ٶسكەمەندە «قۇنانباي» كٶركەم فيلمٸنٸڭ تۇساۋكەسەرٸ ٶتكەندە قازاقستاننىڭ حالىق ەرتٸسٸ, جەرلەسٸمٸز دوسحان جولجاقسىنوۆپەن سۇحباتتاسۋدىڭ سەتٸ تٷسكەن ەدٸ. كينو ٶنەرٸنەن باستالعان ەڭگٸمەمٸز جازۋشى تالاسبەك ەسەمقۇلوۆ اعامىز جايىندا ٶربٸدٸ.
قۇرمانعازىنى تٷسٸرۋگە قورىقتىق
– سٸزدٸ بىلايعى جۇرت اكتەر دەپ تانيتىن ەدٸ. «بٸرجان سال» مەن «قۇنانباي» فيلمٸ رەجيسسەر دەگەن اتاقتى قوسىپ بەردٸ. كەز كەلگەننٸڭ جٷرەگٸ داۋالامايتىن بۇل قادامعا قالاي باردىڭىز?
– مەنٸڭ بٸرجان سالعا كەلۋٸم بويىمداعى ەن ٶنەرٸنە, كٷي ٶنەرٸنە دەگەن جاقىندىعىمنان بولدى. ەكەمٸزدەن تارتىپ العانداي 4-سىنىپتا جٷرٸپ دومبىرانى ٷيرەندٸك. ٶنەرگە دەگەن قۇشتارلىقتى ەكەمٸزدٸڭ قاسىندا جٷرگەن دوستارىنان, سول كٸسٸلەردٸڭ ورتاسىنان الدىم. اباي, احمەت, ٷكٸلٸ ىبىراي, اقان, بٸرجان سال, جاياۋ مۇسا, مەدي, يمانجٷسٸپ سىندى قازاقتىڭ دارا تۇلعالارى تۋرالى سول كٸسٸلەردٸڭ اۋزىنان ەستۋشٸ ەدٸك. ول كٸسٸلەر جاي, جالپىلاما دٷنيە ەمەس, زاماننىڭ تارىلىپ بارا جاتقانىن, ٶنەرگە, رۋحانيياتقا دەگەن سالعىرتتىقتى قىنجىلا ەڭگٸمەلەۋشٸ ەدٸ. سول قىنجىلىستار ماعان اۋىر جٷك ارتىپ, ٶنەرگە بەت بۇرۋعا جەتەلەدٸ.
ٶنەر ورداسىنا كەلٸپ, اكتەر رەتٸندە بٸراز تەجٸريبە جيدىق. كينوعا تٷسٸپ جٷرگەن كەزدە رەجيسسەرلەردٸڭ وي-تولعامىنا, ٸس-قيمىلدارىنا كٶز سالىپ وتىراتىنمىن. كەي جەرلەردە ٶز رٶلٸمە بايلانىستى جەكە پٸكٸرٸمدٸ قوسقاندا, سول رەجيسسەرلەر ماعان «سەنٸڭ رەجيسسەرلٸك قىرىڭ بار» دەۋشٸ ەدٸ. وعان سەمٸرگەن مەن جوق. 2004 جىلى «كٶشپەندٸلەر» كينوسىنا تٷستٸم. سول كينودان كەيٸن گولليۆۋدتىق ەرتٸستەر مەن رەجيسسەرلەردەن ٶنەرگە دەگەن, كينوعا دەگەن جاڭا ٷردٸستٸ, جاڭا ىقىلاستى اڭعاردىم. «جاڭادان كينو تٷسٸرسەم» دەگەن تىڭ وي كەلدٸ. سودان بٸرجان سالعا توقتالدىم. ٶيتكەنٸ, بٸرجان سال شىعارماشىلىعى جانىما جاقىن بولدى. بٸرجاننىڭ تاعدىرىنداعى قاراما-قايشىلىق, ەندەرٸندەگٸ قىسقا تٸركەستەرمەن كٶپ نەرسەنٸ بەرەتٸندٸگٸ, سوقپاعى كٶپ تاعدىرى كينوعا سۇرانىپ تۇردى. سودان ستسەناريي جازاتىن ادام ٸزدەدٸم. قازاق ٶنەرٸندە مۇقاعاليدى, اسقار سٷلەيمەنوۆتٸ كٶرگەن ەلييا بٶپەجانوۆا دەگەن اپامىز بار. سول كٸسٸگە ٶتٸنٸشٸمدٸ ايتتىم. ول كٸسٸ تالاسبەك ەسەمقۇلوۆتى تانىستىردى. تەكەڭ ەكەۋٸمٸزدٸڭ ويىمىز تەز تابىستى. ول كٸسٸنٸڭ ابىلاي تۋرالى جازعان ستسەنارييٸ بار ەكەن, ەۋەلٸ سونى وقىتتى. ٶتە ۇنادى. جالپى ٶنەردە