مەملەكەت باسشىسى ۇلتتىق قوعامدىق سەنٸم كەڭەسٸنٸڭ ەكٸنشٸ وتىرىسىنا قاتىستى, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات" اقورداعا سٸلتەمە جاساپ.
قاسىم-جومارت توقاەۆ ٶز سٶزٸندە ۇلتتىق قوعامدىق سەنٸم كەڭەسٸنٸڭ مٷشەلەرٸ مەملەكەتتٸك ورگان ٶكٸلدەرٸمەن بٸرلەسٸپ اۋقىمدى جۇمىس اتقارعانىن, قىزۋ تالقىلانىپ, پٸكٸرتالاس تۋعىزعان كٶپتەگەن ۇسىنىستار مەن باستامالاردىڭ ەسكەرٸلگەنٸن اتاپ ٶتتٸ. مەملەكەت باسشىسى كەڭەستٸڭ باستى ماقساتى ەلٸمٸزدەگٸ ەكونوميكالىق جەنە ساياسي مەسەلەلەر بويىنشا جٷيەلٸ, ۇزاقمەرزٸمدٸ, تيٸمدٸ شارالار ەزٸرلەۋ ەكەنٸن ايتتى.
– بۇل دەموكراتييانى نىعايتۋعا جەنە قوعامنىڭ بيلٸككە دەگەن سەنٸمٸن ارتتىرۋعا ٷلكەن سەرپٸن بەرەتٸن جۇمىس دەپ سانايمىن. بٸزدٸڭ تەجٸريبەمٸز حالىقارالىق ۇيىمدار تاراپىنان جوعارى باعالانىپ وتىر. كٶپشٸلٸك ونى جاۋاپتى ەرٸ سىندارلى ديالوگتىڭ ٷلگٸسٸ رەتٸندە قابىلدادى. ەڭ باستىسى, ۇلتتىق كەڭەس قوعامنىڭ سەنٸمٸن اقتاي الاتىنىن دەلەلدەدٸ. مۇنىڭ تاعى بٸر ماڭىزدى قىرى بار. بٸز سىندارلى ديالوگ ارقىلى جاڭا ساياسي مەدەنيەتتٸڭ نەگٸزٸن قالىپتاستىرىپ جاتىرمىز, – دەدٸ پرەزيدەنت.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, بٷگٸندە بالاما كٶزقاراستان قورىقپاۋ پروتسەسٸ جٷرۋدە. ۇلتتىق قوعامدىق سەنٸم كەڭەسٸندە پرەزيدەنتتٸڭ «ەرتٷرلٸ كٶزقاراس – بٸر ۇلت» فورمۋلاسى تٸكەلەي ٸسكە اسىپ جاتىر.
قاسىم-جومارت توقاەۆ بٸرٸكتٸرٸلگەن شەشٸمدەردٸڭ نەگٸزٸندە رەفورمانىڭ العاشقى بٶلٸگٸ دايىندالعانىن جەتكٸزدٸ. سونداي ماڭىزدى رەفورمالاردىڭ بٸرٸ – جەر مەسەلەسٸ جەنە اۋىل شارۋاشىلىق جەرلەرٸن تيٸمدٸ پايدالانۋ.
