فوتو: مەجٸلٸس باسپاسٶز قىزمەتٸنەن
بٷگٸن پارلامەنتتٸڭ تٶمەنگٸ پالاتاسىنىڭ كەزەكتٸ وتىرىسىندا دەپۋتات ەلنۇر بەيسەنباەۆ 1,5 جىل كٷتكەن ويىن بيزنەسٸن رەتتەۋ, ياعني لۋدومانييامەن كٷرەس بويىنشا زاڭ جوباسىن قولعا العاندارىن ايتتى دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات".
"وسى كەزەڭ ٸشٸندە قانشاما تالقىلاۋ, قانشاما پىسىقتاۋ بولدى. قوعام دەرتٸنە اينالعان بۇل مەسەلە جٶنٸندە قٶپتەگەن دەپۋتاتتىق ساۋال جولدانىپ, ارنايى وتىرىستار ۇيىمداستىرىلدى. وسىعان جاۋاپتى مەملەكەتتٸك مەكەمەلەر ٶكٸلدەرٸن شاقىرىپ, تىڭداۋ دا ٶتكٸزدٸك. ەڭ باستىسى, مەجٸلٸستەگٸ بارلىق فراكتسييا ٶكٸلدەرٸ وسى زاڭعا باستاماشى بولىپ وتىر.
سونىمەن بٸرگە, پرەزيدەنت جانىنداعى جاستار كەڭەسٸنٸڭ ٶكٸلدەرٸمەن, ۇلتتىق قۇرىلتاي مٷشەلەرٸمەن دە بٸرگە تالقىلادىق. قوعام بەلسەندٸلەرٸ مەن ساراپشىلاردىڭ قاتىسۋىمەن قاراستىردىق. قىسقاسى, زاڭ جوباسىنا ٷكٸمەتتەن قورىتىندى الۋ وڭاي بولمادى.
ەدەتتە, باسقا زاڭدار بويىنشا قورىتىندىنى 1-2 اي كٷتەتٸن بولساق, ال بۇل زاڭعا كەلگەندە تىم سوزىلىپ كەتتٸ.
ەكٸ شاقىرىلىمداعى دەپۋتاتتىق تەجٸريبەمدە وسىنشاما ۇزاق ۋاقىت بويى ٷكٸمەت قورىتىندىسىن الۋدى بٸرٸنشٸ كٶرٸپ وتىرمىن", - دەگەن دەپۋتات دەمەك, مۇنىڭ اينالاسىندا مٷددەلٸ توپتار بار دەگەن بولجام ايتتى.
ە. بەيسەنباەۆتىڭ بەرگەن مەلٸمەتتەرٸ بويىنشا بىلتىر بۋكمەكەرلٸك كەڭسەلەردٸڭ جىلدىق اينالىمى بەيرەسمي اقپاراتتار بويىنشا 1 تريلليون تەڭگەگە جەتكەن ەكەن. بٷگٸندە قۇمار ويىندارى جىلجىمايتىن مٷلٸك نارىعىن باسىپ وزىپ, الدىڭعى ورىنعا شىققان كٶرٸنەدٸ.
"سوندىقتان وسىناۋ زاڭ جوباسى ٶتە ٶزەكتٸ ەرٸ قوعام ٷشٸن ماڭىزدى ەكەنٸ انىق. تٸپتٸ بۇل مەسەلەنٸ ەل پرەزيدەنتٸ قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ٶزٸ بٸرنەشە رەت كٶتەرٸپ, ناقتى تاپسىرما بەردٸ. قاۋٸپسٸزدٸك كەڭەسٸنٸڭ وتىرىسىندا دا, ۇلتتىق قۇرىلتايدا بٸرنەشە رەت ەرەكشە توقتالعانىن جاقسى بٸلەسٸزدەر. شىنى كەرەك, قازٸرگٸ تاڭدا قازاقستاندا ويىنقۇمارلىق ٸندەتتەي ٶرشٸپ, ەل قاۋٸپسٸزدٸگٸنە قاتەر تٶندٸرە باستادى. ونىڭ باستى سەبەبٸ – قۇمار ويىندارىنىڭ جۇرتشىلىققا وڭاي قولجەتٸمدٸ بولۋى جەنە ونى ۇيىمداستىرۋشىلاردىڭ ينتەرنەتتەگٸ سايتتارىنىڭ كەڭٸنەن تارالۋى", - دەدٸ دەپۋتات.
