قورعانسىزدىڭ كٷنٸ
وسى كٷننٸڭ بەتكەۇستارى «لاقپا ايتىس» بولدى. تەلەديداردى قوسىپ قالساڭ – ۋ-شۋ, گازەت بەتٸن اشىپ قالساڭ – دۋ-دۋ, حالىق اراسى گۋ-گۋ. داتتاۋشىلار مەن ماقتاۋشىلار! بٸرٸ «قازاقتىڭ تٶل ٶنەرٸ قۇرىدى» دەسە, ەكٸنشٸلەرٸ «ٶنەر قايتا تٸرٸلدٸ» دەيدٸ!
يت بوپ ٷرٸپ, شوشقا بوپ قورسىلداپ جٷرٸپ اتاعىن شىعارعان «شەۋٸلدەكتەر» مەن «قورسىلداقتاردىڭ» دۋالى اۋىزدار قاتارىنا قوسىلىپ كەتكەنٸنە قاراپ شوشىنعانداردىڭ قاراسى ەرينە, ٶتە كٶپ. قارسىلار از, از بولعانىمەن ساز. ولارعا تەلەديدار مەن گازەتكە جول اشىق. شٸرەنە وتىرىپ سٶيلەيدٸ, ٶزگەلەردٸ تايازعا ساناپ, ادام قۇرلى كٶرمەيدٸ.
سٶز تٶركٸنٸ «لاقپا ايتىستىڭ اتاسى قيياسبايدى بٸلمەيتٸن ٶڭشەڭ...» دەگەنگە كەلٸپ تٸرەلەدٸ. يە, يە! قازاققا «ابايدىڭ زامانداسى قيياسبايدىڭ شىعارماشىلىعىمەن تانىسىڭدار!» دەگەن ماعىنادا اقىل ايتىلدى. بايقاپ قاراساق, ايتارى ون ورامدى قيياسبايدىڭ قىڭىر تٸلٸن سول ۇلى اقىن عانا تٷسٸنگەندەي ەكەن. بەرٸمٸزگە ابايداي بولۋ قايدا... سودان سوڭ, «ە-ە! وسى زاماننىڭ قيياسبايلارىن دا تٷسٸنەتٸن ابايلار بار ەكەن-اۋ, بٸزدٸكٸ بەكەرشٸلٸك بولدى?!» دەپ, ٶرەمٸزدٸڭ تٶمەندٸگٸنە قىسىلىپ, تٶمەن قارادىق. سوسىن... سودان سوڭ «لاقپا ايتىستى» تاعى تىڭدادىق. بٸزدٸڭشە بۇرىنعى قيياسبايدىكٸ – سٶز, بٷگٸنگٸ قيياسبايلاردىكٸ – بىلدىر-بىلدىر. ول بىلدىردى تٷسٸنگەندەردٸڭ اقىلى ابايدان دا ارتىقتاۋ ما?! – دەگەن تاعى بٸر كٷدٸك كەلدٸ كٶكەيگە. مىسالى, «جاماننان جاقسى تۋادى» دەگەندٸ «سيىردان جىلقى تۋادى» دەگەن ماعىنادا جەتكٸزگەن, «اباي اعام ٶڭگەرتٸپ جٸبەرمەيدٸ, ايداتىپ جٸبەرەدٸ» دەپ اقىن بەرگەن بٸر قويىن ايداپ ەكەتەرلٸك ون ەتكٸزگەن قيياسبايدىكٸ جاقسى ما, ەلدە ەكراننان بٸز ەستٸگەن «شەۋ-شوۋ» جاقسى ما? ماعان دا, كٶپ قازاققا دا قيياكەڭ ۇنايتىن سەكٸلدٸ. جەنە مەنٸڭ ۇعىمىمدا ول – ايتقىش!