– اۋىل شارۋاشىلىق مينيسترلٸگٸ تسيفرلىق دامۋ مينيسترلٸگٸمەن بٸرلەسٸپ 2020 جىلدىڭ 1 مامىرىنا دەيٸن بارلىق دايىندىق جۇمىستارىن اياقتاۋى جەنە بٸرقاتار ايماقتارداعى جەردٸ كوسمومونيتورينگتەۋ جٶنٸندەگٸ پيلوتتىق جوبانى جٷزەگە اسىرۋى كەرەك. سونىمەن قاتار جەردٸ تيٸمدٸ پايدالانۋدى باقىلاۋدى كٷشەيتۋدٸڭ باسقا دا شارالارىن قولعا الۋىمىز قاجەت. يگەرٸلمەي جاتقان جەر ۋچاسكەلەرٸنە سالىناتىن بازالىق سالىقتى 10-نان 20 ەسەگە دەيٸن ارتتىرۋدى ۇسىنامىن. بۇدان بٶلەك يگەرٸلمەي جاتقان جەرلەردٸ مەجبٷرلەپ قايتارىپ الۋدىڭ ۋاقىتىن ەكٸ جىلدان بٸر جىلعا دەيٸن قىسقارتۋ قاجەت, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
مەملەكەتتٸك قۇرىلىمنىڭ ەسەپ بەرۋٸ مەن اشىقتىعى, بيۋدجەت قارجىسىنىڭ تيٸمدٸ ەرٸ ۇتىمدى جۇمسالۋى – ماڭىزدى مەسەلەنٸڭ بٸرٸ. قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ شەشٸمٸ بويىنشا, الداعى ۋاقىتتا ەسەپ كوميتەتٸ مەملەكەتتٸك ورگاندار مەن ۇيىمداردا جٷرگٸزگەن اۋديتورلىق جۇمىستارىنىڭ قورىتىندىلارىن جارييالايدى, كۆازيمەملەكەتتٸك سەكتورداعى ەلەۋمەتتٸك ماڭىزى بار مەكەمەلەردٸڭ ديرەكتورلار كەڭەسٸنٸڭ قۇرامىنا ازاماتتىق قوعام ٶكٸلدەرٸ كٸرەدٸ, مەملەكەتتٸك كەسٸپورىنداردىڭ بەسەكەلەستٸك نارىققا ەكونوميكالىق تۇرعىدان تارتىلۋىن ازايتۋ جۇمىستارى باستالادى.
سونداي-اق شەت ەلدەن جۇمىس كٷشٸن تارتۋعا قاتىستى زاڭ نورمالارى دا ٶزگەرەدٸ.
– 2020 جىلى شەت ەلدەن كەلەتٸن جۇمىس كٷشٸنە بەرٸلەتٸن كۆوتا ايتارلىقتاي قىسقارادى. ەندٸ ول شامامەن 40 پايىزعا تٶمەندەيدٸ, ياعني 2019 جىلى شەت ەلدەردەن 49 مىڭ جۇمىسشى كەلگەن بولسا, 2020 جىلى ول 29 مىڭعا دەيٸن ازايادى. ەكٸنشٸدەن, 250-دەن استام ادام جۇمىس ٸستەيتٸن, ونىڭ ٸشٸندە 30 ادامنان اسا شەت ەل جۇمىسشىلارىن تارتاتىن كەسٸپورىنداردا تۇراقتى تەكسەرۋ جٷرگٸزٸلەدٸ. ەندٸ ەڭبەك جەنە حالىقتى ەلەۋمەتتٸك قورعاۋ مينيسترلٸگٸ جالاقىنىڭ تەڭدەي بەرٸلمەۋٸ, ەلەۋمەتتٸك-تۇرمىستىق كيكٸلجٸڭدەر سەكٸلدٸ تاعى دا باسقا زاڭ بۇزۋشىلىقتارعا دەر كەزٸندە ٷن قاتا الادى, مۇنداي پروبلەمالاردىڭ كٶبەيۋٸنە جول بەرمەيدٸ, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
مەملەكەت باسشىسى ٶز سٶزٸندە بيۋدجەت قارجىسىنىڭ بٶلٸنۋٸ, سىرتقى قارىز تۋرالى مەلٸمەتتەردٸڭ اشىقتىعى جٶنٸندەگٸ اقپاراتتىڭ جارييالى بولۋى ماڭىزدى ەكەنٸنە توقتالدى. وسىعان بايلانىستى 2020 جىلدىڭ 1 سەۋٸرٸنە دەيٸن ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلٸگٸنە, قارجى مينيسترلٸگٸنە جەنە ۇلتتىق بانككە سىرتقى قارىزدىڭ بٸرىڭعاي رەەسترٸن ەزٸرلەۋدٸ تاپسىردى.