مەيلٸ شىعارماشىلىقتىڭ قانداي تٷرٸ بولسىن, سەتتٸ شىعارۋىڭ ٷشٸن تاقىرىبىڭ دۇرىس بولۋى كەرەك. بٸز «بٸرجان سالدى» سول سەبەپتٸ تاڭدادىق, ەرٸ مۇنىمىز قاتە قادام بولعان جوق. كٶرەرمەندەرٸمٸزدٸ بٸر سەرپٸلتٸپ, ٶزٸمٸزگە دەگەن سەنٸم ۇيالاتتىق. «ەندٸ كەلەسٸ تاقىرىبىمىز كٸم بولادى?» دەگەن ساۋالدىڭ جەتەگٸندە بٸراز جىل جٷرٸپ قالدىق. بەكەت اتانى تٷسٸرمەكشٸ بولدىق, بٸراق بەكەت اتانى تٷسٸرۋدٸڭ قۇرىعى ۇزىن بولعانىمەن, كينونىڭ ٶرٸسٸ شارتتى عوي, بۇل زاماندا كٶگٸلدٸر ەكراننان ەۋليەنٸ قالاي كٶرسەتەسٸڭ?.. قۇرمانعازىعا بٸر توقتالدىق. بٸراق ٶنەر ٶمٸر ەمەس, قالت جٸبەرٸپ الامىز با دەپ, قاسيەتتٸ ٶنەردٸڭ كيەسٸنەن قورىقتىق. اقىرى, كٶپ ويلانىپ بارىپ قۇنانبايعا توقتالدىق. بٸزدٸڭ الدىمىزدا الىپ جارتاستاي ۇلى مۇحاڭ (مۇحتار ەۋەزوۆ) تۇردى. ودان بەرٸ ەيگٸلٸ الاش تانۋشى تۇرسىن جۇرتباي تۇردى. بٸز قۇنانباي تۋرالى دەرەكتەردٸ كٶپ اقتاردىق, كٶزٸ تٸرٸ اقىن-جازۋشىلارمەن كەڭەس قۇردىق. نەتيجەسٸندە, بٸر جىلدىڭ ٸشٸندە ستسەنارين جازىپ شىقتىق.
توبىقتىدا قۇنانبايدان بٸلگٸر, قۇنانبايدان ٶتكەن شەجٸرەشٸ بولماعان
– «قۇنانباي بەينەسٸن مەن سومداسام دەۋشٸلەر» بولمادى ما?
– قۇنانباي رٶلٸن باسقا اكتەرلەرگە بەرۋ كەرەك پە دەگەن دە وي بولدى. كەڭەسكەن ادامدارىمىزدىڭ كٶبٸ «قۇنانباي باتىر, زور دەنەلٸ كٸسٸ بولعان, سوندىقتان اكتەردٸڭ يىعى مىنانداي, بويى اناداي بولۋى كەرەك» دەگەن ەڭگٸمەلەر شىقتى. بٸراق مەن ستسەناريي جازىلا باستاعاننان باستاپ باسى-قاسىندا بولدىم, قۇنانبايعا قانىقتىم, كەسٸبٸم – اكتەر, سوندىقتان ٶزٸمدٸ ۇسىندىم. تٸپتٸ ستسەنارييدەگٸ قۇنانبايدىڭ عانا ەمەس, باراقتىڭ, زەرەنٸڭ, كٷنكەنٸڭ دە سٶزدەرٸ جادىمدا جاتتالىپ, ولاردىڭ قيمىل-قوزعالىستارىنا دەيٸن كٶز الدىما ەلەستەتٸپ قويدىم, بىلايشا ايتقاندا, الپىس ەكٸ تامىرىما سٸڭٸرٸپ الدىم. ەندٸ كەلٸپ ونى قالاي باسقا بٸرەۋگە بەرەمٸن, ونىڭ ٷستٸنە وعان باسقا بٸر ادامدى دايىنداۋ بٸراز ۋاقىتتى الادى عوي. سودان «نارتەۋەكەل» دەپ بەل بۋدىم دا, قۇنانباي بەينەسٸن ٶزٸم سومداۋعا كٸرٸستٸم. نەتيجەسٸ جامان بولماعان سىڭايلى, باستاپقى قۇنانبايدىڭ ٶلشەمٸن ايتقان كٸسٸلەردٸڭ ٶزٸ كەلٸپ جاقسى باعاسىن بەرٸپ جاتتى. تەاتر مەن كينو – ادامنىڭ شىنايى جاندٷنيەسٸ. ٶكٸنٸشكە وراي بٷگٸنگٸ رەجيسسەرلەردٸڭ كٶبٸ اتىس-شابىسپەن كٶپ ۋاقىتتارىن جوعالتىپ الادى. «قۇنانبايدى» تٷسٸرگەندە وسى جاعىنا باسا نازار اۋداردىق.
