سٶز قۋعان جان تەك سٶزگە جولىعادى. ودان باسقا ونىڭ تٸرەلەتٸن تۇيىعى جوق. بٸراق مىنا جارىق جالعانىڭىز تەك جارىم ىرىسقا جاقىن جاقسى سٶزدٸڭ قۇدٸرەتٸ بيلٸك قۇرىپ تۇرعاندا عانا كٶرٸكتٸرەك بولىپ كٶرٸنەتٸنٸن قايتەرسٸز. كەيدە سونىڭ قاتارىنا كٶشەنٸڭ ٶسەك-اياڭى دا قوسىلىپ كەتٸپ, قوساقتاسىپ جٷرەتٸنٸ بار. مەڭٸرەۋ تٸرشٸلٸكتٸڭ بوياماسىز سىيقىن ەلەستەتٸپ كٶرگٸڭٸز كەلسە, ادام بالاسىن بٸر سەت وسى سٶزگە سەنۋ قاسيەتٸنەن بٶلٸپ الىپ كٶرٸڭٸزشٸ, نە كٷيدە بولار ەكەن. ال قىزىل تٸل دەگەنٸڭٸز «كەيدە وت, كەيدە جەل» عوي.
كەمەرٸنەن اسقان كەزدە وي ايتقان تالانتتى ادامنىڭ قوعامداستارىنىڭ الدىندا سول ٷشٸن عانا جازىقتى بولۋ قييانات, ەرينە. ال بٸزدٸڭ ايتىلعان ەربٸر سٶزدٸڭ قىر ٸزٸنە تٷسٸپ الىپ, اقىر اياعىندا بٸر-بٸرٸمٸزگە دەگەن سىي اتاۋلىدان سيدالانىپ قالاتىنىمىز ٶكٸنٸشتٸ. مٷمكٸن پٸكٸرتالاس مەدەنيەتٸ تٶڭٸرەگٸندەگٸ بٸزدٸڭ ۇلت رەتٸندەگٸ بٸر كەمشٸن تۇسىمىز وسى شىعار. اي, قايدام, جالعىز بٸز دەيسٸڭ بە, دٷنيە ديدارىنداعى باسقا ۇلت پەن ۇلىستاردىڭ دا مۇنداي مەسەلەدەن شەتٸن ەمەس ەكەنٸن كٶرٸپ جٷرمٸز. دەگەنمەن, قازٸرگٸ بٸزدەگٸ احۋالدىڭ ىرىمىنىڭ دا, جىرىمىنىڭ دا بٶلەكتٸگٸ سەكەم شاقىرادى.
جاقىندا «ۇلت» تەۋەلسٸز ينتەرنەت-باسىلىمىنان: «اتىراۋدا مەملەكەت جەنە قوعام قايراتكەرٸ حالىق جازۋشىسى, مەملەكەتتٸك سىيلىقتىڭ يەگەرٸ, ەڭبەك ەرٸ ەبٸش كەكٸلباەۆتى ەسكە الۋعا ارنالعان «كەمەل ەلدٸڭ كەمەڭگەر قالامگەرٸ» اتتى ەدەبي-ٶنەر كەشٸ بولدى» دەگەن ماقالانى وقىپ وتىرىپ ويىما بولمىسى بٶلەك قالامگەردٸڭ كٶزٸنٸڭ تٸرٸسٸندە كٶرگەن, ەستٸگەن قۇقايلارى تٷستٸ. سودان سوڭ: «ەۋليەدەي ەبٸش اعانىڭ تٸرلٸگٸندەگٸ بٸر وسالدىعىن كەشٸرە الماي تاپ وسىلاي شۋلاپ ەدٸك. اعا قۇسادان قازا بولعان. ەي, ەل ەمەس ەكەنبٸز عوي» – دەگەن سٶزدٸ وي ەلەگٸنەن قايتا ٶتكٸزدٸم. يە, قولدان كەلگەنشە ۇلتتىڭ ماڭدايىنا بٸتكەن ۇلى پەرزەنتتەرٸن كٶزٸنٸڭ تٸرٸسٸندە باعالاپ, سٷرٸنٸپ كەتكەن جەرلەرٸ بولسا دا كٷستانالاماعانعا ەشتەڭە جەتپەيدٸ ەكەن عوي. تالانت اتاۋلىنىڭ بەرٸن بٸردەي اق قاناتتى پەرٸشتەدەي كٶرەتٸن بٸزدٸڭ وسى بٸر قازاقى ەدەتٸمٸز-اي. مىنا دٷبٸرلٸ جيىنعا كٶلەڭكەسٸ تٷسكەن جەرگە كٷن كٷركٸرەيتٸندەي ۇلتىمىزدىڭ كٸلەڭ ىعاي مەن سىعايلارى قاتىسىپتى. سولاردىڭ ورتاسىندا بٸزدٸڭ ەرەكشە سيلايتىن جازۋشى اعامىز راxىمجان وتارباەۆ تا وتىر ەكەن. توپ تٷرٸندە تٷسٸرٸلگەن سۋرەتتەن تٶبەسٸن كٶرٸپ قالدىم دا, ٸشٸم جىلىپ سالا بەردٸ.