كٶلەڭكەلٸ ەكونوميكاعا جەنە قارجىنىڭ زاڭسىز اينالىمىنا قارسى كٷرەسۋ ٷشٸن ٷكٸمەت ۇلتتىق كەسٸپكەرلەر پالاتاسىمەن بٸرلەسٸپ, بيزنەس سۋبەكتٸلەرٸ بويىنشا اشىق ەرٸ بٸرٸكتٸرٸلگەن مەلٸمەتتەر بازاسىن قالىپتاستىرادى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ ەلەۋمەتتٸك رەفورمالار تۋرالى ايتا كەلٸپ, كٶپبالالى وتباسىلارعا بەرٸلەتٸن اتاۋلى ەلەۋمەتتٸك كٶمەك مەسەلەسٸ ەلٸ دە ٶزەكتٸ بولىپ وتىر دەپ سانايدى. ٷكٸمەتتٸڭ الدىنا اشىق ەرٸ ەدٸل اتاۋلى كٶمەكپەن قامتاماسىز ەتۋ مٸندەتٸ قويىلدى. پرەزيدەنت مەملەكەتتٸڭ تەك مۇقتاج جاندارعا عانا جەردەم بەرۋٸ تيٸس ەكەنٸن ايتتى.
– كٶپبالالى وتباسىلارعا جاڭا مەملەكەتتٸك جەردەماقىنى ديففەرەنتسيالدى, ياعني ايلىق ەسەپتٸك كٶرسەتكٸشتٸڭ 42,5 مىڭ تەڭگەدەن 74 مىڭ تەڭگەگە دەيٸنگٸ ەسەلەنگەن ٶلشەمٸمەن بەرۋ ۇسىنىلادى. سونىمەن قاتار جاعدايى تٶمەن وتباسىلاردىڭ بالالارىنا كەپٸلدەندٸرٸلگەن ەلەۋمەتتٸك پاكەت جاساقتالادى. مەكتەپ جاسىنا دەيٸنگٸ بالالار ازىق-تٷلٸكپەن جەنە ەڭ قاجەتتٸ دەگەن قۇرال-جابدىقتارمەن قامتىلادى. وقۋشىلار مەكتەپتە ىستىق تاماقتى تەگٸن ٸشەدٸ, مەكتەپكە بارىپ-قايتۋ جولاقىسى, سونداي-اق, مەكتەپ فورماسى مەن وقۋ قۇرالدارى تەگٸن بولادى, – دەپ مەلٸمدەدٸ پرەزيدەنت.
مٷمكٸندٸگٸ شەكتەۋلٸ ادامدار دا نازاردان تىس قالمايدى. جۇمىس بەرۋشٸلەر ولاردى جۇمىسقا قابىلداۋ ٷشٸن ارنايى كۆوتا بٶلۋٸ تيٸس. سونىمەن قاتار قاسىم-جومارت توقاەۆ جۇمىس بەرۋشٸلەردٸڭ مٸندەتتٸ 5 پايىزدىق زەينەتاقى جارناسىن تٶلەۋدٸ ەنگٸزۋ مەرزٸمٸن كەيٸنگە شەگەردٸ.