بۇل كينونىڭ تۇساۋىن ەڭ ەۋەلٸ استانا, الماتى قالالارىندا كەستٸك. قۋانىشىما وراي, تۇساۋكەسەردەن كەيٸن ەبٸش كەكٸلباەۆ, مىرزاتاي جولداسبەكوۆ, قۋانىش سۇلتانوۆ سىندى اعالارىمىز ساحناعا كٶتەرٸلٸپ, كٶپ نەرسە ايتتى. كٶكٸرەگٸمە قونعانى «قۇنانبايدى قايتا قايتارۋ ۇلى مۇحاڭنىڭ ۇلى ارمانى ەدٸ, اينالايىن دوسحان, سول ارماندى سەن ورىندادىڭ» دەدٸ ەبٸش اعامىز. بۇل سٶز ماعان ٷلكەن قانات بٸتٸردٸ. موينىما ٷلكەن جٷك ارتتى. كەلەسٸ دٷنيەم بۇدان تٶمەن بولۋعا قاقىسى بار ما?! بٸراق ٶنەر مەن ٶمٸردە بٸرٸڭعاي اقبوز ات مٸنٸپ, ويقاستاپ جٷرۋٸڭ ەكٸتالاي. كەيدە تاقىمىڭا مەستەك تە تيەدٸ. بٸراق بٸر نەرسە-اق, ول ەكە-شەشەدەن العان تەربيەنٸڭ ارقاسىندا بٸرەۋدٸڭ الا جٸبٸن اتتاماي, ٶنەردە اق قالپىڭدا جٷرۋ, ادال بولۋ.
– «قۇنانباي» فيلمٸن كٶرٸپ بولعان سوڭ, كينونىڭ كٶركەم تٸلٸنە تاڭعالعاندار كٶپ بولدى. بۇل تٸل «بٸرجان سالدا» دا بار ەدٸ عوي?
– ول — ۇلى تالاسبەكتٸڭ ەڭبەگٸ. بٸر عاجابى, تەكەڭنٸڭ زەردەسٸنە, ويىنا كومپيۋتەردٸڭ ٶزٸ ٸلەسە الماي قالۋى مٷمكٸن. تەۋلٸك تەرتٸبٸندەگٸ تەكەڭنٸڭ ەڭبەگٸنە كٸسٸ قىزىعاتىن. ول ەيگٸلٸ مۇراعاتتار مەن كٸتاپحانالاردىڭ بەرٸندە وتىرىپ جۇمىس ٸستەگەن ادام. ول كٸسٸ سول كٸتاپحانالارعا بارىپ ەشقانداي كٶشٸرۋگە بولمايتىن دٷنيەلەردٸ وقىپ قانا ساناسىنا توقىپ الادى ەكەن. «وسى جازىپ جٷرگەندەرٸمنٸڭ بەرٸ سونداعى جادىمدا جاتتالعان دٷنيەلەر» دەپ وتىرۋشى ەدٸ. اناۋ «بٸرجان سالداعى», مىناۋ «قۇنانبايداعى» سٶزدەردٸڭ بەرٸ حالىقتىڭ جادىندا افوريزم بولىپ قالاتىن تٸركەستەر ەمەس پە?! قايسىسىندا بولماسىن زامان تىنىسىن دەپ باسىپ, سول دەۋٸردٸڭ تٸلٸن تاماشا بەرگەن. تەكەڭنٸڭ ۇلىلىعى – زەرتتەپ جٷرگەن دٷنيەلەرٸن ٷلكەن ىجداعاتپەن زەردەلەۋٸ. بۇل – ٶز ۇلتىنا دەگەن ٷلكەن قۇرمەتٸنەن تۋعان عوي. ەكەۋٸمٸزدٸڭ ارامىزدا ٷلكەن-ٷلكەن جوسپارلار بار ەدٸ, بٸراق سەتتە كەتٸپ قالادى دەپ كٸم ويلاعان?! وسى كينولاردى كٶرگەن سايىن تەكەڭ ەسٸمە تٷسٸپ, كٶزٸمە جاس كەلەدٸ, بٸر قاناتىمنان ايىرىلعانداي قاپالى كٷي كەشەمٸن. بيىل تٸرٸ بولسا الپىسقا تولار ەدٸ. ٶزٸم تويلاپ بەرەمٸن دەپ ۋەدە بەرٸپ ەدٸم…
– ەلٸ دە ٶتكٸزۋگە بولادى عوي…
– دايىندالامىز. بەلكٸم وتباسىمەن اقىلداسا وتىرىپ, ارتىندا قالعان دٷنيەلەردٸ جيناستىرامىز.