كەيدە وسى بٸزدٸڭ دٷيٸم جۇرتتىڭ نە ٷشٸن دٷرلٸگەتٸنٸ بەلگٸسٸز. ەلگٸ سوڭعى سٶيلەمٸنٸڭ قۇلاققا سەل اۋىرلاۋ تيەتٸنٸ بولماسا, تىم قيسىنسىز دا قىجىل ەمەس. اقيقاتتىڭ تاپ سول سٶزدٸڭ ٸرگەسٸندە جاتقانىن بىلايعى جۇرت تا سەزەدٸ. جالپى بٷگٸنگٸ زامان اعىمىنىڭ, سوعان ساي قاي سالادا بولسىن تالاپ اتاۋلىنىڭ قارىشتاپ ٸلگەرٸ كەتٸپ بارا جاتقانىنا قاراماستان بٸزدٸڭ قازاقتاعى ۇلتتىق ەدەبيەت, عىلىم, ٶنەردٸڭ كەگەجەگٸ كەيٸندەۋ تارتىپ تۇرعانى كٶزٸ اشىق, كٶكٸرەگٸ وياۋ كٸسٸلەردٸڭ كٶبٸسٸنە ايان ەمەس پە (وسى سالادا تەر تٶگٸپ كەلە جاتقان تۇلعانىڭ ٶزٸن دابىرا ەتۋدەن گٶرٸ جازعان شىعارماسىن باعالاۋ مەسەلەسٸ بٸزدٸڭ مەملەكەتٸمٸزدە كٷن تەرتٸبٸنە ەيتەۋٸر بٸر قويىلار دەگەن ٷمٸتٸمٸز دە تٷبەگەيلٸ كەسٸلگەن جوق). بٸراق سولاردىڭ بٸرٸنٸڭ دە جامانات ارقالاپ ەشكٸمگە, ەشنەرسە ايتقىسى كەلمەيتٸن تەرٸزدٸ. نەگە? ٶيتكەنٸ سٸز بەنەن بٸزدٸڭ «سەن تيمەسەڭ مەن تيمەن, بادىراق كٶز» دەگەن بىلقىلداق بەكٸنٸسكە كٶشٸپ العانىمىز قاشان. ٶيتپەگەندە شە, لىپىپ تۇرعان شالعىعا قارسى تۇرعان كٶزسٸز باتىردى كٸم كٶرٸپتٸ. بٸزدٸڭ تالانتتى قالامگەرلەر مەن عالىمداردىڭ بار «ايىبى» (ەگەر قوعامداعى قايسى بٸر جايتتاردىڭ اقيقاتىن ايتۋدى ايىپ ساناساق) بىلايعى جۇرت ايتا الماعاندى ايتقان كەزدەرٸندە قاي نەرسەنٸڭ دە قابىرعاسىن قايىستىرىپ, تابانىن قارىستىرىپ جٸبەرەتٸندٸگٸ.
