بٷگٸندە ەلەم قۇبىلمالى ەرٸ تەربەلمەلٸ كٷيدٸ باسىنان كەشٸپ تۇر. قازاق قوعامىنىڭ دا دٷنيە كەڭٸستٸگٸن شارپىعان دەل وسىنداي دٸني-رۋحاني داعدارىستان وقشاۋ قالا المايتىنى تٷسٸنٸكتٸ. قازٸرگٸ كەزدە يسلامدى باعىت-باعدارى – بۇلىڭعىر, ماقسات-مٷددەسٸ – كٶمەسكٸ اعىمدارمەن بايلانىستىرا كٶرسەتۋدٸڭ نەتيجەسٸندە بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى مەن ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەر ارقىلى دا تەرٸس اقپاراتتار كەڭٸنەن تارالۋدا. وسىنىڭ ەسەرٸنەن يسلامعا سىرت ەلەم, ٶزگە دٸن ٶكٸلدەرٸ عانا ەمەس, مۇسىلمانداردىڭ ٶزٸ دە ٷرەيلەنە قارايتىن دەرەجەگە جەتتٸ. بۇل رەتتە, نەگە يسلامعا قاتىستى رۋحاني-تانىمدىق جۇمىستار دۇرىس جولعا قويىلماي كەلەدٸ, اقپاراتتىق قاۋٸپسٸزدٸك تەتٸگٸ نەگە مىقتاپ بەكٸمەي تۇر دەگەن ساۋالداردىڭ تۋىنداۋى – زاڭدىلىق.
بەلگٸلٸ قوعام قايراتكەرٸ, فيلوسوفييا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى امانگەلدٸ ايتالىدان وسىعان قاتىستى پٸكٸرٸن سۇراعانىمىزدا, ول بەرتٸنگە دەيٸن قازاقستاندىقتاردىڭ, قازاقستانداعى مۇسىلمانداردىڭ يسلام تۋرالى اقپاراتتى رەسەي تەلەارنالارىنان, شەتەلدٸك باق-تان الىپ كەلگەنٸن العا تارتتى. ياعني, امانگەلدٸ ەبدٸراحمانۇلىنىڭ پايىمىنشا, بٸزدٸڭ ەلٸمٸزگە «شييزم», «سۋننيزم», «ۋاحابيزم», «حاليفات» دەگەن تەرميندەر سولاردىڭ تٷسٸندٸرۋٸمەن كەلگەن. «كٶپ ۋاقىتقا دەيٸن, تٸپتٸ كٷنٸ بٷگٸنگە دەيٸن اقپارات قۇرالدارىنىڭ ەلسٸزدٸگٸنەن سول شەتەلدٸڭ, رەسەيدٸڭ يسلامعا تاققان ستەرەوتيپتەرٸنەن بٸز ەلٸ ارىلا الماي جٷرمٸز جەنە ول ستەرەوتيپتەردەن ارىلۋ بٸزگە وڭاي بولماي تۇر. بٸزدٸڭ بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا بۇرىن دا, بٷگٸن دە لاڭكەستٸك ەرەكەتتەر يسلامعا تەلٸنٸپ ايتىلادى. سوندىقتان سىرتقى ىقپالدىڭ ەسەرٸنەن دە, ٸشتەگٸ ٶزٸمٸزدٸڭ بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى جۇمىستارىنىڭ ەلسٸزدٸگٸنەن دە تەرروريزمدٸ, ونىڭ بەت-بەينەسٸن بٸز ەلٸ دە تولىقتاي اجىراتا الماي جٷرمٸز»,– دەدٸ ول. سونداي-اق, قوعام قايراتكەرٸ, ٶكٸنٸشكە قاراي, بٸزدٸڭ پسيحولوگييامىزدا مۇسىلمانداردىڭ تەرروريزمگە بەيٸمدٸلٸگٸ تۋرالى تٷسٸنٸك ەلٸ دە ساقتالىپ قالعانىن, مۇنى اقپارات قۇرالدارىندا مۇسىلماندار تۋرالى جاعىمدى جارييالانىمداردىڭ جوقتىعىمەن بايلانىستىرۋعا بولاتىنىن مىسالعا كەلتٸردٸ.
