12 قاراشا – دٷنيەجٷزٸلٸك پنەۆمونيياعا قارسى كٷرەس كٷنٸ ٶتتٸ. بۇل قازاقستان ٷشٸن دە ماڭىزدى مەسەلەنٸڭ بٸرٸ. دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلٸگٸنٸڭ مەلٸمەتٸنشە, ەلٸمٸزدە جۇرتشىلىق اراسىندا كٶپ كەزدەسەتٸن اۋرۋلار كٶشٸن تىنىس جولدارى اۋرۋلارى باستاپ تۇر. ال, پنەۆمونييا – بالالار اراسىنداعى ٶلٸم-جٸتٸمنٸڭ باستى سەبەپكەرٸ. پنەۆمونييادان ساقتانۋ جولدارى مەن وعان تٷرتكٸ بولاتىن جاعدايلار تۋرالى بٸز جوعارى ساناتتى دەرٸگەر-پۋلمانولوگ, مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى ساتتار ەراليەۆپەن ەڭگٸمەلەستٸك.
- ساتتار اعا, قازاقستاندا تىنىس جولدارىنىڭ قانداي اۋرۋلارى جيٸ كەزدەسەدٸ?
- قازاقستاندا كەڭ تارالعان ەرٸ جيٸ كەزدەسەتٸن ٶتكٸر اۋرۋلار قاتارىندا ٶتكٸر رەسپيراتورلىق ۆيرۋستى ينفەكتسييا مەن پنەۆمونييا جيٸ كەزدەسەدٸ. ٶكپەنٸڭ سوزىلمالى وبسترۋكتيۆتٸ اۋرۋى (حوبل) مەن دەمٸكپە دە وسى قاتاردا.
- پنەۆمونييانىڭ بٸزدٸڭ ەلدە دە, دٷنيە جٷزٸندە دە ٷلكەن پروبلەماعا اينالىپ وتىرعانى راس. بۇل اۋرۋدى تولىق جەڭە الماۋىمىزعا نە سەبەپ?
- كلينيكالىق زەرتتەۋلەرگە سٷيەنسەك, دياگنوزدى دەر كەزٸندە قويۋ كٶرسەتكٸشٸ تىم تٶمەن. سەبەبٸ, اۋرۋدى ەمدەۋ – دياگنوز قويۋدان باستالادى. باستى سەبەبٸن تاپپاي, ونىڭ سالدارىمەن كٷرەسۋ كەز-كەلگەن ناۋقاستى ٶلٸمگە دۋشار ەتۋٸ مٷمكٸن. ەكٸنشٸ پروبلەما – ينفەكتسييا تاراتاتىن اگەنتتەردٸڭ جىل ساناپ كٶبەيٸپ كەلە جاتقانىندا. مەسەلەن, بۇرىن قۇس تۇماۋى تەك قۇستاردىڭ عانا اۋرۋى بولاتىن. قازٸر ول ادامدارعا دا قاۋٸپ تٶندٸرٸپ وتىر. ياعني, اۋرۋدىڭ سەبەبٸ مەن ونى تاراتۋشىلار كٶبەيٸپ بارادى. جەر بەتٸنٸڭ بەلگٸلٸ بٸر بٶلٸگٸنە عانا تەن اۋرۋ قوزدىرعىشتارى ساياحاتشىلار ارقىلى ٶزگە ەلدەرگە تارالىپ جاتىر. وعان انتيبيوكتيكتەرگە تٶزٸمدٸلٸك (رەزيستەنتتٸلٸك) پروبلەماسىن قوسىڭىز. جالپى, بۇل ەلەمدٸك قانا ەمەس, پوستكەڭەستٸڭ كەڭٸستٸك ەلدەرٸ ٷشٸن دە اسا ماڭىزدى پروبلەمانىڭ بٸرٸ. شەتەلدٸك دەرٸگەرلەردٸ كەيدە: پاتسيەنتكە اقىرىنا دەيٸن انتيبيوتيك بەرمەيدٸ دەپ سىناپ جاتامىز. ال, بٸزدە كەرٸسٸنشە, وڭدى-سولدى تاعايىندالا بەرەدٸ. ناۋقاستاردىڭ ٶزدەرٸ دە دەرٸگەردٸڭ كەڭەسٸنسٸز-اق, دەرٸحاناداعى فارماتسەۆتٸڭ ايتۋىمەن ساتىپ الا سالادى. دەرٸگە تٶزٸمدٸلٸك دەگەن مٸنە, وسىدان كەلٸپ شىعادى. ەندٸگٸ فاكتور – اۋانىڭ لاستانۋى. ەلبەتتە, پنەۆمونييا مەن اۋانىڭ لاستانۋىن بٸر-بٸرٸمەن تٸكەلەي بايلانىستىرۋعا بولمايدى. دەگەنمەن لاس اۋامەن تىنىستاعان ادام اۋرۋعا بەيٸم كەلەدٸ. پنەۆمونييا – ٷلكەن پروبلەما. ەلەم بويىنشا بۇل اۋرۋدان كٶز جۇماتىندار سانى سپيد, ماليارييا, قىزىلشادان بولاتىن ٶلٸم-جٸتٸمنەن بٸرنەشە ەسە كٶپ. بٸراق بٸز بۇل اۋرۋدىڭ قاۋٸپتٸلٸگٸن تٷسٸنە بەرمەيمٸز.