كەشەگٸ كەڭەس وداعى تۇسىندا دا مۇنداي مەسەلەلەر كٷن قۇرعاتپاي كٶتەرٸلٸپ, بٸرٸن ەكٸنشٸسٸ ٸرەپ سويىپ جاتاتىندىقتان ورىندى-ورىنسىز سەرمەلگەن سىن-پٸكٸرلەر قىلىشىنىڭ جٷزٸ قىزىلدان قۇرعامايتىن. كٶتەرگەن تۋىنىڭ تٷسٸ قان قىزىل, رەمٸزٸ وراق پەن بالعا, بٸرٸمەن بەلٸڭنەن ورىپ, ەكٸنشٸسٸمەن تٶبەڭنەن توقپاقتاپ وتىراتىن زامان ەدٸ عوي. سولاردىڭ دا اراسىنان ٸرٸكتەۋلٸ ٸرٸلەردٸڭ قاتارىندا ٶمٸر-ەلەكتٸڭ كٸمدەردٸ الىپ قالعانىن بٷگٸندە كٶزٸ اشىق قاۋىم جاقسى بٸلەدٸ. سول دەۋٸردە جاسالعان ەدەبيەت ٷلگٸلەرٸنٸڭ اسىلى مەن جاسىعىن سالعاستىرىپ, اقيقاتىن ارشۋعا ەندٸ عانا مٷمكٸنشٸلٸك تۋىپ وتىر. ولاي بولسا, بٸز وسى نەسٸنە بٸر-بٸرٸمٸزبەن يتارشى بولا بەرەدٸ ەكەنبٸز. كٷنٸ ەرتەڭ-اق ۋاقىت تٶرەشٸ بەرٸن ٶزٸنٸڭ ورنىنا قويماي ما?
مەسەلە, قازٸر كٸمگە, قانداي ەدەبيەت پەن عىلىمنىڭ كەرەكتٸگٸندە بولسا كەرەك. راس, تالعاممەن دە تالاسقان جٶن, ۇلتتىق بولمىسىمىزدىڭ دا اياقاستى بولماعانى ابزال, سٶيتٸپ جٷرٸپ ٶركەنيەت ٶرٸسٸنەن قالىپ قويۋعا تاعى بولمايدى. دەمەك دەل قازٸر بٸزگە «ٶگٸزدٸ دە ٶلتٸرمەيتٸن, اربانى دا سىندىرمايتىن» ەرەكشە تەسٸل جەنە سول ٸزبەن الىپ جٷرەتٸن كەسٸپ يەسٸ قاجەت. بٸز ٶمٸر سٷرٸپ وتىرعان قوعام كٶرٸنٸستەرٸ اياسىندا جاسالىپ جاتقان بٷگٸنگٸ ەدەبيەت پەن عىلىمنىڭ اۋجايى دا ەرتەڭ-اق تاريحتىڭ ەنشٸسٸنە كٶشٸپ, ونىڭ دا ٶزٸندٸك سىباعالى باعاسى بەرٸلەتٸن ۋاقىت الىس ەمەس. ٶمٸر بولسا سوندا كٶرە جاتارسىزدار بٷگٸنگٸ كٷنٸ ەۋليەسٸنگەن تالايلاردىڭ ەۋسەلەسٸن. «كٸمنٸڭ اق, كٸمنٸڭ قارا ەكەنٸ شەشٸنٸپ, مونشاعا تٷسكەندە بەلگٸلٸ بولادى» دەگەن ەكەن. قازٸر عوي ۇپايى تٷگەلدەردٸڭ مونتانى مولدانىڭ كٷيٸن كەشە قالعاندارى...