دەرەكتەر بويىنشا, سوڭعى ەكٸ جارىم جىلدا ەلٸمٸزدٸڭ ەربٸر بەسٸنشٸ ادامى ويىن وينايدى ەكەن نەمەسە قۇمار ويىندارىنا قانداي دا بٸر قاتىسى بار. 400 مىڭداي ادام ويىنعا سالىنىپ, بۋكمەكەرلٸك كەڭسەلەر مەن كازينولاردىڭ تۇراقتى كليەنتٸنە اينالعان.
اجىراسۋلاردىڭ 40%-نا وسى لۋدومانييا تٸكەلەي سەبەپ بولىپ وتىر ەكەن. تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىققا باراتىنداردىڭ دەنٸ – وسى قۇمار ويىنعا شالدىققاندار. مەسەلەن, 2022 جىلى ەلٸمٸزدە 3 مىڭ 676 ادام ٶزٸنە قول جۇمساپ قايتىس بولسا, ولاردىڭ ەربٸر بەسٸنشٸسٸنٸڭ سەبەبٸ – لۋدومانييا.
"ٶكٸنٸشكە قاراي, بۇل دەرت قازٸر ەسكەردە دە كەڭ ەتەك العان. بۇرىن ساربازدار اراسىندا ەلٸمجەتتٸك بار بولعانىمەن, سۋيتسيد ٶتە سيرەك كەزدەسەتٸن. قازٸر ەلٸمجەتتٸك ازايعانىمەن, ساربازداردىڭ ٶزٸنە قول جۇمساۋى جيٸلەپ كەتتٸ. ولاردىڭ كٶبٸ قۇمار ويىننىڭ شىرماۋىنان شىعا الماي, وسىنداي جانتٷرشٸگەرلٸك قادامعا بارىپ جاتىر", - دەپ وتىر ول.
سونىمەن قاتار قىلمىس جاسايتىنداردىڭ 20 پايىزى لۋدوماندار ەكەنٸ بەلگٸلٸ بولدى. ولار بەسكە تٸگەتٸن اقشا تابۋ ٷشٸن الدىمەن قارىز الادى, سودان سوڭ ۇرلىق, توناۋ سەكٸلدٸ قىلمىستارعا بارادى ەكەن.
"وسىلايشا, لۋدومانييا 21 عاسىر دەرتٸنە اينالىپ وتىر. تٸپتٸ مەكتەپ وقۋشىلارى دا ويىنعا قاتىسىپ, بەس تٸگە باستادى. ولاردىڭ ەرەسەك تۋىستارىنىڭ اتىنان تٸركەلٸپ, ويناۋ فاكتٸلەرٸ جيٸلەپ كەتتٸ. مەسەلەن, شامامەن ەلٸمٸزدەگٸ ەربٸر بەسٸنشٸ جاس بۋكمەكەرلٸك كەڭسەلەردە بەس تٸگەدٸ. بۇل دەگەنٸڭٸز بٸر ميلليوننان استام جاس كەمٸندە بٸرنەشە رەت قۇمار ويىنعا بەس تٸككەن دەگەن سٶز. بۇرىن ويىن اۆتوماتتارىمەن ويناسا, ەندٸ ونىڭ بارلىعى ونلاينعا كٶشتٸ. بالا كەزٸنەن قۇمار ويىنىنا ٷيٸر بولعان بالالار ٶسە كەلە وعان بٸرجولا تەۋەلدٸ بولىپ قالۋدا. ونىڭ سوڭى قارىزعا كٸرۋگە, سۋيتسيدكە, اجىراسۋعا جەنە ماسكٷنەمدٸككە ەكەلەدٸ. اقىر سوڭىندا بۇل جەكە ادامنىڭ عانا ەمەس, وتباسىنىڭ, بٷكٸل قوعامنىڭ پروبلەماسىنا اينالدى. بٷگٸن قاراستىرعالى وتىرعان زاڭ جوباسى وسى مەسەلەنٸ اۋىزدىقتاپ, رەتتەۋگە ارنالعان", - دەيدٸ دەپۋتات بەيسەنباەۆ.
قۇمار ويىننىڭ ەتەك الىپ كەتۋٸنە ونىڭ ەشبٸر تەجەۋسٸز جارنامالانۋى دا ەسەر ەتٸپ وتىر دەگەن پٸكٸردە مەجٸلٸسمەن. بۋكمەكەرلٸك كەڭسەلەر جارناماعا قوماقتى قاراجات جۇمساپ جاتقان كٶرٸنەدٸ.