- پنەۆمونييا قوزدىرعىشتارى ۋاقىت ٶتكەن سايىن كٶبەيٸپ بارادى دەدٸڭٸز. ال, ەمدەۋ مەن دياگنوستيكا تەسٸلدەرٸ قانشالىقتى دامىپ جاتىر?
- دياگنوستيكالىق مٷمكٸندٸكتەر ارتىپ, ەمدەۋ تەسٸلدەرٸنٸڭ جاقسارىپ جاتقانى راس. بٸراق ونىڭ دا تٷيتكٸلدٸ تۇستارى از ەمەس. مەسەلەن, پنەۆمونييانى انىقتاۋ ٷشٸن رەنتگەن جاسالادى. بٸراق كەيدە ەرتٷرلٸ سەبەپتەرمەن ونى رەنتگەن ارقىلى دا انىقتاۋ مٷمكٸن بولماي قالاتىن كەزدەر بولادى. وندايدا كومپيۋتەرلٸك توموگرافييا (كت) جاسالادى. بٸراق ونى جيٸ قولدانۋعا بولمايدى. مەن لەكتسييا وقىعاندا دەرٸگەرلەرگە ەلدٸڭ بەرٸن, ەسٸرەسە, جاس كەلٸنشەكتەردٸ كومپيۋتەرلٸك توموگرافيياعا جٸبەرە بەرمەڭدەر دەپ ايتامىن. ٶيتكەنٸ, جىنىس بەزدەرٸ, سٷت بەزدەرٸ راديوتولقىندارعا سەزٸمتال كەلەدٸ. ەشكٸمدٸ قورقىتقىم كەلمەيدٸ, دەگەنمەن ەر نەرسەنٸڭ ورنىمەن بولعانى دۇرىس.
ەمدەۋ تەسٸلدەرٸنە كەلسەك, بۇل جەردە انتيبيوتيكتەردٸ سٶز ەتپەي بولمايدى. سوڭعى جىلدارى بٸردە-بٸر جاڭا انتيبيوتيك جاساپ شىعارىلعان جوق. جاڭا دەپ جٷرگەنٸمٸزدٸڭ ٶزٸ – جاڭا ەمەس, بٸر كەزدە ۋىتتىلىق دەڭگەيٸ جوعارى بولعاندىقتان قولدانىسقا ەنبەي قالعان, بٸراق كەيٸن جەتٸلدٸرٸلگەن ەسكٸ انتيبيوتيكتەر. بٸراق ولار ورگانيزم ٷشٸن بەرٸبٸر اۋىر. دەرٸلەردٸڭ جاڭارتىلعان, جەتٸلدٸرٸلگەن تٷرلەرٸ شىعىپ جاتىر. الايدا, عالىمدار جاڭا انتيبيوتيك شىعارادى دەگەن ٷمٸتٸمٸزدٸ ٷزبەيمٸز. ٶكٸنٸشكە وراي, جاڭا انتيبيوتيكتٸڭ باعاسى دا قىمبات بولادى. 2000 جىلداردىڭ باسىندا امەريكانىڭ جۇقپالى اۋرۋلار قوعامى اقش كونگرەسٸ الدىندا «Bad bugs, no drugs» دەپ اتالاتىن بايانداما جاسادى. «ۆيرۋستار ناشار, ەمدەيتٸن دەرٸ جوق» دەگەن ماعىنا بەرەتٸن وسى باياندامادان كەيٸن كونگرەسس اقشا بٶلدٸ. سونىڭ ارقاسىندا قازٸر جاڭا انتيبيوتيكتەر جاسالىپ جاتىر.