– جۇمىس بەرۋشٸلەردٸڭ مٸندەتتٸ 5 پايىزدىق زەينەتاقى جارناسىن تٶلەۋگە قاتىستى داۋ-داماي باسىلار ەمەس. مۇنى 2020 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاۋ كٶزدەلگەن بولاتىن, الايدا, ەلٸ كٷنگە دەيٸن بارشاعا ورتاق ۇستانىم جوق. سوندىقتان جۇمىس بەرۋشٸلەردٸڭ مٸندەتتٸ زەينەتاقى جارناسىن ەنگٸزۋ مەرزٸمٸ 2023 جىلعا دەيٸن شەگەرٸلدٸ, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
قازٸرگٸ ساياسي جٷيەنٸ رەفورمالاۋ سالاسىندا دا ماڭىزدى قادام جاسالادى. پرەزيدەنتتٸڭ پٸكٸرٸنشە, زاڭدى جەنە قوعامدىق تەرتٸپتٸ بۇزبايتىن ەرٸ رۇقسات ەتٸلەتٸن ميتينگٸلەردٸ ۇيىمداستىرۋدا ەسكەرتۋ قاعيداتىن ەنگٸزۋدٸ قولعا الۋ كەرەك.
– بۇل – مەنٸڭ تٷبەگەيلٸ ۇستانىمىم. مۇنى زاڭنامالىق تۇرعىدان بەكٸتەتٸنٸمٸزدٸ بٸلەسٸزدەر. قوعامدىق ساناعا ميتينگ ٶتكٸزۋ مەدەنيەتٸن سٸڭٸرەتٸن ۋاقىت كەلدٸ. قوعامعا دا, مەملەكەتكە دە ٶز ۇستانىمدارىن اشىق ايتۋعا بەيٸمدەلەتٸن كەز جەتتٸ. بٸراق ميتينگٸ ٶتكٸزۋ تەك ٶز قۇقى ەمەس, جاۋاپكەرشٸلٸك ەكەنٸن دە تٷسٸنگەن جٶن. بٷگٸنگٸ ۇلتتىق كەڭەستٸڭ وتىرىسىندا پرەزيدەنتتٸڭ جولداۋىن جٷزەگە اسىرۋ جٶنٸندەگٸ جوسپاردى ورىنداۋ اياسىندا بەيبٸت جيىندار تۋرالى جوبا ەزٸرلەنگەنٸن ايتقىم كەلەدٸ. بۇل جەردە قازٸرگٸ زاڭعا جەي ٶزگەرٸس ەنگٸزۋ ەمەس, بەيبٸت جيىننىڭ بارلىق تٷرٸن ٶتكٸزۋ, ۇيىمداستىرۋ مەسەلەلەرٸن رەتتەيتٸن كونتسەپتۋالدى جاڭا زاڭ تۋرالى سٶز بولىپ وتىر. ٷكٸمەت زاڭ جوباسىن پارلامەنتتٸڭ قاراۋىنا ەنگٸزۋ كەرەك, – دەپ تاپسىردى پرەزيدەنت.
قاسىم-جومارت توقاەۆ تٸركەۋ ٷشٸن پارتييا مٷشەلەرٸ سانىنىڭ تٶمەنگٸ شەگٸن ەكٸ ەسەگە, ياعني 40 مىڭنان 20 مىڭ ادامعا دەيٸن ازايتۋعا بولادى دەپ سانايدى. سونداي-اق پرەزيدەنت پارتييا قاتارىنا سايلاناتىن ازاماتتار تٸزٸمٸندە ەيەلدەر مەن جاستار ٷشٸن مٸندەتتٸ 30 پايىزدىق كۆوتانى ەنگٸزۋدٸ ۇسىندى. بۇدان بٶلەك زاڭ شىعارۋ ورگانىنداعى ساياسي ازشىلىقتىڭ قۇقىعىن بەكٸتەتٸن زاڭنامالىق نورما ەنگٸزٸلەتٸن بولادى. بۇل ەرتٷرلٸ پارتييا ٶكٸلدەرٸنٸڭ پارلامەنتتەگٸ كەيبٸر كوميتەتتەردٸ باسقارۋىنا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
مەملەكەت باسشىسى قۇقىق قورعاۋشىلار بەلسەندٸ كٶتەرگەن مەسەلەلەردٸ شەشۋ ٸسٸنە دە توقتالدى. سىرتقى ٸستەر مينيسترلٸگٸنە ازاماتتىق جەنە ساياسي قۇقىق تۋرالى حالىقارالىق پاكتٸگە جەنە ونىڭ ەكٸنشٸ فاكۋلتاتيۆتٸ حاتتاماسىنا قوسىلۋ رەسٸمدەرٸن باستاۋدى تاپسىردى. سونداي-اق قىلمىستىق كودەكستٸڭ 174 بابىن ٸزگٸلەندٸرۋ ۇسىنىلدى. قوعامدا كٶپتەن بەرٸ تالقىلانىپ, قىزۋ پٸكٸرتالاسقا تٷسٸپ كەلە جاتقان تاعى بٸر ماڭىزدى مەسەلە – قىلمىستىق كودەكستٸڭ جالا جابۋ تۋرالى 130-بابى.