"تەلەارنالار, رەسمي ينتەرنەت سايتتار, Youtube ارنالارى, تikTok, Instagram, Telegram سيياقتى ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردە بۋكمەكەرلٸك كەڭسەلەردٸڭ جارناماسى تولىپ جٷر. سونىمەن قاتار كەيبٸر قوعامدىق پٸكٸر كٶشباسشىلارى, بەلگٸلٸ بلوگەرلەر, مەديا جۇلدىزدار دا وسى زيياندى قۇبىلىستى جارنامالاپ جٷر", - دەپ وتىر دەپۋتات.
دەپۋتاتتىڭ سٶزٸنشە ۇسىنىلىپ وتىرعان زاڭدا قۇمار ويىندى جارنامالاۋعا دا تىيىم قاراستىرىلعان.
"ەندٸ وسى زاڭ جوباسىن تاعى دا جان-جاقتى پىسىقتاپ, تەز ارادا قابىلداۋىمىز كەرەك. مۇنى پرەزيدەنت اتىراۋدا ٶتكەن ۇلتتىق قۇرىلتايدا «پارلامەنتتە قارالىپ جاتقان سول جوبانى وسى سەسسييانىڭ سوڭىنا دەيٸن قابىلداۋ قاجەت» دەپ ناقتى تاپسىرعانىن بٸلەسٸزدەر", - دەيدٸ دەپۋتات.
قوعامدىق دەرتتٸ اۋىزداپ, وعان توسقاۋىل قويۋدى كٶزدەگەن وسىناۋ زاڭ جوباسىندا كەلەسٸ شارالار كٶزدەلگەن:
بٸرٸنشٸ. زاڭدا ماكسيمالدى تٷردە بۋكمەكەرلٸك كەڭسەلەر مەن كازينولاردىڭ جارناماسىن شەكتەۋ قاراستىرىلعان. وندا ٷيلەردٸڭ قاسبەتتەرٸندە, فاسادتارىندا, عيماراتتاردا, قۇرىلىستاردىڭ قورشاۋلارىندا, كٶلٸك قۇرالدارىندا سىرتقى جارناماعا تىيىم سالىنادى. ينتەرنەت رەسۋرستارىندا, رەسمي سايتتاردا, تەلەارنالار مەن راديودا, مەرزٸمدٸ باسپا باسىلىمدارىندا, كينو بەتتەرٸندە جارناماعا تولىق تىيىم سالىنادى.
ەكٸنشٸ. ويناۋ جاسىنا كەلمەگەن ازاماتتاردىڭ قۇمار ويىندارىنا جەنە بەس تٸگۋگە قاتىسۋى شەكتەلەدٸ. ولارعا زاڭسىز ويىن ويناۋعا مٷمكٸندٸك بەرگەن زاڭدى تۇلعالارعا قوماقتى كٶلەمدە ايىپپۇل سالىنادى.
ٷشٸنشٸ. ونلاين كازينو ۇيىمداستىرۋشىلارعا قىلمىستىق كودەكستٸڭ 307-بابى بويىنشا جازا قولدانىلادى.
تٶرتٸنشٸ. ٶتەلمەگەن اليمەنتتٸك جەنە نەسيەلٸك قارىزى بار ازاماتتاردىڭ قۇمار ويىنعا بەس تٸگۋ قۇقىعى شەكتەلەدٸ. ياعني بورىشكەرلەردٸڭ بٸرىڭعاي رەەسترٸندە مەلٸمەتتەرٸ بار 25 جاسقا دەيٸنگٸ جەكە تۇلعالاردى قۇمار ويىندارعا جەنە بەس تٸگۋگە جٸبەرۋگە تىيىم سالۋ بەلگٸلەنەدٸ.
بەسٸنشٸ. زاڭسىز لوتوماتيكتەرگە مٷلدەم تىيىم سالىنادى.
التىنشى. ويىندا بەس تٸگۋ جاسى 21 جاستان 25 جاسقا دەيٸن كٶتەرٸلەدٸ.