مەسەلەن, قازٸرگٸ تاڭدا ەلٸمٸزدٸڭ 70 پايىزدان استام حالقى مۇسىلمان دەگەن رەسمي دەرەك بار. ال دٸن ٸستەرٸ كوميتەتٸنٸڭ ۇدايى جٷرگٸزٸپ وتىراتىن زەرتتەۋٸ بويىنشا, شامامەن 400 مىڭعا تارتا ادام, ياعني ەل تۇرعىندارىنىڭ شامامەن, 10-15 پايىزى تۇراقتى تٷردە جۇما نامازعا جەنە مەشٸتتەگٸ بەس ۋاقىت نامازعا قاتىسىپ, قۇلشىلىق امالدارىن ورىندايدى ەكەن. «بٸزدٸڭ مەملەكەتٸمٸزدەگٸ حالىقتىڭ 71 پايىزعا جۋىعى – مۇسىلماندار. ولار – تٷرلٸ ماماندىق يەلەرٸ. ياعني, مەملەكەتتٸك قىزمەتكەرلەر, ەسكەريلەر, عالىمدار, قۇرىلىسشىلار, كەسٸپكەرلەر, دەپۋتاتتار, ساياسي قايراتكەرلەر, ستۋدەنتتەر مەن وقۋشىلار. ولاردىڭ بارلىعى 2009 جىلعى حالىق ساناعى بويىنشا ٶزدەرٸن مۇسىلمانبىز دەدٸ. ال ەندٸ قازٸرگٸ بٸزدٸڭ بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنا قاراعاندا, ورامال تارتقاننىڭ بارلىعى, ساقال جٸبەرگەننٸڭ بارلىعى كٷدٸك تۋدىرادى. حالىق اراسىندا وسىنداي تٷسٸنٸك قالىپتاسىپ وتىر. بۇل – مۇسىلماندار تۋرالى سىرتتاي دا, ٸشتەي دە, ياعني, بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ ىقپالىنا بايلانىستى قالىپتاسقان ٷردٸس», – دەيدٸ امانگەلدٸ ايتالى.
سونىمەن قاتار, عالىم مۇسىلماندار تۋرالى جاعىمدى اقپاراتتار, مەسەلەن, ولاردىڭ تاراپىنان اتقارىلاتىن قايىرىمدىلىق ٸستەر بٷگٸندە باق-تا ەلٸ جارييالانبايتىنىنا رەنٸشٸن بٸلدٸردٸ. «تٸپتٸ, اۋىلداعى مۇسىلمان حالىقتىڭ ەرەكشەلٸگٸ, قالاداعى مۇسىلمانداردىڭ تۇرمىس-سالتى مەن تىنىس-تٸرشٸلٸگٸ تۋرالى مەلٸمەت تە بٸزدە جوققا جاقىن. نەگە بٸز مەملەكەتٸمٸزدٸڭ مۇسىلمان ەل ەكەنٸن, وسى مۇسىلمانداردىڭ بەرٸ ٶتە بەيبٸت قالىپتا تۇرمىس كەشٸپ جاتقانىن, ولاردىڭ بويىنداعى مەيٸرٸمدٸلٸگٸن جازبايمىز, نەگە كٶرسەتپەيمٸز?», – دەدٸ ول.
سونداي-اق, امانگەلدٸ ەبدٸراحمانۇلى دٸني قايراتكەرلەردٸڭ دە كٶبٸنە رەسمي جاعدايلارعا بايلانىستى عانا جيىنعا قاتىساتىندىعىنا ٶز ويىن بٸلدٸردٸ. «ولار تەك دٸني مەرەكەلەرگە بايلانىستى عانا جۇرت الدىنا شىعادى. ياعني, تەك دٸندٸ ناسيحاتتاۋشى رەتٸندە عانا كٶرٸنەدٸ دە, ال كەڭٸنەن, ۇزاعىنان اقپارات بەرۋگە كەلگەندە ٶتە ساراڭ. جالپى, يسلام قىزمەتكەرلەرٸ حالىقپەن جۇمىس ٸستەۋگە, ولاردىڭ مەسەلەسٸن شەشۋگە ات سالىسىپ جٷر مە, ەلدە قۇلىقسىز با, پسيحولوگييالىق كٶمەكتٸ قالاي بەرۋدە, حالىقتى تىعىرىقتان, تۇيىقتان شىعارۋعا جول كٶرسەتٸپ وتىر ما? مٸنە, وسى مەسەلەلەر ويلاندىرادى. سەبەبٸ, ەلٸمٸزدەگٸ باسقا دا دٸني ۇيىمدار بۇل باعىتتا جٷيەلٸ جۇمىس ٸستەپ كەلەدٸ جەنە ول جۇمىستاردى ايشىقتاپ كٶرسەتۋگە تىرىسادى. وسى تۇرعىدان العاندا, بٸر جاعىنان, دٸني قايراتكەرلەردٸڭ بەلسەندٸلٸگٸنٸڭ ازدىعى كٶڭٸل كٶنشٸتپەسە, ەكٸنشٸ جاعىنان, ەلٸ دە بولسا بٸزدٸڭ سانامىزعا اتەيزمنٸڭ قالدىقتارى تەرەڭ ۇيالاپ, دٸن دەسە ونىڭ ەكسترەميزم, تەرروريزم دەپ قابىلداناتىنى, سونىڭ ەسەرٸنەن, كٶپتەگەن مەسەلەگە بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىمىزدىڭ بەتٸندە, تەلەديداردا اشىق ورىن بەرٸلمەي جاتاتىنى ەرينە, ٶكٸنٸشتٸ», – دەدٸ قوعام قايراتكەرٸ.
