تاريحي سانا ەڭ باستى تۇعىر. سەبەبٸ ونىڭ ورتالىعى ادام. سول ادام تاريحي سانانى ساقتايتىن دا قاجەت ەتەتٸن دە...
قازاقتا تاريحي سانانىڭ بولۋ سەبەبٸ, قازاق دەگەن بولمىس بار, تٸرٸ, ەگەمەن ەلٸ بار. ەندٸ سول تاريحي سانانىڭ يەسٸ ادام, ياعني قازاق ٶز تاريحي تانىمى مەن تاريحي تەجٸريبەسٸ اراسىندا ساباقتاستىقتى عىلىمي تانىمدىق دەڭگەيدە قۇرىپ, ونى قاجەتٸنە جاراتا الماسا, جالعىز تاريحي سانا ەشتەڭە دە ٸستەي المايدى. سوندىقتان قازاقتىڭ تاريحي ساناسىن جاڭعىرتىپ, وياتىپ, ٷش ۋاقىتىن: ٶتكەنٸ, بٷگٸنٸ مەن بولاشاعىنا سەنٸم ۇيالاتاتىن تۇعىرى ول - تاريحي تانىم ەكەندٸگٸ مەلٸم.
تاريحي تانىم دەگەن - ول قازاقتىڭ تاريحي تەجٸريبەسٸندەگٸ بارلىق قاباتتاردىڭ عىلىمي اينالىمدا بولۋى. بٸراق بٸز بەلگٸلٸ سەبەپتەرمەن, تاريحي تانىمىن عىلىمي اينالىم ارقىلى جاڭعىرتۋدى ەلٸ مەملەكەتتٸك دەڭگەيدە ساياسات نە جوبا رەتٸندە قولعا العان ەمەسپٸز. تەك قانا بٸرلٸ-جارىم جەكەلەگەن عالىمدار بولماسا. تاريحي سانا مەن تاريحي تانىمنىڭ تۇتاستىعى ەڭ بٸرٸنشٸ ساياسي ينستيتۋت - مەملەكەتكە, بيلٸككە نەگٸزگٸ تۇعىر بولۋى كەرەك ەدٸ. "مەڭگٸلٸك ەل" يدەياسىن كٶتەرٸپ جٷرگەن ەل الدىمەن, مەڭگٸلٸككە ٶزٸنٸڭ ٶتكەن تاريحىمەن عانا ۇمتىلا الادى. ول مەڭگٸلٸگٸ قۇندىلىقتارى مەن سول مەملەكەت سٷيەنگەن بولمىس تۋرالى بولماق. مەملەكەت بولمىسىندا ونىڭ قۇرۋشىسى, ساياسي-قۇقىقتىق جٷيەسٸ مەن تەجٸريبەسٸ, ٶتكەنٸ مەن بولاشاعى تۇتاستاي ونىڭ تاريحي تەجٸريبەسٸنٸڭ قاباتتارىنان تۇرادى. مەملەكەت سول قاباتتارداعى كەز كەلگەن قۇندىلىقتارى مەن ترانسفورماتسييالىق قۇبىلىستارىنا مەن بەرگەنٸ ابزال. ەگەمەن ەل بولىپ جارييالاعان سوڭ, كەشەگٸ كەڭەستٸك ينەرتسييانىڭ ۇستانىمدارى مەن ىقپالىنان اجىراپ, سانا دەربەستٸگٸ مەن ساياساتىن دا ناقتىلاپ الۋ ٷشٸن دە تاريح فيلوسوفيياسى - شارت.
پلاتون ايتپاقشى, مەملەكەت دە ادام سيياقتى. ونىڭ دا جاستىعى, جٸگٸتتٸگٸ مەن قارتىعى كەلەتٸن شاقتارى بار. نيەتٸم, مەملەكەتٸمٸز جاس بولا تۇرا قارتايىپ قالماس ٷشٸن دە وسى سالاعا دۇرىستاپ كٶڭٸل بٶلگەنٸ ابزال دەپ بٸلەم. جەكە ويىم. بيلٸكتەگٸلەر ٶزدەرٸ بٸلٸپ بٸردەڭە ٸستەپ جاتقان بولار دەگەن ٷمٸتٸم دە جوق ەمەس. بٸراق تاريحي سانادا جاڭعىرىق جوق. وسى ٶتٸپ بارا جاتقان جىلدى يۋنەسكو ياساۋي جىلى دەپ جارييالادى. بۇل قۇبىلىس, مەملەكەت ٷشٸن دە بٷگٸنگٸ يسلاموفوبيياعا دا قالقان رەتٸندە ۇستاناتىن ٸس شارا بولۋى تيٸس ەدٸ. مەملەكەتتٸك ينستيتۋتتان دا, نۇروتان دەگەن ساياسي پارتييادان دا, بعم مەن دٸن ٸستەرٸ جەنە ازاماتتىق قوعام مينيسترلٸگٸنەن دە ٷن شىقپادى. تٷركييادا بەلسەندٸلٸك تانىتىلدى. ٶزبەكستان دا قۇر قالمادى. قىرعىز بەن ەزەربايجان دا شەت قالعان جوق. بٸراق قازاقستان بۇعان قوسىلا المادى, ٷن قاتا المادى.
جازدا قمدب-عا ايتىپ جٷرٸپ ون شاقتى زەرتتەۋشٸنٸڭ باسىن قوسىپ "دٶڭگەلەك ستٶل" ٶتكٸزدٸك. كٷزدە "تٷركٸ اكادەميياسى" دەگەن اتىڭ بار عوي دەپ, ياساۋي اتىن "كٸتاپ كٶرمەسٸندە" زٸكٸر ەتتٸك. نەگٸزٸ بۇل ٸستٸ تاريحقا دەگەن سەل دە بولسا قۇرمەت سەزٸمٸ بارلارمەن عانا تىراشتانىپ ٶتكٸزدٸك. بەرٸ قوعامدىق نەگٸزدە بولعان ەرەكەتتەن اسپادى. سوندا مەملەكەت قايدا? ونىڭ تاريحقا دەگەن سۇرانىسى قايدا?
قازاقستاندا مەملەكەت بولمىسى ٷشٸن تەورييا مەن پراكتيكا قاشان ٷندەسٸپ, ٷيلەسەدٸ ەكەن دەگەن ويدان تۋعان پٸكٸرٸم... ٶز سٶزٸم - ٶزٸمدٸكٸ... ەگەر بيلٸكتٸ ورىنسىز سۇراقتارمەن مازالاسام, كەشٸرٸم ٶتٸنەمٸن. سەبەبٸ بيلٸك دەگەن قازاق ٷشٸن سوكرالدى قۇبىلىس. قازاقتىڭ قامىنا نازارىن سالماسا دا, ەرتەڭ ەسٸ كٸرگەسٸن ويلانار دەگەن ٷمٸت تە جوق ەمەس.
دوساي كەنجەتاي
تەولوگ, دٸنتانۋشى, پروفەسسور
.jpg)