– اتالعان نورماعا قاتىستى پٸكٸرتالاستى زەردەلەي وتىرىپ, بٸرىڭعاي شەشٸم قابىلداۋدىڭ سونشالىقتى كٷردەلٸ ەكەنٸن بايقاۋعا بولادى. ٶيتكەنٸ قۇقىقتىق, گۋمانيتارلىق, ەتيكالىق جەنە حالىقارالىق ستاندارتتار سيياقتى بارلىق باعىتتاردى ەسكەرۋ قاجەت. اتالعان مەسەلەنٸڭ قاعيداتتارى مەن ەرەكشەلٸكتەرٸن تالداۋ نەتيجەسٸندە قىلمىستىق كودەكستٸڭ 130-بابىن قىلمىستىق دەپ تانىماۋ جەنە ونى ەكٸمشٸلٸك كودەكسكە اۋىستىرۋ جٶنٸندە شەشٸم قابىلدادىم. وسى رەتتە باسقا ازاماتتاردىڭ قۇقىعىنا كەپٸلدٸك بەرۋ, ولاردى جالا جابۋدان جەنە ورىنسىز ايىپتاۋدان قورعاۋ ٷشٸن جاۋاپكەرشٸلٸكتٸڭ جوعارى شەگٸن ساقتاۋ قاجەت, – دەدٸ قازاقستان پرەزيدەنتٸ.
قاسىم-جومارت توقاەۆ سٶزٸنٸڭ سوڭىندا دەموكراتييا دەگەنٸمٸز بيلٸك ٷشٸن دە, ازاماتتار ٷشٸن دە بٶلٸنۋ مەن ىدىراۋعا ەمەس, دامۋ مەن جاسامپازدىققا قىزمەت ەتۋگە تيٸس زور جاۋاپكەرشٸلٸك ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ. مەملەكەت باسشىسىنىڭ پٸكٸرٸنشە, قازاقستان ازاماتتارى تاريحي ميسسيياسىن ورىنداۋى, ياعني بيلٸك پەن حالىقتىڭ ٷيلەسٸمدٸ ديالوگى ارقىلى كەز كەلگەن قيىندىقتى قالاي جەنە قايتٸپ ەڭسەرۋگە بولاتىنىن كٶرسەتۋٸ تيٸس
جيىندى پرەزيدەنت ەكٸمشٸلٸگٸنٸڭ باسشىسى ەرلان قوشانوۆ جٷرگٸزٸپ وتىردى, سونداي-اق, پرەزيدەنتتٸڭ كەڭەسشٸسٸ – ۇلتتىق كەڭەستٸڭ حاتشىسى ەرلان قارين, ۇلتتىق قوعامدىق سەنٸم كەڭەسٸنٸڭ مٷشەلەرٸ – ەرلان سايروۆ, ساياسات نۇربەك جەنە مۇحتار تايجان سٶز سٶيلەدٸ.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ سٶيلەگەن سٶزٸنٸڭ تولىق مەتٸنٸمەن مىنا جەردەن تانىسا الاسىزدار.