ال ەندٸ بار عوي, قازٸر بٸرەۋ سۇحبات بەرە قالسا بولدى, سونداعى وقىس ويلاۋ نەتيجەسٸنەن جالاڭ تابانىمىزبەن شوق باسىپ كەتكەندەي شوشىناتىنىمىز تاڭ قالدىرادى. تٸپتٸ سول ەكٸورتادا بەز بٸرەۋلەردٸڭ بۇيىعى تٷپپيعىلدارى ويانىپ, ويلاماعان شەتٸن جاعدايلار قىلتاناق اتا باستايدى. بٸزدٸڭ قوعامدا قاي مەسەلەگە بايلانىستى بولسىن بٸردەڭە ايتساڭ, تٸپتٸ سوعان قاتىسى شامالى كٶلدەنەڭ كٶكاتتىلارعا دا شاپتٷرتكٸ بولىپ تيە بەرەتٸنٸ قىزىق. سوسىن ٶمٸرٸ بٸرٸكپەگەن باستار ۋاقىتشا بٸرٸگٸپ الىپ جان-جاقتان تالايدى دەيسٸڭ. سٶيتٸپ جٷرگەندە ەلگٸ قوساق اراسىنداعىلار سۇحبات يەسٸنٸڭ جالپى ەدەبيەت پەن عىلىمنىڭ اۋجايى مەن بولاشاعىن ايتىپ, سونىڭ بارىسى مەن كەلٸسٸن كٶكتەي شولىپ وتىرعانىن جايىنا قالدىرىپ, جەكە باستىڭ مەسەلەسٸن كٷيتتەپ الا جٶنەلەدٸ. مۇندايدا تالاق اتاۋلى تابان استىندا تارس ايرىلعىش قوي. ەكٸۇشتى گەپ جٷرٸپ ٶتكەن جەردٸڭ بەرٸ وسى. سٶيتسەك, بار مەسەلە بٸر-ەكٸ ەتٸبەرلٸ كٸسٸ اتتارىن اينالىپ ٶتۋدە ەكەن, سوندايدى ەسكەرسەڭٸز بولدى, ەش بەلە جوق. ەيتەۋٸر سٶز اڭدىپ, ارپالىسىپ جٷرگەن بٸرەۋلەر. بٸزدٸڭ ويىمىزشا, قازاق جەنە ەلەم كلاسسيكتەرٸنٸڭ شىعارمالارىن قايتا اينالىپ كەلٸپ وقي بەرەتٸن ۇرپاق جالعاستىعى ەزٸرگە ٷزٸلگەن جوق, جاقىن ارالىقتا ٷزٸلە قويماس دەپ ٷمٸتتەنەيٸك. الايدا ەندٸگٸ جەردە جالپاق جۇرت جاپپاي كٸتاپ وقيدى دەگەن سەبيلٸك سەنٸمنەن دە ارىلۋىمىز كەرەك شىعار. مٷمكٸن بٸر كەزدەرٸ ونداي كەزەڭنٸڭ قايتا ايلىپ كەلۋٸ دە عاجاپ ەمەس. بٸر زاماندا «حالىقتىڭ قۇلاعى ھەم كٶزٸ بولعان» قازٸرگٸ گازەت-جورنال, راديو-تەلەۆيدەنيە دەگەندەرٸڭٸزدٸڭ ٶزٸ بٷگٸنگٸ ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردٸڭ زىمىرانداي زىرلاعان جىلدامدىعىنا ٸلەسە الماي كەلە جاتقاندا, بٸزدٸڭ كەيبٸر ەرەكەتتەرٸمٸز دە بوس ەۋرەشٸلٸك سيياقتى. سوندىقتان دا بٸزدٸڭ قازاققا زامان كٶشٸنە ٸلەسۋدٸڭ باسقاشالاۋ جولىن ٸزدەۋ كەرەك بولىپ تۇر.