– يتجەككەنگە ايدالىپ بارا جاتقان قۇنانبايدى ٶزٸنٸڭ باقتالاسى باراق سۇلتاننىڭ بارىپ قۇتقارىپ قالۋى رۋحىمىزدى بٸر سەرپٸلتٸپ تاستادى. «قازاقتىڭ جاۋى – قازاق» دەپ ۇرانداتىپ جٷرگەندەرگە تاپتىرماس جاۋاپ بولعانداي. «قۇنانبايدى كٶپ زەرتتەدٸك» دەدٸڭٸز, سٸزدٸڭ ويىڭىزداعى اعا سۇلتاندى بٸلسەك.
– بابالارىمىزدىڭ دالالىق, كەڭ, مەرت مٸنەزٸن كٶرسەتۋ وسى كٶركەم فيلمنەن ۇتقان ەڭ ٷلكەن كٶرٸنٸسٸمٸز. بٷگٸنگٸ تاڭدا ەلدٸڭ, جەردٸڭ يەسٸ اۋىزبٸرلٸگٸ جاراسقان قازاق ەكەنٸن ۇقتىرۋ ٷشٸن ٶتە قاجەتتٸ كادر. ەلباسىمىزدىڭ جولداۋلارى دا, قادامدارى دا بٸزدٸڭ وسى ويىمىزعا سايادى. نەگٸزگٸ ەكونوميكالىق, ۇلتتىق مەسەلەردٸڭ بەرٸنە قۇنانباي بيٸگٸنەن قاراي الساق وسال ۇلت بولمايمىز. باسقا ٶڭٸردە بولسا, بولعان شىعار, دەل توبىقتى ەلٸندە قۇنانبايدان بٸلگٸر, قۇنانبايدان ٶتكەن شەجٸرەشٸ بولماعان. كەڭەس دەۋٸرٸ ونى قانىشەر ەتٸپ كٶرسەتكەنٸمەن, ۇلت بولاشاعىن ويلاۋدا قۇنانبايدان ٶتكەن كەمەڭگەر بولماعان. ايتالىق, كەنەسارى كٶتەرٸلٸسٸ بۇرق ەتە تٷسكەندە, قولدارىنا شوقپار ۇستاعان ازعانا توپتىڭ ەرتەڭگٸ بولاشاعىن ويلاعان اعا سۇلتان ەيگٸلٸ كٷيشٸ تەتتٸمبەت قازانعاپۇلىن كەنەسارىعا جٸبەرٸپ «الدىنا مالىن سالىپ بەرەمٸن, جەرٸن بٶلٸپ بەرەمٸن, بٸراق مىنا بٷلٸگٸن توقتاتسىن» دەپ سەلەم ايتادى. بٸراق اشۋلى كەنەسارى تەتتٸمبەتتٸڭ ٶمٸرٸنە قاۋٸپ تٶندٸرەدٸ. ورتاعا بوپاي تٷسٸپ, ەلشٸگە تيسكٸزبەي كەرٸ قايتارادى. مٸنە, وسى قادامنىڭ ٶزٸ قۇنانبايدىڭ كٶرەگەندٸگٸن كٶرسەتپەي مە?! تاعى بٸردە ورىس ەسكەرٸمەن بٸرگە جەتٸسۋ جەرٸنە كەتٸپ بارا جاتقاندا ناماز وقىپ جاتقان كەنەسارىنىڭ ەسكەرٸنٸڭ ٷستٸنەن تٷسەدٸ. قۇنانباي قولىنا قارۋ العان ورىس ەسكەرٸن توقتاتىپ تاستايدى. بۇل ٶز ۇلتىن بەرٸلە سٷيگەن, دٸنگە بەرٸك, تەك پاراساتتى جانداردىڭ عانا قولىنان كەلەدٸ.