مەديتسينادا قولدانىستاعى پرەپاراتتاردىڭ دوزاسى نەمەسە قابىلداۋ ۇزاقتىعىن ٶزگەرتۋ تەجٸريبەسٸ بار. مىسالى, بەرٸمٸز ازيتروميتسين دەگەن انتيبيوتيكتٸ جاقسى بٸلەمٸز. بۇرىن دەرٸگەرلەر ونى 3 كٷن ٸش دەيتٸن. ال, قازٸرگٸ ەلەمدٸك گايدلايندار: تٶزٸمدٸلٸك پايدا بولماس ٷشٸن 3 كٷن ەمەس, 6 كٷن ٸشۋ كەرەكتٸگٸن ايتادى. تاعى بٸر مىسال: فتورحينولوندار كلاسى دەگەن بار – سوڭعى كەزدە ولاردىڭ دا دوزاسىن ٶسٸرۋگە كەڭەس بەرٸلدٸ. بۇرىن بٸز بۇل پرەپاراتتى 0,5 دوزامەن تاعايىندايتىن بولساق, قازٸر ول 0,75 دەگەن دوزامەن شىعارىلادى. بۇل دا سول تٶزٸمدٸلٸك پايدا بولماس ٷشٸن جاسالعان شارا.
نەگٸزٸندە, بٸزدٸڭ باستى پروبلەمامىز – انتيبيوتيكتەر ەمەس, ولاردى ورىندى-ورىنسىز پايدالانۋ. پنەۆمونييانى ەمدەۋگە قولبايلاۋ بولىپ, اياعىمىزدان شالىپ جاتقان – وسى.
- بٸز انتيبيوتيكتەردٸ ويلانباي, وڭدى-سولدى پايدالانامىز, «ٶز-ٶزٸمٸزدٸ ەمدەيمٸز». ەبدەن اسقىنىپ كەتپەيٸنشە دەرٸگەرگە قارالمايمىز. جالپى, دەرٸگەرگە قارالۋ كەرەكتٸگٸن بٸلدٸرەتٸن سيمپتومدار قانداي?
- قاندي دا بٸر سپەتسيفيكالىق بەلگٸ جوق. دەنە قىزۋى 40 گرادۋستان اسىپ كەتسە دەرٸگەر شاقىرۋ كەرەكتٸگٸن بەرٸمٸز بٸلەمٸز. ال, تٶزۋگە بولاتىن ٶتكٸر رەسپيراتورلىق اۋرۋلار كەزٸندە, قىزۋ بولسا دا, بولماسا دا ٷيدە جاتۋ كەرەك. جٶتەل باسىلماسا – دەرٸگەرگە بارىڭىز.
كٶبٸمٸز جٶتەلٸپ, تۇماۋراتىپ اۋىرعاندا جاتپايمىز, جٷرە بەرەمٸز. سەبەبٸ جۇمىستان قالۋعا بولمايدى. بۇل دۇرىس ەمەس. سەبەبٸ, ورۆي برونحيتكە, تٸپتٸ, كەي جاعدايلاردا پنەۆمونيياعا ۇلاسىپ كەتۋٸ مٷمكٸن. ٶتكٸر رەسپيراتورلىق اۋرۋلار كەزٸندە جىلى سۇيىقتىق, قىزۋ تٷسٸرەتٸن دەرٸلەر ٸشۋ كەرەك, كٶپشٸلٸك ورتاعا بارماعان دۇرىس. قابىنۋ پروتسەسٸنٸڭ برونحقا, تىنىس الۋ ورگاندارىنا تٷسٸپ جاتقانىن بايقاساڭىز دەرٸگەرگە بارۋعا اسىعىڭىز.