جالپى بٸز سٶز يەسٸ اتاۋلىنىڭ ٸزگٸ ويىن تٷسٸنۋدەن قالىپ بارا جاتقان سيياقتىمىز. «قۇنانباي – مىڭ ابايدىڭ ەكەسٸ بولسا دا, قىلمىسكەر...». كەيٸنگٸ كەزدە وقىپ كەلە جاتىپ تۇنشىعىپ قالا جازداعان سٶيلەمٸم وسى بولدى. سوندا دەيمٸن-اۋ, ەگەر مەككەدەن كٷللٸ مۇسىلمان بالاسى تەۋاپ ەتۋ ٷشٸن تەكييا سالدىرعان قاجى قۇنانباي «قىلمىسكەر» بولسا, ودان تۋعان حەكٸم ابايدىڭ, ونى پٸر تۇتاتىن كٷللٸ قازاقتىڭ كٸم بولعانى?! (ەتتەڭ ەر تەكەم – تالاسبەك ەسەمقۇلوۆ تٸرٸ بولعاندا عوي دەدٸك تە قويدىق) مٸنە, ٷش دٷركٸن قاتارىنان كٶرشٸ مەملەكەتتٸڭ مەرتەبەلٸ مەملەكەتتٸك سىيلىعىن يەلەنگەن قادٸرمەندٸ قازاق جازۋشىسىنىڭ جەكە پٸكٸرٸ كەرەك بولسا. بۇرىنعىنىڭ «ەر كەللادا بٸر گەپ» دەگەنٸ وسى شىعار. قازٸر قالامگەرلەر اراسىندا باياعى سىن-پٸكٸرلەردٸڭ سىنى تٷسٸپ قالىپ, بٸرجاقتى جالاڭ پٸكٸرلەردٸڭ وسىنشاما الاشۇبارلانۋىنا قاراماستان, بٸزگە دەيٸنگٸ اعا بۋىن قالىپتاستىرعان كەمەل ەدەبيەت ٷلگٸلەرٸ بار ەكەندٸگٸنە شٷبە كەلتٸرۋگە بولمايدى. بٸزدٸڭ بۋىننىڭ تۋماگەرلٸگٸ دە ەلەم ەدەبيەتٸنٸڭ وزىق نيزامدارىمەن بەتتەستٸرگەندە ەشكٸمنەن نان سۇراپ تۇرعانىن كٶرە المادىم. جالپى ٶتكەنٸمٸزگە دە, بٷگٸنٸمٸزگە دە دەلەلسٸز توپىراق شاشا بەرۋ – ەرلٸك ەمەس. ەدەبيەت پەن عىلىمنىڭ جەنە وسى پروتسەستەردٸڭ وزىعى مەن توزىعىن سالعاستىرا زەرتتەپ, ارتىقشىلىعى مەن كەمشٸلٸگٸن كٶرسەتۋ ٷشٸن بەلگٸلٸ بٸر وزىق تەورييالارعا سٷيەنبەي سٶز سٶيلەۋدٸڭ ٶزٸ «اۋىز مەنٸكٸ» دەگەننەن ەرٸ اسا قويار ما ەكەن?
كەيدە وسى بٸزدٸڭ قوعامدا يٸلمەي جٷرگەن عازيز باستى يٸپ, بٷگٸلمەي جٷرگەن تٸزەلەردٸ بٷكتٸرٸپ قويۋدىڭ تٷرلٸ ەدٸس-تەسٸلدەرٸ ويلاستىرىلىپ جاتاتىن سيياقتى بولىپ كٶرٸنەدٸ. ەرٸ بەرٸدەسٸن ول دا قاس تالانتتاردىڭ قاسا سورىنا ەدەيٸ جاسالاتىن ەجەلگٸ ايلا-شارعىلاردىڭ بٸرٸ عوي دەيمٸن. قۇداي تالانتتان تاپشى ەتٸپ جاراتقان پەندەلەر ٶتە تالانتتى تۋعان ادامداردىڭ الدىنا كەلٸپ يٸلٸپ, «تٷگەنشەكە» دەپ بٷگٸلٸپ تۇرعانىن كٶرگٸسٸ كەلەتٸن سيياقتى. ەلگٸ نەمە ٷشٸن ونداي سەتتەردٸڭ قانداي دەرەجە ەكەنٸن بٸلسەڭٸز عوي. بۇل ٷشٸن ارنايى جۇمىستار جٷرگٸزٸلۋٸ مٷمكٸن ەكەندٸگٸ دە تەرٸستەلمەيدٸ. كٶپ پەندە سودان