قازاق كينوسى قارجىنى اقتامايدى
– تٷيەنٸ تٸسٸمەن شەشٸپ ەكەتكەن جارتىلاي جالاڭاش ەيەلدٸ سىناۋشىلار دا جوق ەمەس…
– بۇل بٸزدٸڭ دەستٷرٸمٸزدە بار. بٸز اۋادان العامىز جوق. تٸپتٸ, قىرعىزدىڭ «ماناس» جىرىندا دا كەزٸگەدٸ. بٸز بۇل ارقىلى قازاق قىزدارىنىڭ باتىرلىعىن كٶرسەتكٸمٸز كەلدٸ. قازٸر بۇدان سوراقىلاردى دا كٶرسەتٸپ جاتىر, سولاردى كٶرمەي, بەزبٸرەۋلەر دەستٷردە بولعان دٷنيەلەردٸ سىناعىسى كەلەدٸ. كەيبٸر ادامدار ٷشٸن كٷيە جاعىپ قالۋعا تاپتىرماس وراي بولعان شىعار, بٸراق بۇل — ٶسكەنبايدىڭ اسىندا بولعان دٷنيە. باسىن ايىرىپ الاتىن بٸر مەسەلە, بۇل — قىز ەمەس, ٷش بالاسى بار ەيەل. ول استا كٷيشٸ تەتتٸمبەت اسابا بولعان. تەتتٸمبەت پەن قۇنانباي اراسىنان قىل ٶتپەستەي, بٸر-بٸرٸن قاس-قاباعىنان تٷسٸنەتٸن دوس بولعان. وسى ورايدا ەيگٸلٸ كٷيشٸنٸڭ قادٸرٸن بٸلگەن قۇنانبايعا, قۇنانبايدىڭ قادٸرٸن بٸلگەن تەتتٸمبەتتٸڭ ٸسٸنە دە سٷيٸنەسٸڭ. بٸرٸ — ۇلى ساياساتكەر, بٸرٸ ۇلى ٶنەرپاز. مٸنە, بٸزدٸڭ بابالارىمىز وسىنداي قارىم-قاتىناستا بولعان.
– يە, «قۇنانباي» تۋرالى ەركٸمنٸڭ ٶز ەسەبٸ ٶزٸندە. ال ٶزٸڭٸزدٸڭ ەتتەگەن-ايىڭىز بار ما?
– كينو بولعاننان كەيٸن, جۇمىس بولعاننان كەيٸن كەمشٸلٸكسٸز, مٸنسٸز دٷنيە شىعارۋ قيىن. دەگەنمەن ٶز ماقسات-مۇراتىمىزعا جەتٸپ, ويلاعان ويىمىزدى ٸسكە اسىردىق. كەيبٸر وپەراتورلىق قىزمەتتەردە, كٶرٸنەستەردە جەتپەي قالعان جەرلەرٸ, بىلاي بولسا قالاي بولار ەدٸ دەگەن ويلار جوق ەمەس. كينونىڭ تەاتردان بٸر ٶزگەشەلٸگٸ دەيمٸز بە, قيىندىعى دەيمٸز بە, وسىندا جاتىر. تەاتردا كەتكەن قاتەلٸگٸڭدٸ ەكٸنشٸ قويىلىمدا تٷزەتٸپ الاسىڭ, ال كينودا تارالدى, بٸتتٸ, كەتتٸ.
– «بٸرجان سال» مەن «قۇنانبايدى» تاماشالاعان كٶرەرمەندەرٸڭٸز «ەندٸ قانداي سىي جاسايدى?» دەپ ەلەڭدەپ جٷرگەن بولار?
