بيزنەستٸ دۇرىس باسقارماۋ, بۇرىس شەشٸمدەر قابىلداۋ, كادرلىق ساياسات, كەسٸپكەرلەردٸ قورعايتىن قارجىلىق جٷيەنٸڭ جوقتىعى – ەلٸمٸزدەگٸ شاعىن جەنە ورتا بيزنەستٸڭ دامۋىنا كەدەرگٸ كەلتٸرٸپ كەلەدٸ. ال ەكونوميستەر قاۋىمى بولسا شاعىن كەسٸپكەرلٸكتە مىناداي مەسەلەلەر بار دەيدٸ: قارجىلىق كٶرسەتكٸشتەردٸ ناقتى جوسپارلاي الماۋ, مىقتى ماماننىڭ تاپشىلىعى, ٶكٸلەتتٸلٸكتەردٸ ورىندى بٶلە الماۋ دەپ كەتە بەرەدٸ. وسى رەتتە, ساراپشىلار بيزنەس-ەليتاعا جاڭا تەحنولوگييالاردى قولدانعان جٶن دەيدٸ. ٶيتكەنٸ, كومپانييا باسشىسى فيزيكالىق تۇرعىدان بەرٸنە شاماسى جەتپەيدٸ. ال جاڭاشىلدىقتار بولسا قىزمەت كٶرسەتۋدٸڭ جاڭا فورماتىن قالىپتاستىرادى ەرٸ جاڭا تاۋارلار شىعارۋعا ىقپال ەتەدٸ.
زاماناۋي قازاقستاننىڭ قالىپتاسۋىنا شاعىن جەنە ورتا كەسٸپكەرلٸك ەدەۋٸر ەسەر ەتتٸ. ولاي دەيتٸنٸمٸز, دەل وسى سالا ەكونوميكالىق جەنە ەلەۋمەتتٸك تۇراقتىلىقتىڭ نەگٸزٸ. بۇل رەتتە, كٶپتەگەن اناليتيكالىق ورتالىقتار اتالعان سالا ەكونوميكانىڭ 40-50 پايىزىن الۋى قاجەت دەپ سانايدى. مەسەلەن, شاعىن جەنە ورتا كەسٸپكەرلٸكتٸڭ ۇلىبريتانيياداعى كٶرسەتكٸشٸ – 64 پايىز. گەرمانييادا – 58 پايىز. ال گوللاندييادا – شامامەن 51,5 پايىزدى قۇرايدى ەكەن. الايدا وسىنداي ٷلكەن كٶرسەتكٸشتەرگە ەلٸمٸز ەلٸ جەتە قويمادى. دەسە دە, بۇل جولدا بٸرقاتار كەشەندٸ جۇمىستار لەگٸ جاسالىپ جاتىر. قازاقستاننىڭ مەملەكەتتٸك ساياساتىنداعى باسىم باعىتتاردىڭ بٸرٸ – وسى شاعىن جەنە ورتا كەسٸپكەرلٸكتٸ دامىتۋ. ونى ٸلگەرٸلەتۋ – ەكونوميكالىق ەلەۋەت پەن ەلەۋمەتتٸك ەل-اۋقاتتىڭ ارتۋىنا ارقاۋ بولادى. ياعني, ەل تۇرعىندارىنىڭ جاعدايى جاقسارىپ, تۇرمىس ساپاسى ارتادى.
كەسٸپكەرلٸكتٸڭ كەز كەلگەن تٷرٸ يكەمدٸ باسقارۋدى تالاپ ەتەدٸ. سەبەبٸ, دەل وسىنداي جٷيە دامۋعا اپارار داڭعىل جول ٸسپەتتەس. ٷنەمٸ جاڭا شەشٸمدەر ٸزدەپ, ونى قابىلداۋ دا كەسٸپورىننىڭ العا جىلجۋىنا جاعداي جاسايدى. وسىعان بايلانىستى جەنە جوعارىدا اتالعان پروبلەمالارعا تسيفرلىق پلاتفورما قالاي كٶمەكتەسپەك?