كەيدە پنەۆمونيياعا شالدىققان پاتسيەنتتەر «يممۋنيتەتٸم تٶمەندەپ كەتكەن عوي» دەپ جاتادى. پنەۆمونيياعا شالدىققان ادامنىڭ بەرٸنٸڭ يممۋنيتەتٸ ناشار دەۋگە بولمايدى. يممۋنيتەتٸ وسال ادام دا, كٷشتٸ ادام دا بۇل اۋرۋمەن اۋىرا بەرەدٸ. پنەۆمونييانىڭ قوزدىرعىشى كٷشتٸ, سوندىقتان ول يممۋنيتەتكە «پىسقىرمايدى». «انتيبيوتيك تاعايىندامادى» دەپ ۋچاسكەلٸك دەرٸگەرگە رەنجيتٸن ناۋقاستار دا بار. ولار دياگنوزعا كٶز جەتكٸزبەيٸنشە بٸردەن انتيبيوتيك جازىپ بەرە المايدى. بٸر جامانى – باكتەريياعا قارسى تەراپييانى دەر كەزٸندە باستاماسا پنەۆمونييا اسقىنىپ كەتەدٸ. سوندىقتان دەرٸگەرگە ۋاقتىلى بارىپ, دۇرىس دياگنوز قويۋدىڭ ماڭىزى زور.
- پنەۆمونييانىڭ الدىن الۋ جولدارى قانداي?
- ەڭ الدىمەن, اياقتى جىلى ۇستاۋ قاجەت. ەلبەتتە, توڭعاننان پنەۆمونييا پايدا بولا قويمايدى, بٸراق سۋىق ادامنىڭ يممۋنيتەتٸن ەلسٸرەتەدٸ. ايازدى كٷنٸ بٸر ساعات ايالدامادا تۇرىپ قالعان ادامنىڭ اعزاسىنا تٷسكەن ميكروب اۋرۋعا شالدىقتىرۋى مٷمكٸن. ال, جىلى جەردە وتىرعان ادامنىڭ اعزاسىنا تٷسكەن سول ميكروب ەشبٸر اۋرۋ تۋدىرا المايدى. ەكٸنشٸدەن, رەسپيراتورلىق اۋرۋلاردان ساقتانىپ, مساكا تاعىپ جٷرۋ كەرەك. بٸراق ماسكانى جيٸ اۋىستىرۋ قاجەت. ادامدار تۇماۋ تٷشكٸرگەندە جۇعادى دەپ ەسەپتەيدٸ. شىن مەنٸندە, ۆيرۋس قول الىسىپ امانداسقاندا جۇعادى. تۇماۋراتقان ادام مۇرنىن جيٸ-جيٸ تارتادى, قولىمەن ۇستايدى, سودان كەيٸن بٸرەۋ-مٸرەۋگە قول بەرٸپ امانداسادى, اۆتوبۋستاعى تۇتقانى ۇستايدى دەگەندەي... ٷشٸندٸشەن, ۆاكتسيناتسييا. ۆيرۋستىق ينفەكتسييالاردىڭ كٶبٸنٸڭ اسقىنۋ قاۋپٸ جوعارى بولادى. بٸز ٶكپەنٸڭ سوزىلمالى وبسترۋكتيۆتٸ اۋرۋىمەن (حوبل) اۋىراتىن ادامدارعا مٸندەتتٸ تٷردە ەكپە ەگەمٸز. قانت ديابەتٸ دە ۆيرۋس جۇقتىرۋ قاۋپٸ جوعارى توپقا جاتادى. ٷلكەن كٸسٸلەر دە ەرەكشە كٷتٸمدٸ قاجەت ەتەدٸ.
اۋرۋدىڭ الدىن الۋ ٷشٸن سارىمساق جە, ليمونمەن شاي ٸش دەپ جاتامىز. بٸراق بۇل دەلەلدەنبەگەن دٷنيەلەر. ال, سالاۋاتتى ٶمٸر سالتىن ۇستانۋ, سپورتپەن شۇعىلدانۋ ارقىلى كٶپتەگەن اۋرۋلاردان ساقتانۋعا بولاتىنى داۋسىز.
- راحمەت!
ۇلت پورتالى