حەكٸم اباي قيىن سەتتە قيىستىرىپ كٶڭٸلگە مەدەۋ بولارلىق سٶز تابا العان ايتقىشتىڭ ايتقانىنان لەززات العان. بٸراق, بٷگٸنگٸلەر بۇنى ٶزگەرتٸپ, ەلدە جەتٸلدٸرٸپ قازاقتىڭ اۋىز ەدەبيەتٸنە «لاققىش!» دەگەن جاڭا «كاتەگورييا» ەنگٸزٸپتٸ. اللا بەتتەرٸنەن جارىلقاسىن دەلٸك! بٸراق, كٷللٸ قازاققا كٶسەمسٸمەي لاققىشتارىمەن بٸرگە ٶزدەرٸ لاعا بەرگەنٸ جٶن ەدٸ. بەرٸبٸر ٶڭگە قازاق ولاردىڭ «قيياسبايىنىڭ» سٶزٸن تٷسٸنبەيدٸ. سەبەبٸ مەدەنيەتكە جاسالعان قيياناتتىڭ كەسٸرٸنەن ۇلت دامۋى قانشا جەردەن مەشەۋلەسە دە دەل سونداي دەرەجەگە دەيٸن دەگراداتسيياعا ۇشىراعان جوق! ەكەم مارقۇم «لاعۋ» دەگەن بەتالباتتى, بەتٸمەن كەتتٸ دەگەن سٶزدەرمەن تٷبٸرلەس ەكەنٸن تٶبەمنەن قۇيىپ ەدٸ. سونى ەسكەرٸپ: «قيياكەڭ تٸرٸلٸپ كەلٸپ, ٶزٸنٸڭ لاقپا اتالىپ جاتقانىن ەستٸسە «ەنشەيٸندە يت شٸركٸن اپ-اپ دەيدٸ, ول جوق بولسا شوشەكەڭ گاۆ-گاۆ دەيدٸ» دەگەن ماعىنادا بٸردەڭا ايتار ەدٸ-اۋ?!» دەپ تە ويلاپ قويامىن كەيدە. كٸم بٸلسٸن? بٸراق, «بەتٸمەن كەتكەن قىز, بەت-الباتتى ٶسكەن ۇل » دەگەننٸڭ جاقسى ماعىناسى بار ەكەنٸن ۇقتىرامىن دەگەندەر بولسا, مارحابات! ونداي دانا تابىلسا تەك مەنٸڭ ەمەس, تالايدىڭ كٶزٸ اشىلىپ, ساۋاتى كٶتەرٸلٸپ قالار ەدٸ. ايتپاقشى «ايتىس دەگەن شوۋ!» دەگەن ۇراندارىن دا ۇقتىرا كەتسە?!
... زاتى جامان قاتاعان,
شاشارمىن سۋداي قانىڭدى! – دەگەندٸ سٷيٸنباي اتامىز قالىڭ قىرعىزدى كٷلدٸرۋ, كٶڭٸلدەرٸن كٶتەرۋ ٷشٸن ايتقان بولدى عوي وندا... قاتاعاننىڭ «ناۋرىزبايداي بەگٸڭدٸ يتٸمە سٷيرەپ سالعانمىن» دەگەنٸ دە قىلجاق پا? قازٸرگٸلەرگە سەنسەك, «ايتىس – قازاق ٶنەرٸنٸڭ الداسپانى!» دەگەن عالىمداردىكٸ دە بەكەرشٸلٸك...
بەرٸن ايت تا بٸرٸن ايت, جاڭا زامان برەندٸ – «لاقپا ايتىس» مەنٸڭ كٶڭٸلٸمە جاققان جوق, «قيياسبايلاردىڭ» سٶزٸنە دە, ولاردى قوشەمەتتەگەندەردٸڭ ٶزٸنە دە رازى بولمادىم. مەنٸڭ تٷسٸنگەنٸم, ٶزدەرٸنە «ايتىستىڭ اتالارى مەن پاپالارى» دەپ ات قويىپ العان ازاماتتار قورعانسىز قالعان قازاق مەدەنيەتٸن زورلاپتى. سٶيتٸپ مەدەنيەتتەن داۋن دەرتٸنە شالدىققان دٸمكەس «پەرزەنت» تۋعان. بٸراق, «قارعا بالاسىن اپپاعىم» دەيدٸ ەمەس پە?!