ەرينە, قاۋٸپتٸڭ ٸشتەن عانا ەمەس, سىرتتان دا باسىم بولاتىنى بەلگٸلٸ. بۇل ورايدا, عالىم سىرتقى ىقپالدىڭ دا ەسەرٸن ەستەن شىعارماۋ كەرەكتٸگٸن تاعى بٸر ەسكە سالدى. «مەسەلەن, اقش پەن ەۋروپا ەلٸ دە يسلامدى قورقىنىشتى, ادام شوشىتاتىن دٸن تۇرعىسىندا ەتٸپ كٶرسەتٸپ, ٷرەيلەندٸرٸپ, بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا تٷرلٸشە اقپاراتتار تاراتۋدا. ەلٸمٸزدەگٸ كەيبٸر باسقا دٸن ٶكٸلدەرٸ, مەسەلەن, ەۋروپا مەن اقش ساياساتكەرلەرٸ تەۋەلسٸزدٸك الىپ, تاريحي دٸنٸنە ورالعان قازاقتاردى باسقا دٸنگە قاراي بەت بۇرعىزۋعا ەرەكەت ەتۋدە. دەمەك, مەسەلە – تەرەڭدە. وسى تۇرعىدان كەلگەندە, بٸز مويىندايىق, مويىندامايىق, ەلەمدە دٸنارالىق بەسەكەلەستٸك ٶتە ٷلكەن قارقىندى جٷرٸپ جاتىر. ال بۇل بەسەكەلەستٸكتە بٸز, ٶكٸنٸشكە قاراي, ەزٸرگە ۇتىلىپ كەلەمٸز جەنە بٸزدٸڭ قازاقستان بۇل جاعدايدا ۇتىلۋدا. بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى بۇل باعىتتا بەلسەندٸرەك جۇمىس جاساسا, كەيبٸر تەرٸس اعىمداردىڭ دا ٶزٸنەن ٶزٸ بەتٸ قايتارىلار ەدٸ», – دەدٸ سٶزٸن تٷيٸندەگەن امانگەلدٸ ايتالى.
ەرينە, دٷنيە جٷزٸنٸڭ كٶپ ەلٸندە يسلام ەلەمٸ ٶركەنيەتٸ مەن مەدەنيەتٸ جان-جاقتى كٶرسەتٸلەتٸنٸ, تٷرلٸ سالالار بويىنشا قول جەتكەن جەتٸستٸكتەر كەڭٸنەن ناسيحاتتالاتىنى بەلگٸلٸ. مەسەلەن, كەيبٸر ساراپشىلاردىڭ پايىمىنشا, يسلام دٸنٸ «تەرەڭ داعدارىستى» باستان كەشٸپ جاتقان جوق. بار مەسەلە – يسلام دٸنٸ, مۇسىلمان ەلەمٸ تٶڭٸرەگٸندەگٸ دٷنيەلەردٸڭ دۇرىس كٶرسەتٸلمەۋٸ مەن ناسيحاتتالماۋىندا. سوندىقتان, بۇل ٷردٸس دۇرىس ارناعا بەت بۇرسا, يسلامدى ٶزٸنٸڭ ماقسات-مٷددەسٸنە پايدالانعىسى كەلەتٸن تەرٸس اعىمداردىڭ ەرەكەتتەرٸ دە بٸرتٸندەپ بۇعاۋلانا تٷسەر مە ەدٸ…
لەيلا ەدٸلقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان»
.jpeg)