16 قازاندا قىتاي بيلٸگٸ Economist جۋرنالى جارييالاعان "پەكين شىڭجاڭ ٶلكەسٸندە ۇيعىر بالالاردى اتا-اناسىنان بٶلٸپ جاتىر" دەگەن اقپاراتىن "فارس" دەپ اتادى.
جاقىندا Economist جۋرنالى "ۇيعىرلاردى قۋدالاۋ – ادامزاتقا قارسى قىلمىس" دەگەن ماقالا جارييالاپ, وندا "جاڭا دەرەكتەردە جازىلعانداي, جٷزدەگەن ۇيعىر بالا اتا-اناسىنان اجىراتىلعان. اتا-انالارى قاماۋدا بولعان. جەتٸم قالعان بالالار مەكتەپ-ينتەرنەتتا. ولاردى انا تٸلٸندە سٶيلەگەنٸ ٷشٸن جازالايدى" دەپ جازدى.
جۇما كٷنٸ پەكيندە ٶتكەن بريفينگتە قىتاي سىرتقى ٸستەر مينيسترٸنٸڭ رەسمي ٶكٸلٸ چجاو ليتسزيان Economist ماقالاسىنداعى دەرەكتەردٸ جوققا شىعاردى.
بۇعان دەيٸن بۇۇ مەن قۇقىق قورعاۋ ۇيىمدارى قىتاي بٸر ميلليونداي ۇيعىر, قازاق جەنە باسقا دا مۇسىلمانداردى ايىپسىز لاگەرگە قاماپ, ۇستاعانى تۋرالى مەلٸمدەگەن. قىتاي بۇل اقپاراتتى باسىندا جوققا شىعارعانىمەن, كەيٸن "بۇل ورتالىقتاردى كەسٸپ ٷيرەنۋ ورنى" دەگەن. پەكيننٸڭ ەسەبٸنشە, 2014-2019 جىلدارى بۇل "ورتالىقتا" شامامەن 7,7 ملن ادام "كەسٸپ مەڭگەرٸپ شىققان".
قازاقستانداعى قازاقتاردا شىڭجاڭدا جاقىندارىنان, بالالارىنان بٶلٸنٸپ قالعانىن ايتىپ, نۇر-سۇلتاننان جيٸ كٶمەك سۇرايدى. "تۋىسىمىز شىڭجاڭدا قالدى" دەگەن قازاقستاندىقتار بٸرنەشە رەت نۇر-سۇلتانداعى قىتاي ەلشٸلٸگٸنە دە بارعان.
قىركٷيەكتە جيىرماعا جۋىق قۇقىق قورعاۋ توبى بۇۇ حات جازىپ, شىڭجاڭداعى مۇسىلماندارعا قىسىمدى گەنوتسيد دەپ تانۋدى سۇراعان.
قىتاي بويىنشا ساراپشى ادريان زەنتس پەن Associated Press اگەنتتٸگٸ زەرتتەۋ جٷرگٸزٸپ, "قىتاي ۇيعىر ەيەلدەر مەن مۇسىلمان ەيەلدەردٸڭ تۋۋىن شەكتەپ, ابورت جاساۋعا مەجبٷرلەدٸ" دەپ مەلٸمدەگەن.
بۇۇ قاۋلىسىنا ساي, ۇلتتى جويۋعا باعىتتالعان شارالار گەنوتسيد دەپ تانىلادى.
اۆسترالييا ستراتەگييالىق ساياسات ينستيتۋتىنىڭ (ASPI) 24 قىركٷيەكتە جارييالاعان زەرتتەۋٸندە قىتايدىڭ شىڭجاڭ ٶلكەسٸندەگٸ مۇسىلمانداردى ۇستايتىن لاگەرلەردٸڭ 40 پايىزعا ارتقانى ايتىلادى.
پەكين شىڭجاڭداعى ساياساتى ٷشٸن حالىقارالىق قاۋىمداستىقتان سىنعا ۇشىرادى. اقش پەكينگە بٸرنەشە سانكتسييا دا سالدى.
ەۋروپا ەلدەرٸ قىتايدان شىڭجاڭعا تەۋەلسٸز ساراپشىلاردى كٸرگٸزۋدٸ تالاپ ەتەدٸ. پەكين شىڭجاڭعا بۇۇ مەن باتىس ەلدەرٸنٸڭ رەسمي ٶكٸلدەرٸن كٸرگٸزبەي وتىر.
قىركٷيەكتە 160-تان اسا قۇقىق قورعاۋ ۇيىمى حالىقارالىق وليمپيادا كوميتەتٸنە حات جولداپ, 2022 جىلعى قىسقى وليمپيادانى پەكيندە ٶتكٸزۋ مەسەلەسٸن قايتا قاراۋدى سۇراعان. ولار "قىتاي ادام قۇقىعىن بۇزىپ وتىر" دەپ سانايدى.
