الىستان اربالاماي-اق», جەرگٸلٸكتٸ مامانداردان ساباق الىپ, قازاقشا كٸتاپ وقىپ, اۋىزەكٸ تٸلدٸ تاماشا تٷسٸنٸپ كەتكەن.
سٶز ورايى كەلگەندە ايتا كەتسەك, جازدىگٷنٸ ەكٸباستۇزعا ەكٸمنٸڭ شاقىرۋىمەن شولپان كينجيكوۆا كەلٸپ, ساياباقتا فلەشموب ٶتكٸزدٸ. و زامان دا بۇ زامان, تٸلدٸ فلەشموب ارقىلى ناسيحاتتاعاندى كٸم كٶرگەن! ول ول ما, شولپان اپامىز سەمينار ٶتكٸزەدٸ دەپ, ەكٸمدٸك ماماندارى داعاراداي زالعا قالانىڭ بارلىق كەسٸپورىندارىنىڭ اۋدارماشىلارىن جيناپ بەردٸ. شولپان, اپاي, ەرينە, تەگٸن كەلمەي, سەمينار ٷشٸن اقى العان بولار. بٸراق ٶتكٸزگەن شاراسىنىڭ جيىلعان قاۋىمعا تٷك پايداسى بولمادى. ٶيتكەنٸ ول اۋدارماشى مامانداردى قايداعى بٸر ەرتەگٸنٸ ۇجىمداسىپ تەرجٸمالاۋعا شاقىردى. ەرتەگٸ مازمۇنى بويىنشا ورماندا بٸر ٷي تۇرادى. ول ٷيدە مايشام جانىپ تۇر. ورىس تٸلٸندەگٸ مەتٸندە مايشامنىڭ باياۋ جاناتىنى ايتىلعان. وسىنداي تٷككە تۇرمايتىن سٶيلەمدەردٸ اۋدارتىپ, «مايشام اقىرىن جانىپ تۇر»دەگەندٸ ايتقان ادامعا: «مولودتسى! يا وبيازاتەلنو راسسكاجۋ كايراتۋ تەميرشوتوۆيچۋ, كاك حوروشو ۆى رابوتالي!» - دەۋمەن بولدى شولپان اپاي. شىن مەنٸندە اۋدارما «مايشام مازداپ جانىپ تۇر» بولۋى تيٸس ەدٸ. ول جاعىنا شولپان اپاي باسىن قاتىرمادى بٸراق. قالانىڭ ٷلكەن كەسٸپورىندارىنىڭ ماماندارىنا بۇل كٸسٸنٸڭ بالانىڭ ەرتەگٸسٸن اۋدارتۋى «اڭقاۋ ەلگە – ارامزا مولدانىڭ» كەرٸ بولدى. شىن ٷيرەتكٸسٸ كەلسە, اۋدارما سالاسىندا اياققا ورالعى بولىپ جٷرگەن مەسەلەلەردٸ ورتاعا سالىپ, ونلاين-سٶزدٸكتەر, باسقا دا جاڭا تەحنولوگييالارمەن بٶلٸسپەس پە. سٶيتۋدٸڭ ورنىنا ول قايتا-قايتا «يا وبيازاتەلنو راسسكاجۋ پرو ۆاس كايراتۋ تەميرشوتوۆيچۋ» دەپ, ٶرەسكەل قىلىق تانىتتى.
كٶڭٸل اۋدارارلىق جايت, ەكٸم اتاۋلى پرەزيدەنتتٸ اۋىزعا الا سٶيلەگەندٸ ۇناتادى. دۇرىس قوي. بٸراق ەلباسىمىز سيياقتى انا تٸلٸمٸزدە كٶسٸلٸپ سٶيلەۋگە تىرىسپايتىندارى تاڭعالدىرادى. ٶزدەرٸ سٶيلەي الماسا دا, ٶزٸنٸڭ باسقارۋىمەن ٶتەتٸن جيىنداردىڭ مەملەكەتتٸك تٸلدە ٶتۋٸنە ىقپال ەتسە عوي شٸركٸندەر. جوق قوي, جوق. سوندايلاردىڭ بٸرٸ – وسى نٷكەنوۆ كٶكەمٸز. ەندٸ ونىڭ ەكٸ بٸردەي ورىنباسارى مەملەكەتتٸك تٸلدە مٷلدەم سٶيلەمەي, مىڭقيىپ وتىرسا, وندا نە بولماق? تۇتىققانىمىز ازداي, مىلقاۋلىققا دا بوي الدىرۋ قاۋپٸ ەلەستەگەندە, «قايران نيكولاي يۆانوۆيچٸم-اي, ماڭدايىمىزعا تاعدىر ەڭ بولماسا سەنٸ جازباعانىن قاراشى!» - دەيتٸن بولىپ جٷرمٸز...
ارقابەك ەجٸمۇقان, پاۆلودار وبلىسى
ۇلت پورتالى