جەر بەتٸندە جوق لەززات – ارگازم الىپ, ەرەكشە بٸر راحات كٷي كەشەتٸن سەكٸلدٸ. پٸكٸر يەسٸ ايتپاقشى قالامگەرلەرٸن «قۇسادان ٶلتٸرۋ» دە بٸزدٸڭ ۇلت ٷشٸن ونشا جات تەسٸل ەمەس كٶرٸنەدٸ عوي. جەنە بٸزدٸڭ قوعامدا قۇسادان ٶلتٸرۋدٸڭ ايلا-تەسٸلدەرٸ ٶتە كٶپ: قالامگەردٸڭ جازعاندارىن باعالاما, كٸتاپتارىن شىعارما, مەرەيلٸ جاسى مەن بەلگٸلٸ بەلەستەرٸن ەلەمەي تاستا, جۇمىس پەن قىزمەتتەن شەتقايپاي جاسا, ٶتە تالانتتى دەگەندەردٸڭ سورىنا تٷككە العىسىز تالانتسىز بٸرەۋلەردٸ ٶسٸر, 800-دەن اسا قالامگەرگە جىل ارالاتىپ جالعىز عانا مەملەكەتتٸك سىيلىق تاعايىندا (سوندا كٶرەسٸز ولار بٸر-بٸرٸنە نە تٸلەيتٸنٸن), ەرەكشە تالانتتى جانداردى دەر كەزٸندە اتاققا ۇسىنبا, پەتەردەن قىسىم كٶرسەت, ەر سٶزٸ مەن ٸس-ەرەكەتٸنە قاراۋىل قويىپ, «ٶيتكەن, بٷيتكە» دەپ قىر ٸزٸنەن قالما... بۇدان كەيٸن ەشكٸمدٸ ٶلتٸرمەي-اق قويسا دا بولادى, سٶز يەسٸ قۇسادان ٶزٸ دە ٶلٸمشٸ بولىپ تىنادى (بۇل قاتار رۋحانييات ەلەمٸنٸڭ قاي سالاسىنا دا قاتىستى).
ال "راxىمجاننىڭ كٷلٸگٸن بٸر سٷرٸندٸردٸك-اۋ» دەپ, كٷنٸ بٷگٸنگە دەيٸن باق قۇرالدارىنىڭ بەتٸندە پٸكٸر بٸلدٸرگەن اقىلدى قازاقتاردان سٶز سۋىرتپاقتاتىپ وتىرىپ, ارازدىق وتىنا ەلسٸن-ەلسٸن ماي قۇيىپ, گٷج-گٷجدەپ وتىرۋدى ەدەتكە اينالدىرىپ العان, بٸزدٸڭ كەيبٸر سٶز قۋعان باۋىرلارىمىز قاتتى قاتەلەسٸپ جٷر. مۇنداي سانالى-بەيسانالى ەرەكەتتەرٸن ولاردىڭ ٶزدەرٸ مويىنداماي-اق قويسىن, بٸراق سٶز تٷسٸنەتٸن ادامعا مەتٸن دەگەن جارىقتىقتىڭ كەيبٸر قالتارىس-بۇلتارىستارى جالعان ايتىپ, جالتارۋدى بٸلمەيدٸ عوي. قاشان دا كلاسسيكالىق ەدەبيەت پەن عىلىمدى, ونىڭ وزىق نيزامدارىن جاساۋشى توبىر ەمەس, تۇلعالار! بۇل قاي كەزدە دە وسىلاي بولعان جەنە سولاي بولا دا بەرمەك. بٸزدٸڭ ارامىزدا ونى بٸلەتٸن ساۋاتتىلارىمىز جەتٸپ ارتىلادى. ەندەشە سولار نەگە جۇمعان اۋىزدارىن بٸر اشپايدى ەكەن دەپ تە ويلايسىڭ, كەيدە. ەلدە بٸز ٷشٸن ۇلت ەدەبيەتٸ مەن عىلىمى جاي-كٷيٸنٸڭ قاجەتٸ شامالى بولىپ بارا جاتقانى ما? مٷمكٸن وسىعان دەيٸن ايتقان ادامداردىڭ كٶرٸپ كەلە جاتقان قۇقايلارى جٷرەكتٸ شايىپ, كٶزدٸڭ وتىن الىپ, كەۋدەنٸڭ جالىنىن بٸرجولا ٶشٸرٸپ تاستادى ما ەكەن?