جەتٸنشٸ. زاڭدى تۇلعالاردىڭ 25 جاسقا دەيٸنگٸ ادامداردى قۇمار ويىندارعا جەنە بەس تٸگۋگە جٸبەرگەنٸ ٷشٸن جەنە ورتا كەسٸپكەرلٸك سۋبەكتٸلەرٸنە – ٷش جٷز, ٸرٸ كەسٸپكەرلٸك سۋبەكتٸلەرٸنە – بٸر مىڭ ايلىق ەسەپتٸك كٶرسەتكٸش مٶلشەرٸندە ايىپپۇل تٷرٸندە قۇمار ويىندارعا جەنە بەس تٸگۋگە قاتىسۋى شەكتەلگەن ادامدارعا ەكٸمشٸلٸك جاۋاپتىلىعى بەلگٸلەنەدٸ. بۇل رەتتە, بٸر جىل ٸشٸندە قايتالاناتىن بولسا, بۇل زاڭ بۇزۋشىلىق ليتسەنزييانىڭ قولدانىلۋىن توقتاتا تۇرۋعا ەكەپ سوعادى.
سەگٸزٸنشٸ. بالالار, بٸلٸم بەرۋ, مەديتسينالىق, دٸني جەنە دٸني ۇيىمدار ورنالاسقان تۇرعىن ٷيلەر مەن عيماراتتاردا لوتەرەيا بيلەتتەرٸن تاراتۋعا جەنە لوتەرەيا تەرمينالدارىن ورناتۋعا تىيىم سالىنادى.
توعىزىنشى. سوت اكتٸسٸ نەگٸزٸندە قىزمەتٸ زاڭسىز دەپ تانىلعان شەتەلدٸك ويىن بيزنەسٸن ۇيىمداستىرۋشىلاردىڭ تٸزٸمٸن جٷرگٸزۋ, سونداي-اق بانكتەر مەن تٶلەم جٷيەلەرٸنە ولاردىڭ پايداسىنا قارجىلىق وپەراتسييالار جٷرگٸزۋگە تىيىم سالۋ.
ونىنشى. بۋكمەكەرلٸك كەڭسەنٸڭ نەمەسە توتاليزاتوردىڭ قىزمەتٸن جٷزەگە اسىراتىن ويىن بيزنەسٸن ۇيىمداستىرۋشىلاردىڭ ٶز اپپاراتتىق-باعدارلامالىق كەشەندەرٸنٸڭ مەملەكەتتٸك كٸرٸستەر ورگانىنىڭ اقپاراتتىق جٷيەلەرٸمەن ينتەگراتسييالانۋىن قامتاماسىز ەتۋ مٸندەتٸ بەلگٸلەنەدٸ.
بۇل زاڭ اتالعان ٶزگەرٸستەرٸمەن قابىلداناتىن بولسا, وندا قوعامدى ساۋىقتىرۋعا, قۇمار ويىندارىنىڭ تارالۋىن شەكتەۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. سونىمەن بٸرگە, وسى سالاداعى كٶلەڭكەلٸ ەكونوميكانىڭ بەلەڭ الۋىنا دا توسقاۋىل قويادى.
بٸز تەك زاڭ قابىلداۋمەن عانا شەكتەلٸپ قالمايمىز. زاڭنىڭ ٸسكە اسىن قامتاماسىز ەتەتٸن زاڭ اياسىنداعى نورماتيۆتٸك قۇقىقتىق اكتٸلەردٸڭ قابىلدانۋىن دا باقىلايمىز. ولاردىڭ ورىندالۋىن كٶزٸمٸزدەن تاسا ەتپەيتٸن بولامىز.
سونىمەن قوسا, بۇل كٷرەستە تەك قانا زاڭدى كٷشەيتۋمەن شەكتەلٸپ قانا قويماي, پسيحولوگييالىق جەنە قارجىلىق ساۋاتتىلىق تۇرعىدان اعارتۋ جۇمىستارىن جٷرگٸزۋ, جاستاردىڭ بوس ۋاقىتىندا سپورتپەن, شىعارماشىلىقپەن اينالىسۋ مٷمكٸندٸگٸن كەڭەيتۋ سيياقتى جان-جاقتى جۇمىس جاساۋ قاجەت. تيٸستٸ مەكەمەلەرگە وسى شارالاردى قولعا الۋدى ۇسىنامىن.
جوعارىدا ايتىلعانداردى ەسكەرە كەلە, ەرٸپتەستەر, سٸزدەردٸ وسى باعىتتا تاباندىلىق تانىتىپ, زاڭ جوباسىن قولداۋعا شاقىرامىن.