2018 جىلدىڭ تامىزىندا شاعىن جەنە ورتا كەسٸپكەرلٸكتٸ قولداۋ ٷشٸن «قازاقتەلەكوم» اق باستاماسىمەن تسيفرلىق پلاتفورما ٸسكە قوسىلدى. ول بٷگٸندە Ismet.kz دەگەن اتاۋمەن بەلگٸلٸ. قىزمەتتەرٸ دە كٶپ قىرلى. الدىمەن وسىعان ۇقساس پلاتفورمالاردىڭ ەلەمدەگٸ جاعدايىنا نازار اۋدارساق.
ەلەمدٸك احۋال
جالپى العاندا, ەلەمدەگٸ تسيفرلىق ەكونوميكانىڭ دامۋىنا يننوۆاتسييالار ىقپال ەتەدٸ. ەسٸرەسە, بيزنەس سالاسىنا يننوۆاتسييالاردىڭ ەنۋٸ – كٶپتەگەن وڭ ٶزگەرٸستەر ەكەلەدٸ ەكەن. سول سەبەپتەن حالىقارالىق قاۋىمداستىقتار تسيفرلىق پلاتفورمالار بويىنشا جۇمىس جاساۋدى ٷدەتە تٷسۋدە.
مۇنداي تسيفرلىق پلاتفورمالار ەلەم ەلدەرٸندە كەڭٸنەن قولدانىستا. نەتيجەسٸندە, ولارداعى بيزنەس پروتسەسس جاقسارعان ەرٸ دامىعان. سەيكەسٸنشە, ەكونوميكالىق ەلەۋەتتەرٸ ارتقان. مەسەلەن, ٷندٸستانداعى «اادحاار» اقپاراتتىق جٷيەسٸ كٷرمەۋٸ قيىن تٷيتكٸلدەردٸڭ تٷيٸنٸن شەشۋگە اتسالىسىپتى. ال M-Pesa دەگەن تسيفرلىق پلاتفورما بولسا كەنييا جەنە كٶپتەگەن ەلدەرگە قارجى جەنە بيزنەس سالاسى بويىنشا پايداسىن تيگٸزۋدە. ياعني, بٷكٸل پروتسەستٸ اۆتوماتتاندىرىپ, قارجى سالاسىنا اۋقىمدى يننوۆاتسييالار لەگٸن ەكەلۋدە. نەتيجەسٸندە, مەملەكەتتٸڭ دامۋىنا جاڭا سەرپٸن بەرٸپ, كومپانييالار جۇمىسىنىڭ تابىسى ارتۋدا.
قازاقستانداعى جاعداي
ەلٸمٸزدەگٸ كەسٸپكەرلٸككە ارنالعان تسيفرلىق پلاتفورمالارعا كەلەر بولساق, Ismet.kz اشىق الاڭى. ول كەسٸپكەرلەردٸڭ جۇمىسىن جەڭٸلدەتۋگە باعىتتالعان. باستى ارتىقشىلىقتارى – ۋاقىتتى ٷنەمدەۋٸ ەرٸ قولمەن جاسالاتىن جۇمىستاردى بولدىرماي, پايدا ەكەلۋٸ. مۇنداعى بارلىق وپەراتسييالار تاپسىرىس بويىنشا كومپيۋتەر نەمەسە سمارتفون ارقىلى جٷرگٸزٸلەدٸ. ەلەكتروندى تسيفرلىق قولتاڭبامەن راستالادى. بۇل دەگەنٸمٸز – بٷكٸل جۇمىستاردىڭ زاڭدى بولۋى.