يە, بٸر كەزدەرٸ ٶزٸنٸڭ شەكسٸز بيلٸگٸنە باسىن يدٸرٸپ, قول قۋسىرتىپ قىزمەت ەتكٸزگەن كەڭەستٸك يدەولوگييانىڭ شاڭىراعى وپىرىلىپ ورتاسىنا تٷسكەندٸكتەن باسىنداعى دەۋٸر-دەۋرەنٸ ٶتكەن, سٶيتٸپ باعى تايعان كەرە قارىس روماندار مەن كەرەكسٸز زەرتتەۋلەر بٸزدە قازٸر دە جەتٸپ ارتىلادى. ونى ەشكٸمنەن جاسىرا المايمىز جەنە ەر كەزەڭنٸڭ ٶزٸ ەشكەرەلەپ وتىراتىن شىندىقتى بٷركەمەلەپ تە قاجەتٸ جوق. بۇل دا زامانىنداعى قىزىل يمپەرييا قايراتكەرلەرٸنٸڭ جەر-جەردەگٸ ەسكەرتكٸش-بيۋستەرٸنەن كەيٸنگٸلەرگە ساباق بولارلىق اللەيا جاساپ قويۋدىڭ ورنىنا, بٸر كەزدەرٸ جاپپاي قيراتا باستاعانىمىز سيياقتى قۇبىلىس قوي. قىزىل شٷبەرەك كٶرسە بولدى كٶزٸنە قان تولا باستايتىن مەكسيكا بۇقاسىنداي ەلگٸ تٷستەن سوۆەتتٸك سيندرومى ۇستاپ, بويى جيىرىلىپ قالاتىن كٸسٸلەر ٷشٸن بٸزدٸڭ بۇل ويىمىزدىڭ ٶزٸ دۇرىس ەمەس ەكەنٸن تٷسٸنەمٸز, ەرينە. مىنا جۇمىر جەر بەتٸندە قاي نەرسەنٸ بولسىن كٶزسٸز قيراتۋدان وڭاي جول بولماعان. كەيدە قالامگەر-قايراتكەرلەرٸمٸز وقىس ويى ٷشٸن تٷسٸندٸرمە بەرسە ەنە, «كەشٸرٸم سۇراتتىق» دەيتٸنٸمٸز نە ەدەت ەكەن. سوندا بٸزدٸڭ ۇلت رەتٸندەگٸ بار ماقسات-مۇراتىمىز تانىمال پەرزەنتتەرٸنە (مەيلٸ ول قاي سالادا بولسىن) كەشٸرٸم سۇراتۋ ما, ەلدە سولاردىڭ مۇقاعانىنا ماساتتانۋ ما? سٶيتٸپ وتىرىپ «بٸزدە قازٸر تۇلعا جوق» دەگٸمٸز كەلەتٸنٸن قايتەرسٸز. سوندا بۇل ٶزٸ قانداي پيعىل? جوق اعايىن, جازىلعان جايدىڭ قاي-قايسىنا بولسىن كەشٸرٸم سۇرالۋى قيىن. ونى شىن قالامگەرلەرٸمٸز بەن قايراتكەرلەرٸمٸزدٸڭ ٸزگٸ ويىن تٷسٸنە الماي جٷرگەن ٶزٸمٸزدەن كٶرمەسەك, باسقا كٸمنەن كٶرۋٸمٸز كەرەك? ال جازىلعان جايتتىڭ بەرٸ بٸردەي تٷسٸنٸكتٸ بولسىن دەپ تالاپ قويۋ مٷلدە قييانات!