– قازٸر بٸر نەرسەنٸ ايتۋ تۇرماق, ويلاۋدىڭ ٶزٸ قيىن بولىپ كەتتٸ. مەن ٷشٸن «قۇنانبايدان» كەيٸن بارلىعى تاۋسىلىپ كەتكەندەي كٶرٸندٸ. تالاسبەكتەن ايىرىلىپ قالعاننان سوڭ با, قازٸر باعىت, نە باعدار جوق. ەكٸنشٸ بٸر جاعىنان قارجىلىق داعدارىستا تۇرمىز. بۇل سەڭ كەم دەگەندە 2018-2019 جىلداردان ەرٸ قاراي قوزعالا باستاۋى مٷمكٸن. بٸراق وعان دەيٸن قاراپ وتىرماسپىن. ويدا الاش كٶسەمٸ ەليحان, ٷش جٷزدٸڭ باسىن قوسقان ابىلاي حاندار بار. بٸراق تەكەڭدەي تٸلگە باي جازۋشى كەزٸكپەيتٸن شىعار.
– تٷسٸرٸپ جاتقان كينولارىڭىز ٶزٸنە كەتكەن قارجىسىن اقتاي الا ما?
– «بٸرجان سال» مەن «قۇنانبايدى» قويىپ, «كٶشپەندٸلەردٸڭ» ٶزٸ اقتاي العان جوق. اقتاي المايدى عوي, قايدان اقتايدى, 35 ميلليون قارجى كەتسە. ونىڭ ٷستٸنە ەلٸمٸزدەگٸ كينوتەاترلاردىڭ تٷرٸ بەلگٸلٸ, قازاق كينولارىن كٶرسەتۋگە ورىندى سۇراپ الا المايسىڭ. تٷگەل جەكەمەنشٸكتە. بٸر جاعىنان ولاردى دا كٸنالاي المايسىڭ. بۇل تاراپتا ٷلكەن جۇمىس ٸستەۋ كەرەك. كٶرشٸ مەملەكەتتەرمەن سٶيلەسۋ قاجەت. بٸراق بۇل جايىندا باس اۋىرتىپ جٷرگەن ەشكٸم جوق.
– سٸزدٸ قازاق حاندىعىنىڭ 550 جىلدىعىنا وراي قولعا العان «قازاق ەلٸ» دەگەن كينوعا تٷسٸپ جاتىر دەپ ەستٸدٸك. كٶرەرمەندەرٸڭٸز سٸزدٸ كٸمنٸڭ بەينەسٸندە كٶرەدٸ ول سەريالدا?
– مەنٸڭ بٸلۋٸمشە, 12 سەريالى كينو بولىپ شىقپاقشى. ناۋرىز ايىندا العاشقى سەريالدارى بەرٸلە باستايدى-اۋ دەيمٸن. بۇل كينونىڭ رەجيسسەرٸ – رٷستەم ەبدٸراشوۆ. ستسەنارييٸن بٸرنەشە ادام جازعان, ونىڭ ٸشٸندە سماعۇل ەلۋباي اعامىز بار. بايقاعانىم جاقسى بٸر شەشٸممەن تٷسٸرٸلٸپ جاتقان, ەلدٸڭ كٶڭٸلٸنەن شىعاتىن دٷنيە بولادى-اۋ. بۇل كينودا ەبٸلحايىر شايبانيدٸڭ بەينەسٸن سومدايمىن. ەرينە, بۇل كينونىڭ تٸلٸن دە تالاسبەكتٸڭ تٸلٸمەن سالىستىرۋ قيىن. تٷسٸرٸلٸم اقپان ايىنىڭ ورتاسىنا قاراي اياقتالۋى كەرەك.
— قازاقتىڭ ۇلى مەرەكەسٸ – ناۋرىز تويى كەلە جاتىر. وسىعان وراي تۋعان ەلٸڭٸزگە, جەرٸڭٸزگە دەگەن اق تٸلەگٸڭٸزدٸ تىڭداساق.
— شىرايلى شىعىستى مەكەن ەتكەن ەر وشاقتىڭ تٷتٸنٸ تۇزۋ ۇشىپ, مەشٸن جىل باق-بەرەكە سىيلاسىن. جاراتۋشى يە قازاقتى بەيبٸت كٷننەن, تويدان ايىرماسىن!
— ەڭگٸمەڭٸزگە راقمەت!
سۇحباتتاسقان – مۇراتقان كەنجەحانۇلى