Ismet.kz-تٸڭ كٶمەگٸمەن شاعىن جەنە ورتا بيزنەس سۋبەكتٸلەرٸ ٶز ٶنٸمدەرٸن ٸلگەرٸلەتە الادى. سونداي-اق, باسقا جەتكٸزۋشٸلەردەن تاۋارلار مەن قىزمەتتەردٸ ساتىپ الا الادى. پورتال ينتەرفەيسٸنە كەلسەك, شوب يەلەرٸنە جەكە كابينەت بەرٸلەدٸ. بۇعان قوسا, تسيفرلىق قىزمەتتەرگە, اقپاراتتىق قىزمەتتەرگە قول جەتكٸزۋگە قوسىمشا كەرٸ بايلانىس فۋنكتسيياسى ۇسىنىلادى.
ونىڭ قىزمەتتەرٸ شاعىن جەنە ورتا كەسٸپكەرلٸكتەگٸ كەدەرگٸلەردٸ جويۋعا باعىتتالعان. مەسەلەن, ۇتىمدى باسقارۋ, جٷيەلٸ قارجىلىق سيستەما, ساناۋلى مينۋتتاردا-اق جاسالاتىن ونلاين قۇجاتتار, ەرٸ ولاردىڭ زاڭدىلىعى, تەگٸن جارنامالىق قىزمەت, جاڭا نارىق كٶزدەرٸ, ساپالى ماماندار, تيٸمدٸ تسيفرلىق كەڭەس, نەسيە بٶلۋ, اۋديت, ۇلتتىق بۋحگالتەرلٸك ەسەپ پەن اپپاراتتىق كاسسالىق ەسەپ جەنە ت.ب. ال اناليتيكالىق قىزمەتٸ بولسا وڭ شەشٸم قابىلداۋعا ىقپال ەتٸپ, مەسەلەلەردٸ بولدىرماي, تٸپتٸ الدىن الادى. تسيفرلىق ديالوگى بولسا بيزنەس پەن مەملەكەتتٸك بايلانىستى جاقسارتىپ, مەملەكەتتٸك قولداۋدى كٷشەيتەدٸ ەرٸ ٶزارا قاتىناستى دامىتادى. دەگەنمەن, 2020 جىلعا قاراي مۇنداي قىزمەتتەر سانى – 250-دٸ قۇرايدى دەپ كٷتٸلۋدە.
Ismet.kz-تٸڭ مٷمكٸندٸكتەرٸ قانداي? جەنە ەلدەگٸ ەكونوميكاعا قالاي ٷلەس قوسادى?
بٸرٸنشٸدەن, كەسٸپورىندى فۋنكتسييالاۋ جەڭٸلدەيدٸ. ەكٸنشٸدەن, ەلدەگٸ ەلەكتروندىق قىزمەت پەن ەلەكتروندى ساۋدانىڭ دامۋىنا ىقپال ەتەدٸ. ٷشٸنشٸدەن, شاعىن جەنە ورتا كەسٸپكەرلەردٸڭ سانى ارتىپ, ولاردىڭ ٸسٸ ٶركەندەيدٸ. بۇنىڭ نەتيجەسٸ – ەكونوميكالىق جەنە ەلەۋمەتتٸك ٶسٸم ارقىلى كٶرٸنٸس تابادى. تٶرتٸنشٸدەن, ول كەسٸپكەر ٷشٸن تاپتىرماس بيزنەس-كەڭەسشٸ. ولاي دەيتٸن سەبەبٸمٸز, بيزنەس بويىنشا تۋىندايتىن كەز كەلگەن مەسەلەگە تٶتەپ بەرە الادى. ياعني, قازٸرگٸ شىندىقتارعا جاۋاپ بەرۋگە قاۋقارى بار. بەسٸنشٸدەن, اتالعان اشىق الاڭ ارقىلى بيزنەستٸ تيٸمدٸ باسقارۋعا بولادى. اتاپ ايتقاندا, تاسىمالداۋ سالاسىنداعى ەلەكتروندىق باقىلاۋدىڭ ارقاسىندا كٶپ كەدەرگٸلەردٸڭ الدىن الۋعا بولادى.