وسىنداي الاشابىر جاعدايلاردى ٶز وڭتايىمىزعا پايدالانا كەتٸپ, كەيبٸر تالانتتى تۇلعالارىمىزدى كٶپتٸگٸمەن جاسقاپ, اۋىزبٸرلٸگٸمەن قورقىتىپ, قولدان كەلسە ٸشٸندەگٸ مٷيٸزٸ سالا قۇلاشتار مەن ساقالى سەرە قارىستارعا بٸر سٷزگٸزٸپ, تەرەڭدەرمەن بٸرٸگٸپ بٸرجولا باتىرتىپ جٸبەرۋگە دە تەرٸس ەمەس ەكەنٸمٸز ول ٶز الدىنا. بٸراق دالا دەستٷرٸمەن تۇتاسىپ كەتكەن, جالعىز جاراتۋشىدان باسقانىڭ بەرٸنەن قورقىپ بولعان, قۇداي كٶكٸرەگٸنە قيساپسىز بٸلٸم نەرٸ مەن تٸل بوياۋىنىڭ سان تٷرٸن قوتارىپ قۇيا سالعان راxىمجان سيياقتى ۇلى قازاقتار ونداي دٶڭايباتتان سەسكەنە قويار ما ەكەن. اياق جەتەر جەردٸ شارپىپ تۇرعان سٶزدەن تۇتانعان ٶرت اتاۋلىنىڭ جالىنى سٸز بەنەن بٸز تىنىستاپ جٷرگەن اۋانى تولىق قاۋىپ بولعان مىنا دٷرداراز كەزەڭدە, اي مەن كٷننٸڭ امانىندا شارشى الاڭدا راxاڭنىڭ كٸتابى ٶرتەنٸپ جاتتى. بۇل دا بولسا ٷلگٸسٸز جۇرتتان كٶزسٸز كٶشٸرە سالعان «ٷلگٸمٸز» ەدٸ. وت-انانىڭ كيەسٸ مەن كەپيەتٸنەن سەسكەنگەن ەسكٸ قازاق بٸرٸنشٸ بولىپ وت قويۋدان, سەل نەرسەدەن ٶرت شىعارۋدان قورقاتىن. قازٸر وت تٷگٸلٸ قۇدايدان دا قورىقپايتىن بولىپ كٷشەيٸپ الدىق. سوندا ٶرتەنٸپ جاتقان كٸمنٸڭ شىعارماسى ٶزٸ, ونى ٶرتەپ جٷرگەن كٸمدەر? وسىنداي ەرەكەتپەن ٶش پەن كەكتٸڭ بٸتۋٸن بىلاي قويعاندا, ەدەبيەت پەن عىلىمنىڭ ٶزەكتٸ مەسەلەسٸ شەشٸلە ما? ەلدە ٶزدەرٸن دەستٷرشٸلمٸز دەپ ەسەپ قىلاتىن بٸزدٸڭ كەيبٸر باۋىرلارىمىز بايىرعى دۇشپاندىق جولدا بٸر-بٸرٸنٸڭ «ەتٸن جەپ, قانىن ٸشۋ» دەگەن مەجۋسيلٸك جورالعىلاردىڭ بولعانىن ۇمىتقانى ما? ولاي بولسا مۇنى دا بٷگٸنگٸ دەموكراتتاردىڭ تاعى بٸر «ەرەكشەلٸگٸ» دەپ قابىلداي سالايىق. كٸتاپ پەن عىلىمنىڭ ورنى تولار, مٷمكٸن تولماس, ەلمٸز عوي, ونى دا بولاشاعىمىزدان كٶرە جاتارمىز. تەك ارامىزداعى سونداي ٶرتقۇمارلاردىڭ ٶزٸنٸڭ كٶرەر كٷنٸن كٷلگە اينالدىرا كٶرمەسٸن دەپ تٸلەيٸك. جاراتۋشى جالعىز مىنا ات تٶبەلٸندەي قازاقتى بٸرلٸك يدەياسىنىڭ تٶڭٸرەگٸنە بٸرٸكتٸرۋگە جازسىن. كەزٸندە ٶرتكە ورانعان تالاي تۋىندىنىڭ ەۋەلٸ مىنا بايتاققا, سوسىن كٶز-قۇرتى تويىپ بولعان سوڭ ەرتەڭ-اق قارمانىپ ۇلتتىق نەگٸزٸن ٸزدەي باستايتىن بولاشاق ۇرپاققا, ال قاسقا تۋعان بولمىسى بٶلەك تۋىندىگەرلەر بٸزگە, ياكي قازاققا عانا كەرەك ەكەنٸن بٸلەمٸز بە?
...بٸز دەگەن سونداي ەلمٸز عوي!
بەرٸك جٷسٸپوۆ,
فولكلورتانۋشى
